Adhyaya 256

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नंदादित्यं समाहितः । नंदेन स्थापितं पूर्वं तत्रैवामितबुद्धिना

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ સમાહિત ચિત્તે નંદાદિત્ય પાસે જવું જોઈએ; જેને પૂર્વે અમિત બુદ્ધિવાળા રાજા નંદે ત્યાં જ સ્થાપિત કર્યો હતો.

Verse 2

नंदो राजा पुरा ह्यासीत्सर्वलोकसुखप्रदः । न दुर्भिक्षं न च व्याधि नाकाले मरणं नृणाम्

પ્રાચીન સમયમાં રાજા નંદ હતો, જે સર્વ લોકોને સુખ આપનાર હતો. ન દુર્ભિક્ષ હતું, ન રોગ; અને મનુષ્યોનું અકાળ મરણ પણ ન હતું.

Verse 3

तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे न चावृष्टिकृतं भयम् । कस्यचित्त्वथ कालस्य पूर्वकर्मानुसारतः

તે ધર્મજ્ઞ રાજાના શાસનમાં અનાવૃષ્ટિથી થતો ભય પણ ન હતો. પરંતુ કોઈ એક સમયે, પૂર્વકર્મ અનુસાર (પરિણામ પ્રગટ થયો).

Verse 4

कुष्ठेन महता व्याप्तो वैराग्यपरमं गतः । तेन रोगाभिभूतेन देवदेवो दिवाकरः । प्रतिष्ठितो नदीतीरे स च रोगाद्विमोचितः

ભયંકર કુષ્ઠરોગથી વ્યાપ્ત થઈ તે વૈરાગ્યની પરમ અવસ્થાએ પહોંચ્યો. તે રોગથી પીડિત થઈ તેણે નદીના કાંઠે દેવોના દેવ દિવાકર (સૂર્ય)ની પ્રતિષ્ઠા કરી, અને તે રોગમુક્ત થયો.

Verse 5

देव्युवाच । किमसौ रोगवान्राजा सार्वभौमो महीपतिः । तस्य धर्मरतस्यापि कस्माद्रोग समुद्भवः

દેવીએ કહ્યું— તે સર્વભૌમ રાજા, ધરતીનો અધિપતિ, રોગી કેમ છે? ધર્મમાં રત હોવા છતાં તેને આ રોગ કયા કારણે ઉદ્ભવ્યો?

Verse 6

ईश्वर उवाच । एष धर्मसदाचारो नंदो राजा प्रतापवान् । व्यचरत्सर्वलोकान्स विमानवरमास्थितः

ઈશ્વરે કહ્યું— આ ધર્મસદાચારવાળો પ્રતિાપી નંદ રાજા છે. શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરુઢ થઈ તે સર્વ લોકોમાં વિહરતો હતો.

Verse 7

विमानं तस्य तुष्टेन दत्तं वै विष्णुना स्वयम् । कामगं वरवर्णेन बर्हिणेन विनादितम्

તેના પર પ્રસન્ન થઈ સ્વયં વિષ્ણુએ તેને તે વિમાન આપ્યું— જે ઇચ્છાનુસાર જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં જઈ શકે એવું હતું, અને દિવ્ય વર્ણવાળા શ્રેષ્ઠ મોરના મધુર નાદથી ગુંજતું હતું.

Verse 8

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो विचरंस्तत्र संस्थितः । गतवान्मानसं दिव्यं सरो देवगणान्वितम्

એક વખત તે નૃપશ્રેષ્ઠ વિહરતો વિહરતો ત્યાં સ્થિર થયો અને દેવગણોથી યુક્ત દિવ્ય માનસ સરોવર પાસે પહોંચ્યો.

