Adhyaya 231
ઈશ્વર દેવીને પ્રભાસ-ક્ષેત્રમાં જાંબવતી નદી સાથે જોડાયેલા એક પવિત્ર સ્થાન તરફ દોરે છે. પુરાણપરંપરામાં જાંબવતી વિષ્ણુની પ્રિય પત્ની તરીકે સ્મરાય છે. સંવાદમાં જાંબવતી અર્જુનને વર્તમાન ઘટનાઓ પૂછે છે; શોકગ્રસ્ત અર્જુન યાદવવંશ પર આવેલા મહાવિનાશની વાત કરે છે—બલદેવ, સાત્યકી વગેરે મુખ્ય યાદવોના અંત અને સમગ્ર યાદવસમુદાયના વિખંડનને તે નૈતિક તથા ઐતિહાસિક ભંગરૂપે વર્ણવે છે. પતિના મૃત્યુનું સમાચાર સાંભળીને જાંબવતી ગંગાતટે આત્મદાહ કરે છે, ચિતાભસ્મ એકત્ર કરે છે અને પછી દૈવી રૂપાંતરથી નદી બની સમુદ્ર તરફ વહે છે. આ રીતે તે જળધારા તીર્થરૂપે પવિત્ર બને છે. ફળશ્રુતિ મુજબ—ભક્તિપૂર્વક ત્યાં સ્નાન કરનાર સ્ત્રીઓને અને તેમના વંશની સ્ત્રીઓને વૈધવ્યનું દુઃખ થતું નથી; તેમજ પુરુષ કે સ્ત્રી જે કોઈ પૂર્ણ પ્રયત્નથી ત્યાં સ્નાન કરે, તેને પરમ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र जांबवती नदी । पुरा जांबवतीनाम विष्णोर्या महिषीप्रिया । अपृच्छदर्जुनं साध्वी वद वार्तां कुरू द्वह
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યાર પછી જ્યાં જાંબવતી નદી વહે છે ત્યાં જવું જોઈએ. પ્રાચીનકાળે વિષ્ણુની પ્રિય મહિષી, સાધ્વી જાંબવતીએ અર્જુનને પૂછ્યું—‘વાર્તા કહો; સત્ય કહો, કશુંય છુપાવશો નહીં।’
Verse 2
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अर्जुनो निश्वसन्मुहुः । वाष्पगद्गदया वाचा इदं वचनमब्रवीत्
તેના વચન સાંભળીને અર્જુન વારંવાર નિશ્વાસ ભરવા લાગ્યો; અને આંસુઓથી ગદગદ વાણીમાં તેણે આ વચન કહ્યું।
Verse 3
बलदेवस्य वीरस्य सात्यकेश्च महात्मनः
તેણે વીર બલદેવ તથા મહાત્મા સાત્યકીનો (વૃત્તાંત) કહ્યો।
Verse 4
अन्येषां यदुवीराणां पापकर्मातिनिर्घृणः । जिजीविषुरिह प्राप्तो वासुदेवनिराकृतः
તેણે અન્ય યાદુવીરોનું પણ વર્ણન કર્યું—જે પાપકર્મમાં રત અને અત્યંત નિર્દય હતા. હું જીવવાની ઇચ્છાથી અહીં આવ્યો છું, જાણે વાસુદેવ દ્વારા ત્યજાયેલો.
Verse 5
सा श्रुत्वा भर्तृनिधनमर्जुनाच्च महासती । गंगातीरे समुत्पाद्य पावकं पावकप्रभा । समुत्सृज्य महाकायं नदीभूत्वा विनिर्ययौ
અર્જુન પાસેથી પતિના અવસાનનું સમાચાર સાંભળી તે મહાસતી—અગ્નિ સમ તેજસ્વિની—ગંગાતીરે અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરી. પોતાનું વિશાળ દેહ ત્યજી, નદીરૂપ બની પ્રસ્થાન કરી ગઈ.
Verse 6
सा गृहीत्वा सती भर्तुर्भस्म सर्वं चितेस्तथा । प्रविष्टा सागरं देवि तदा जांबवती शुभा
હે દેવી! તે સતી પતિ તથા ચિતાની સર્વ ભસ્મ લઈને સાગરમાં પ્રવેશી; ત્યારે તે શુભા જાંબવતી (નદી) બની.
Verse 7
या नारी तत्र देवेशि भक्त्या स्नानं समाचरेत् । तदन्वयेपि काचित्स्त्री न वैधव्यमवाप्नुयात्
હે દેવેશી! જે નારી ત્યાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરે, તેના વંશમાં પણ કોઈ સ્ત્રી વૈધવ્ય પામતી નથી.
Verse 8
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । नरो वा यदि वा नारी प्राप्नोति परमां गतिम्
અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી ત્યાં સ્નાન કરવું જોઈએ; પુરુષ હોય કે સ્ત્રી—બધા પરમ ગતિને પામે છે.
Verse 9
परित्यक्ता वयं भद्रे यादवैः सुमहात्मभिः
હે ભદ્રે, અમે તે સુમહાત્મા યાદવો દ્વારા પરિત્યક્ત થયાં છીએ.