Adhyaya 261
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને તત્ત્વોપદેશ આપતાં ન્યંકુમતી નદી તરફ દિશાનિર્દેશ કરે છે. ક્ષેત્ર-શાંતિ માટે શંભુએ આ નદીને પવિત્ર ‘મર્યાદા’માં સ્થાપિત કરી હોવાનું અને તેના દક્ષિણ ભાગમાં સર્વ પાપનો સંપૂર્ણ નાશ કરતું સ્થાન હોવાનું વર્ણન છે. ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કર્યા પછી શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓ નરકાદિ દુઃખદ અવસ્થાઓમાંથી મુક્ત થાય છે—એવી ફલશ્રુતિ કહેવામાં આવી છે. આગળ વિધાન છે કે વૈશાખ માસના શુક્લ પક્ષની તૃતીયા તિથિએ સ્નાન કરીને તિલ, દર્ભ અને જળથી તર્પણসহ શ્રાદ્ધ કરવું; એવું શ્રાદ્ધ ગંગાતીરે કરેલા શ્રાદ્ધ સમાન ફળ આપે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र न्यंकुमती नदी । मर्यादार्थं समानीता क्षेत्रशांत्यै च शंभुना
ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, જ્યાં ન્યંકુમતી નદી છે ત્યાં જવું જોઈએ; ક્ષેત્રની મર્યાદા સ્થાપવા અને ક્ષેત્રશાંતિ માટે શંભુએ તેને ત્યાં લાવી હતી।
Verse 2
तस्यैव दक्षिणे भागे सर्वपापप्रणाशिनी । तस्यां स्नात्वा च वै सम्यग्यः श्राद्धं कुरुते नरः । स पितॄंस्तारयेत्सर्वान्नरकान्नात्र संशयः
તેના જ દક્ષિણ ભાગે સર્વપાપ-પ્રણાશિની એવી તીર્થધારા છે. ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય શ્રાદ્ધ કરે છે, તે પોતાના સર્વ પિતૃઓને નરકમાંથી તારવે છે—એમાં સંશય નથી.
Verse 3
वैशाखे शुक्लपक्षे तु तृतीयायां च भामिनि । स्नात्वा तु तर्पयेद्भक्त्या तिलदर्भजलैः प्रिये । श्राद्धं कृतं भवेत्तेन गंगायां नात्र संशयः
હે ભામિની! વૈશાખ માસના શુક્લપક્ષની તૃતીયાએ સ્નાન કરીને, હે પ્રિયે, તિલ, દર્ભ અને જળથી ભક્તિપૂર્વક તર્પણ કરવું જોઈએ. તે દ્વારા કરેલું શ્રાદ્ધ ગંગામાં કરેલા સમાન ગણાય છે—એમાં સંશય નથી.
Verse 261
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં ‘ન્યંકુમતી-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો ૨૬૧મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.