Adhyaya 283

Verse 1

ईश्वर उवाच । तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः । आयांतं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्

ઈશ્વરે કહ્યું—ઘોર મુખવાળા મદને જોઈ દેવ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) તેને ભક્ષણ કરવા આવતો જોયો; જાણે મોં ફાડીને ઊભેલો અંતક (યમ) જ હોય તેમ।

Verse 2

भयात्स्तंभितरूपेण लेलिहानं मुहुर्मुहुः । प्रणतोऽब्रवीन्महादेवि च्यवनं भयपीडितः

ભયથી સ્તબ્ધ બની, તેને વારંવાર ચાટતું જોઈ, ભયથી પીડિત તે નમસ્કાર કરીને ચ્યવનને બોલ્યો—“હે મહાદેવી…”।

Verse 3

सोमार्हावश्विनावेतावद्यप्रभृति भार्गव । भविष्यतः सर्वमेतद्वचः सत्यं ब्रवीमि ते

“હે ભાર્ગવ, આજથી આ બે અશ્વિનીઓ સોમના અધિકારી થશે. આ બધું થશે—હું તને સત્ય જ કહું છું।”

Verse 4

मा ते मिथ्या समारम्भो भवत्वथ तपोधन । जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि

“હે તપોધન, તારો આ ઉપક્રમ વ્યર્થ ન થાઓ. હે બ્રહ્મર્ષિ, હું તને જાણું છું—તું મિથ્યા કરશ નહીં।”

Verse 5

सोमार्हावश्विनावेतौ यथैवाद्य त्वया कृतौ । भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेदिति भार्गव

“હે ભાર્ગવ, જેમ આજે તું આ બે અશ્વિનીઓને સોમ-યોગ્ય કર્યા, તેમ તારો તપોબળ અને તેજ વારંવાર પ્રકાશિત થાઓ।”

Verse 6

सुकन्यायाः पितुश्चास्य लोके कीर्तिर्भवेदिति । अतो मयैतद्विहितं तद्वीर्यस्य प्रकाशनम् । तस्मात्प्रसादं कुरु मे भवत्वेतद्यथेच्छसि

સુકન્યા અને તેના પિતાની જગતમાં કીર્તિ થાય, તે માટે મેં તમારા પરાક્રમનું આ પ્રદર્શન કર્યું છે. તેથી મારા પર કૃપા કરો; તમારી ઈચ્છા મુજબ જ થાઓ.

Verse 7

एवमुक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः । मन्युर्व्युपारमच्छीघ्रं मानश्चैव सुरेशितुः

ઈન્દ્ર દ્વારા આમ કહેવા પર મહાત્મા ચ્યવનનો ક્રોધ તુરંત શાંત થઈ ગયો અને દેવરાજનું અભિમાન પણ ઉતરી ગયું.

Verse 8

मदं च व्यभजद्देवि पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् । अक्षेषु मृगयायां च पूर्वं सृष्टं पुनःपुनः । तथा मदं विनिक्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेंदुना

હે દેવી! તે વીર્યવાન ઋષિએ પૂર્વે સર્જેલા 'મદ'ને મદ્યપાન, સ્ત્રીઓ, જુગાર અને શિકારમાં વિભાજિત કરી દીધો. આમ મદનો ત્યાગ કરીને તેમણે ઈન્દ્રને સોમરસથી તૃપ્ત કર્યા.

Verse 9

अश्विभ्यां सहितान्सर्वान्याजयित्वा च तं नृपम् । विख्याप्य वीर्यं सर्वेषु लोकेषु वरवर्णिनि

હે વરવર્ણિની! અશ્વિનીકુમારો સહિત તે સૌને અને તે રાજાને યજ્ઞ કરાવીને, તેમણે સમસ્ત લોકમાં પોતાના પરાક્રમને વિખ્યાત કર્યું.

Verse 10

सुकन्यया महारण्ये क्षेत्रेऽस्मिन्विजहार सः । तस्यैतद्देवि संयुक्तं च्यवनेश्वरनामभृत्

તેઓ સુકન્યા સાથે આ મહાવનમાં આવેલા ક્ષેત્રમાં વિહાર કરવા લાગ્યા. હે દેવી! તેમની સાથે જોડાયેલું હોવાથી આ સ્થાન 'ચ્યવનેશ્વર' નામથી ઓળખાયું.

Verse 11

लिंगं महापापहरं च्यव नेन प्रतिष्ठितम् । पूजयेत्तं विधानेन सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ચ્યવને મહાપાપહર લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી. જે તેને વિધિપૂર્વક પૂજે છે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન પુણ્યફળ પામે છે.

Verse 12

तस्माच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषयः पर्युपासते । वैखानसाख्या ऋषयो वालखिल्यास्तथैव च

અતએવ ઋષિઓ ચન્દ્રમસ-તીર્થની સદા ઉપાસના કરે છે. વૈખાનસ નામના ઋષિઓ તથા વાલખિલ્ય ઋષિઓ પણ ત્યાં સેવા કરે છે.

Verse 13

अत्राश्विने मासि नरः पौर्णमास्यां विशेषतः । श्राद्धं कुर्याद्विधानेन ब्राह्मणान्भोजयेत्पृथक् । कोटितीर्थफलं तस्य भवेन्नैऽवात्र संशयः

અહીં આશ્વિન માસમાં—વિશેષ કરીને પૂર્ણિમાના દિવસે—માણસે વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવું અને બ્રાહ્મણોને અલગ અલગ ભોજન કરાવવું. તેને કોટિ તીર્થ સમાન ફળ મળે છે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 14

य इमां शृणुयाद्देवि कथां पातकनाशिनीम् । समस्तजन्मसंभूतात्पापान्मुक्तो भवेन्नरः

હે દેવી, જે આ પાતકનાશિની કથા સાંભળે છે, તે મનુષ્ય સર્વ જન્મોમાં સંગ્રહિત પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 283

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ચ્યવનેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૨૮૩મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.