Adhyaya 250
ઈશ્વર દેવીને કહે છે કે સંગમેશ્વરના પશ્ચિમમાં ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ ‘ગંગેશ્વર’ નામનું લિંગ સ્થિત છે. તેનું માહાત્મ્ય કહેતાં તેઓ એક પ્રાચીન પ્રસંગ યાદ કરાવે છે—એક નિર્ણાયક સમયે પ્રભવિષ્ણુએ અભિષેકકાર્ય માટે ગંગાને બોલાવી હતી. ગંગા ત્યાં આવીને અતિ પુણ્યક્ષેત્ર જુએ છે—જ્યાં ઋષિઓનો સતત સંચાર છે, અનેક લિંગો વિરાજે છે અને તપસ્વીઓના આશ્રમોથી પ્રદેશ ભરેલો છે. શિવભક્તિથી પ્રેરિત થઈ ગંગા ત્યાં લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરે છે; તે જ ગંગેશ્વર લિંગ. અધ્યાયમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ ધામનું માત્ર દર્શન કરવાથી ગંગાસ્નાનનું ફળ મળે છે, અને મનુષ્યને હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. સ્થાનનિર્દેશ, પ્રતિષ્ઠાકથા અને ફલશ્રુતિ—આ ત્રણેય ભક્તિ તથા તીર્થયાત્રાનો માર્ગ દર્શાવે છે।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं त्रैलोक्यविश्रुतम् । गंगेश्वरेति विख्यातं संगमेश्वरपश्चिमे
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ ત્રિલોકમાં વિખ્યાત એવા લિંગ પાસે જાવ; સંગમેશ્વરના પશ્ચિમે જે ‘ગંગેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે।
Verse 2
यदा गंगा समाहूता विष्णुना प्रभविष्णुना । अन्तकालेऽभिषेकार्थं स्वकायस्य वरानने
હે વરાનને દેવી, જ્યારે સર્વવ્યાપી પ્રભુ વિષ્ણુએ અંતિમ કાળે પોતાના દિવ્ય દેહના અભિષેક માટે ગંગાને બોલાવી હતી।
Verse 3
ततो दृष्ट्वा तु तत्क्षेत्रं पुण्यं ह्यृषिनिषेवितम् । सर्वत्र व्यापितं लिंगैराश्रमैश्च तपस्विनाम्
પછી તેણીએ ઋષિઓ દ્વારા સેવિત તે પુણ્ય ક્ષેત્ર જોયું; તે સર્વત્ર શિવલિંગો અને તપસ્વીઓના આશ્રમોથી વ્યાપ્ત હતું।
Verse 4
ततो गंगासरिच्छ्रेष्ठा पूर्वसागरगामिनी । स्थापयामास तल्लिंगं शिवभक्तिपरायणा
પછી પૂર્વ સાગર તરફ વહેતી નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગાએ, શિવભક્તિમાં પરાયણ બની, તે લિંગની સ્થાપના કરી।
Verse 5
तं दृष्ट्वा तु वरारोहे गंगास्नानफलं लभेत् । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः
હે વરારોહે, તેનું માત્ર દર્શન કરતાં ગંગાસ્નાનનું ફળ મળે છે; મનુષ્યને સહસ્ર અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 250
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ગંગેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો દ્વિશતપંચાશત્તમ (૨૫૦મો) અધ્યાય સમાપ્ત થયો।