Verse 9

तत्रापश्यद्बृहत्पद्मं सरोमध्यगतं सितम् । तत्र चांगुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम्

ત્યાં તેણે સરોવરના મધ્યમાં સ્થિત એક વિશાળ શ્વેત કમળ જોયું; અને તેના પર અંગૂઠા જેટલા સ્વરૂપે પુરુષોત્તમ ભગવાન વિરાજમાન હતા।

Verse 10

रक्तवासोभिराच्छन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम् । तं दृष्ट्वा सारथिं प्राह पद्ममेतत्समाहर

લાલ વસ્ત્રોથી આચ્છાદિત, દ્વિભુજ અને તીક્ષ્ણ તેજથી દીપ્ત તેને જોઈ રાજાએ સારથિને કહ્યું—“આ કમળ અહીં લાવી દે।”

Verse 11

इदं तु शिरसा बिभ्रत्सर्वलोकस्य सन्निधौ । श्लाघनीयो भविष्यामि तस्मादाहर मा चिरम्

“સર્વ લોકોની સન્નિધિમાં જો હું આને મારા મસ્તક પર ધારણ કરું, તો હું પ્રશંસનીય બનીશ; તેથી તેને લાવી દે—વિલંબ ન કર।”

Verse 12

एवमुक्तस्ततस्तेन सारथिः प्रविवेश ह । ग्रहीतुमुपचक्राम तत्पद्मं वरवर्णिनि । स्पृष्टमात्रे तदा पद्मे हुंकारः समपद्यत

એમ કહ્યા પછી સારથી અંદર (સરોવરમાં) પ્રવેશ્યો, હે સુન્દરી, અને તે કમળ પકડવા લાગ્યો. પરંતુ કમળને સ્પર્શતાં જ ભયંકર “હું”કાર ગુંજી ઊઠ્યો।

Verse 13

राजा च तत्क्षणात्तेन शब्देन समजायत । कुष्ठी विगतवर्णश्च बलवीर्यविवर्जितः

અને એ શબ્દથી જ તે ક્ષણે રાજા બદલાઈ ગયો—તે કুষ্ঠરોગી બન્યો, તેનો વર્ણ નષ્ટ થયો અને તે બળ-વીર્યથી વંચિત થયો।

Verse 14

तथागतमथात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः । तस्थौ तत्रैव शोकार्तः किमेतदिति चिंतयन्

પોતાની આવી દશા જોઈને તે પુરુષશ્રેષ્ઠ શોકથી વ્યાકુળ થઈને ત્યાં જ ઉભા રહ્યા અને વિચારવા લાગ્યા કે, 'આ શું થયું?'

Verse 15

तस्य चिंतयतो धीमानाजगाम महातपाः । वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रस्तु स तं पप्रच्छ पार्थिवः

જ્યારે તે રાજા ચિંતામગ્ન હતા, ત્યારે મહાતપસ્વી બ્રહ્મપુત્ર વસિષ્ઠ ત્યાં પધાર્યા. રાજાએ તેમને પ્રશ્ન કર્યો.

Verse 16

एष मे भगवञ्जातो देहस्यास्य विपर्ययः । कुष्ठरोगाभिभूतात्मा नाहं जीवितुमुत्सहे

'હે ભગવન્! મારા શરીરની આ કેવી વિપરીત દશા થઈ ગઈ છે. કુષ્ઠ રોગથી પીડિત હોવાને કારણે હવે હું જીવવા ઈચ્છતો નથી.'

Verse 17

उपायं ब्रूहि मे ब्रह्मन्व्याधितस्य चिकित्सितम् । उताहो व्रतमन्यद्वा दानं यज्ञमथापि वा

'હે બ્રહ્મન્! આ વ્યાધિમાંથી મુક્ત થવાનો કોઈ ઉપાય કે ચિકિત્સા જણાવો. અથવા કોઈ વ્રત, દાન કે યજ્ઞ વિશે કહો.'

Verse 18

वसिष्ठ उवाच । एतद्ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्व देवताः

વસિષ્ઠજી બોલ્યા: 'આ બ્રહ્મોદ્ભવ નામનું કમળ ત્રણેય લોકમાં પ્રખ્યાત છે. માત્ર તેના દર્શનથી જ સર્વ દેવતાઓના દર્શન થઈ જાય છે.'

