Adhyaya 277

Verse 1

तत्रैव संस्थितं पश्येद्भूधरंनाम नामतः । उद्धृत्य पृथिवीं यस्माद्दंष्ट्राग्रेण दधार सः

ત્યાં જ ‘ભૂધર’ નામે સ્થિત પવિત્ર સ્વરૂપનું દર્શન કરવું જોઈએ; કારણ કે તેમણે પૃથ્વીને ઉદ્ધરી દંષ્ટ્રાગ્ર પર ધારણ કરી હતી.

Verse 2

भूधरस्तेन चाख्यातो देविकातटसंस्थितः । वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तः स्रुचीमुखः

એથી તેઓ ‘ભૂધર’ તરીકે ખ્યાત છે, દેવિકાના તટે સ્થિત—જેનાં પગ વેદ છે, દંષ્ટ્રા યૂપસ્તંભ છે, દાંત ક્રતુ છે અને મુખ સ્રુવ (આહુતિની ચમચી) છે.

Verse 3

अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः । अहोरात्रेक्षणपरो वेदांगश्रुतिभूषणः

જેનાં જિહ્વા અગ્નિ છે, રોમ દર્ભ છે, શિર બ્રહ્મા છે—તે મહાતપસ્વી છે; અહોરાત્ર સદા જાગૃત, શ્રુતિ અને વેદાંગોથી અલંકૃત છે.

Verse 4

आद्यनासः स्रुवतुंडः सामघोषस्वनो महान् । प्राग्वंशकायो द्युतिमा न्नानादीक्षाविराजितः

તેમનું નાસિકા આદ્ય છે; તેમનું તુંડ સ્રુવ (હવનની ચમચી) સમાન છે; તેમનો મહાન્ નાદ સામવેદના સામઘોષ જેવો છે. તેમનું શરીર યજ્ઞમંડપના પ્રાગ્વંશ (વાંસની રચના) સમાન, નાનાવિધ દીક્ષાઓથી તેજસ્વી અને શોભિત છે.

Verse 5

दक्षिणाहृदयो योगी महासत्रशयो महान् । उपाकर्मोष्ठरुचकः प्रवर्ग्यावर्तभूषणः

તે યોગી છે; તેનું હૃદય દક્ષિણા-કર્મસ્વરૂપ છે; મહાસત્ર-યજ્ઞમાં શયન કરનાર તે મહાન છે. તેના ઓષ્ઠ ઉપાકર્મ સમાન તેજસ્વી છે, અને તે પ્રવર્ગ્ય-કર્મના આવર્તથી અલંકૃત છે.

Verse 6

नानाच्छन्दोगतिपथो ब्रह्मोक्तक्रमविक्रमः । भूत्वा यज्ञवराहोऽसौ तत्र स्थाने स्थितोऽभवत्

તેમની ગતિ નાનાવિધ વૈદિક છંદોના માર્ગો સમાન છે; તેમનો ક્રમ અને વિક్రమ બ્રહ્માએ કહેલા અનુસારમાં છે. તે યજ્ઞવરાહરૂપ ધારણ કરીને એ જ સ્થાને સ્થિર થઈ નિવાસ કરવા લાગ્યો.

Verse 7

पुष्यमासे ह्यमावास्यामेकादश्यामथापि वा । प्राप्ते प्रावृषि काले च ज्ञात्वा कन्यागतं रविम्

પુષ્ય માસમાં અમાવાસ્યાના દિવસે, અથવા એકાદશીએ પણ; અને પ્રાવૃષ્—વરસાદી ઋતુ આવી પહોંચે ત્યારે, સૂર્ય કન્યા રાશીમાં પ્રવેશ્યો છે એમ જાણીને…

Verse 8

पायसं गुडसंयुक्तं हविष्यं च गुडप्लुतम् । नमो वः पितरो रसाय अन्नाद्यमभिमंत्रयेत्

ગોળ સાથેનું પાયસ અને ગોળમાં ભીંજવેલું હવિષ્ય—આ અન્નાદિ નૈવેદ્યને આ મંત્રથી અભિમંત્રિત કરવું: “હે પિતૃગણ, તમને નમસ્કાર; રસ (પોષક સાર) માટે (આ અર્પણ).”

Verse 9

तेजोऽसिशुक्रमित्याज्यं दधिक्राव्णेन वै दधि । क्षीरमाज्याय मन्त्रेण व्यञ्जनानि च यानि तु

ઘી માટે “તેજોऽસિ શુક્રમ્” મંત્ર, દહીં માટે “દધિક્રાવ્ણ” મંત્ર, અને દૂધ માટે “આજ્ય” મંત્ર ઉચ્ચારવો; તેમજ અન્ય જે વ્યંજનાદિ હોય તે માટે પણ યોગ્ય મંત્રપ્રયોગ કરવો।

Verse 10

भक्ष्यभोज्यानि सर्वाणि महानिन्द्रेण दापयेत् । संवत्स रोनियो मंत्रं जप्त्वा तेनोदकं द्विजः

બધા પ્રકારના ભક્ષ્ય-ભોજ્ય પદાર્થો મહાશ્રદ્ધાથી અર્પણ કરાવા. “સંવત્સરોનિય” મંત્ર જપીને, તે મંત્રથી અભિમંત્રિત જળનો બ્રાહ્મણ ઉપયોગ કરે।

Verse 11

एवं संभोज्य वै विप्रान्पिण्डदानं तु दापयेत् । इत्यनेन विधानेन यस्तत्र श्राद्धकृद्भवेत्

આ રીતે વિપ્રોને વિધિપૂર્વક ભોજન કરાવી, પછી પિંડદાન કરાવવું. જે ત્યાં આ વિધાન અનુસાર શ્રાદ્ધ કરે છે—

Verse 12

तस्य तृप्तास्तु पितरो यावदिंद्राश्चतुर्द्दश । गयाश्राद्धं विनापीह गयाश्राद्धफलं लभेत्

તેના પિતૃઓ ચૌદ ઇન્દ્રો જેટલો સમય રહે, તેટલો સમય તૃપ્ત રહે છે. અહીં ગયા-શ્રાદ્ધ કર્યા વિના પણ ગયા-શ્રાદ્ધનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 277

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकामाहात्म्ये भूधरयज्ञवराहमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યના અંતર્ગત દેવિકામાહાત્મ્યમાં “ભૂધરયજ્ઞ-વરાહમાહાત્મ્યવર્ણન” નામનો બે સો સત્તોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।