Adhyaya 275
અધ્યાય ૨૭૫માં ઋષિ-તીર્થની નજીક આવેલા ત્રિનેત્રેશ્વર શિવના તીર્થનું માહાત્મ્ય અને વિધિ સંક્ષેપમાં વર્ણવાય છે. ઈશ્વર મહાદેવીને કહે છે કે ન્યંકુમતી નદીના કાંઠાના ઉત્તર ભાગે, ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત સ્થાને ત્રિનેત્ર દેવ શિવ પાસે જઈ દર્શન-પૂજન કરવું. ત્યાંનું જળ સ્ફટિક સમું નિર્મળ છે અને તીર્થની ઓળખ સાથે જોડાયેલું વિશેષ મત્સ્ય/જલચર-ચિહ્ન પણ જણાવાયું છે. આ તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી બ્રહ્મહત્યા જેવા મહાપાપવર્ગમાંથી પણ મુક્તિ મળે છે—એવો શુદ્ધિનો ઉપદેશ છે. પછી ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ વ્રતનું વિધાન છે—ઉપવાસ રાખવો અને રાત્રિ જાગરણ કરવું. સવારે શ્રાદ્ધ કરીને યોગ્ય વિધિ મુજબ શિવપૂજા કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. ફલશ્રુતિમાં દીર્ઘકાળ રુદ્રલોકમાં નિવાસ પ્રાપ્ત થાય છે એમ વચન આપી, તીર્થસેવા-વ્રત-શિવારાધનાને શૈવ પરલોકફળ સાથે જોડવામાં આવ્યું છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं चैव त्रिलोचनम् । ऋषितीर्थसमीपे तु सर्वपातकनाशनम् । न्यङ्कुमत्युत्तरे कूल ऋषिभिः पूजितं पुरा
ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, ઋષિતીર્થની નજીક સ્થિત સર્વપાતકનાશક ત્રિલોચન દેવ પાસે જવું જોઈએ; તે ન્યંકુમતીના ઉત્તર કાંઠે છે અને પ્રાચીનકાળે ઋષિઓએ પૂજ્યો હતો।
Verse 2
त्रिनेत्रा मत्स्यका यत्र जलं स्फटिकसन्निभम् । तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्यते ब्रह्महत्यया
હે દેવી, જ્યાં ત્રિનેત્રા નામની માછલીઓ હોય અને જળ સ્ફટિક સમાન નિર્મળ હોય—ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે.
Verse 3
कृष्णपक्षे चतुर्द्दश्यां मासे भाद्रपदे तथा । उपवासं तु कुर्वीत रात्रौ जागरणं तथा
ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ ઉપવાસ કરવો જોઈએ અને તેમ જ રાત્રે જાગરણ પણ કરવું જોઈએ.
Verse 4
प्रातः श्राद्धं प्रकुर्वीत विधिवत्पूजयेच्छिवम् । रुद्रलोके वसेद्देवि वर्षाणामयुतत्रयम्
પ્રાતઃવિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવું અને યથાવિધિ શિવની પૂજા કરવી; હે દેવી, ત્યારબાદ તે રુદ્રલોકમાં ત્રીસ હજાર વર્ષ વસે છે.
Verse 275
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये त्रिनेत्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિ-સાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ત્રિનેત્રેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૨૭૫મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.