Verse 19

एतद्धि दृश्यते धन्यैः पद्मं कैः क्वापि पार्थिव । एतस्मिन्दृष्टमात्रे तु यो जलं विशते नरः

હે પાર્થિવ રાજન, આ પદ્મ તો માત્ર ધન્યજનોએ જ જોવાનું—ક્યાંક કોઈને અતિ દુર્લભ. અને જે પુરુષ તેને માત્ર જોઈને જળમાં પ્રવેશે છે…

Verse 20

सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं निर्वाण माप्नुयात् । एष दृष्ट्वा तु ते सूतो हर्तुं तोये प्रविष्टवान्

…તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ નિર્વાણપદને પામે છે. અને તારો સૂત (સારથી) તેને જોઈ પદ્મ લેવા માટે જળમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 21

तव वाक्येन राजेंद्र मृतोऽसौ रोगवान्भवेत् । ब्रह्मपुत्रोऽप्यहं तेन पश्यामि परमेश्वरम्

હે રાજેન્દ્ર, તારા વચનથી તે તો મૃતપ્રાય બની રોગગ્રસ્ત થશે. છતાં એ જ (દિવ્ય પ્રભાવથી) હું પણ—બ્રહ્મપુત્ર હોવા છતાં—પરમેશ્વરને દર્શું છું.

Verse 22

अहन्यहनि चागच्छंस्त्वं पुनर्दृष्टवानसि । वांछंति देवता नित्यममुं हृदि मनोरथम्

દિવસે દિવસે આવીને તું ફરી ફરી તેનું દર્શન પામ્યો છે. દેવતાઓ હૃદયમાં આ જ મનોભિલાષા નિત્ય ઇચ્છે છે.

Verse 23

मानसे ब्रह्मपद्मं तु दृष्ट्वा स्नात्वा कदा वयम् । प्राप्स्यामः परमं ब्रह्म यद्गत्वा न पुनर्भवेत्

માનસ સરોવરમાં બ્રહ્મપદ્મનું દર્શન કરીને અને ત્યાં સ્નાન કરીને અમે ક્યારે પરમ બ્રહ્મને પામશું—જ્યાં પહોંચ્યા પછી ફરી જન્મ ન થાય?

Verse 24

इदं च कारणं भूयो द्वितीयं शृणु पार्थिव । कुष्ठस्य यत्त्वया प्राप्तं हर्तुकामेन पंकजम्

હે પાર્થિવ રાજા, હવે બીજું કારણ પણ સાંભળો. કુષ્ઠરોગના કારણે જ તું અહીં આવ્યો—કમળ લેવા ઇચ્છીને તું તેની પાસે ગયો હતો.

Verse 25

प्रद्योतनस्तु गर्भेऽस्मिन्स्वयमेव व्यवस्थितः । तवैषा बुद्धिरभवद्दृष्ट्वेदं वरपंकजम्

આ ગર્ભમાં પ્રદ્યોતન સ્વયં જ સ્થિત છે. આ ઉત્તમ કમળને જોઈને તારા અંદર આ બુદ્ધિ ઉદ્ભવી.

Verse 26

धारयामि शिरस्येनं लोकमध्ये विभूषणम् । इदं चिन्तयतः पापमेवं देवेन दर्शितम्

લોકમધ્યે આને ભૂષણ માનીને હું તેને શિરે ધારણ કરીશ. જે પાપ મારા મનને ચિંતિત કરતું હતું, તે દેવએ આ રીતે દર્શાવ્યું.

Verse 27

ततः सर्वप्रयत्नेन तमाराधय भास्करम् । प्रसादाद्देवदेवस्य मोक्ष्यसे नात्र संशयः

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી તે ભાસ્કર (સૂર્યદેવ)ની આરાધના કર. દેવાધિદેવના પ્રસાદથી તું મુક્ત થશ—એમાં સંશય નથી.

Verse 28

प्रभासं गच्छ राजेंद्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तत्र सिद्धिर्भवेच्छीघ्रमार्त्तानां प्राणिनां भुवि

હે રાજેન્દ્ર, ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ પ્રભાસ તીર્થમાં જા. ત્યાં ધરતી પર પીડિત પ્રાણીઓને શીઘ્ર સિદ્ધિ અને શાંતિ મળે છે.

Verse 29

ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठस्य महात्मनः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य माहेश्वर्यास्तटे शुभे

ઈશ્વરે કહ્યું—મહાત્મા વસિષ્ઠના તે વચન સાંભળી તે પ્રભાસ ક્ષેત્રે પહોંચ્યો અને માહેશ્વરીના શુભ તટે આવ્યો।

Verse 30

नंदादित्यं प्रतिष्ठाप्य गंधधूपानुलेपनैः । पूजयामास तं देवि पुष्पैरुच्चावचैस्तथा

નંદાદિત્યને પ્રતિષ્ઠાપિત કરીને, હે દેવી, સુગંધ, ધૂપ અને અનુલેપનથી તથા અનેક પ્રકારના પુષ્પોથી તેણે તેની પૂજા કરી।

Verse 31

तस्य तुष्टो दिवानाथो वरदोऽहमथाब्रवीत्

તેના પર પ્રસન્ન થઈ દિવસના નાથ (સૂર્યદેવ) બોલ્યા—“હું વર આપનાર છું.”

Verse 32

नन्द उवाच । कुष्ठेन महता व्याप्तं पश्य मां सुरसत्तम । यथाऽयं नाशमायाति तथा कुरु दिवाकर

નંદે કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠ, મને જુઓ; ભયંકર કુષ્ઠરોગે હું વ્યાપ્ત છું. હે દિવાકર, આ રોગ નાશ પામે તેમ કરો।

Verse 33

सान्निध्यं कुरु देवेश स्थानेऽस्मिन्नित्यदा विभो

હે દેવેશ, હે વિભો, આ સ્થાને સદા તમારું સાન્નિધ્ય પ્રદાન કરો।

Verse 34

सूर्य उवाच । नीरोगस्त्वं महाराज सद्य एव भविष्यसि । अत्र ये मां समागत्य द्रक्ष्यंति च नरा भुवि

સૂર્યે કહ્યું—હે મહારાજ, તું આજેજ નિરોગી થઈ જશે. અને પૃથ્વી પર જે મનુષ્યો અહીં આવી મારું દર્શન કરશે…

Verse 35

सप्तम्यां सूर्यवारेण यास्यंति परमां गतिम् । अत्र मे सूर्यवारेण सांनिध्यं सप्तमीदिने । भविष्यति न संदेहो गमिष्ये त्वं सुखी भव

સપ્તમી તિથિ જો રવિવારે આવે, તો તેઓ પરમ ગતિને પામે છે. તે સપ્તમીના દિવસે, રવિવાર હોય ત્યારે, મારું સાન્નિધ્ય અહીં નિશ્ચિત રહેશે—કોઈ સંશય નથી. હું પ્રસ્થાન કરું છું; તું સુખી રહેજે.

Verse 36

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवांतरधीयत

આવું કહી સહસ્રાંશુ (સૂર્યદેવ) ત્યાંજ અંતર્ધાન થયા.

Verse 37

नीरोगत्वमवा प्यासौ कृत्वा राज्यमनुत्तमम् । जगाम परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा श्राद्धं प्रयत्नतः

તે નિરોગતા પ્રાપ્ત કરીને અને અનુત્તમ રાજ્ય સ્થાપીને તે પરમ સ્થાને ગયો જ્યાં દેવ દિવાકર છે. તે તીર્થમાં મનુષ્ય સ્નાન કરીને અને પ્રયત્નપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરે તો…

Verse 38

नंदादित्यं पुनर्दृष्ट्वा न पुनर्मर्त्त्यतां व्रजेत । प्रदद्यात्कपिलां तत्र ब्राह्मणे वेदपारगे

નંદાદિત્યનું પુનઃ દર્શન કરીને ફરી મર્ત્યભાવમાં જવું ન જોઈએ. ત્યાં વેદપારંગત બ્રાહ્મણને કપિલા ગાયનું દાન આપવું જોઈએ.

Verse 39

अहोरात्रोषितो भूत्वा घृतधेनुमथापि वा । न तस्य गुणितुं शक्या संख्या पुण्यस्य केनचित्

ત્યાં એક અહોરાત્ર માત્ર નિવાસ કરવાથી—અથવા ઘૃત આપનારી ધેનુનું દાન કરવાથી પણ—પ્રાપ્ત પુણ્યનું પરિમાણ કોઈ ગણાવી શકતું નથી।

Verse 40

इत्येवं देवदेवस्य माहात्म्यं दीप्तदीधितेः । कथितं तव सुश्रोणि सर्वपापप्रणाशनम्

આ રીતે, હે સુશ્રોણિ, દેવોના દેવ—દીપ્ત તેજસ્વી પ્રભુ—નું માહાત્મ્ય તને કહેલું છે; તે સર્વ પાપનો નાશ કરનાર છે।

Verse 256

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नन्दादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पञ्चाशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં ‘નંદાદિત્યમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૨૫૬મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।