Adhyaya 221

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं च ऋणमोचनम् । तस्मिन्दृष्टे ऋणं न स्यान्मातापितृसमुद्भवम्

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, ‘ઋણમોચન’ નામના દેવ પાસે જવું જોઈએ. તેમના દર્શનથી માતા-પિતાથી ઉત્પન્ન ઋણ (પિતૃઋણ) બાકી રહેતું નથી.

Verse 2

पितरस्तु पुरा सर्वे दिव्यक्षेत्रं समागताः । प्रभासे तपसा युक्ताः स्थिता वर्षगणान्बहून्

પ્રાચીન કાળે સર્વ પિતૃગણ તે દિવ્ય તીર્થક્ષેત્રમાં સમાગમ પામ્યા. પ્રભાસે તેઓ તપસ્યામાં યુક્ત રહી અનેક વર્ષો સુધી સ્થિર રહ્યા.

Verse 3

अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपा आज्यपास्तथा । लिंगं संस्थापयामासुः सर्वे भक्तिपरायणाः

અગ્નિષ્વાત્ત, બર્હિષદ, સોમપા તથા આજ્યપા—સર્વે ભક્તિપરાયણ બની શિવલિંગની સ્થાપના કરી.

Verse 4

ततः कालेन महता तुष्टस्तेषां महेश्वरः । ततः प्रत्यक्षतां गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

પછી ઘણો સમય વીત્યા પછી મહેશ્વર તેઓ પર પ્રસન્ન થયા. ત્યારબાદ તેઓ પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થઈ આ વચન બોલ્યા.

Verse 5

परितुष्टोऽस्मि भद्रं वो ब्रूत यन्मनसेप्सितम्

“હું તમારાથી અત્યંત પ્રસન્ન છું; તમારું કલ્યાણ થાઓ. તમારા મનને જે ઇચ્છિત હોય તે કહો.”

Verse 6

पितर ऊचुः । अस्माकं दीयतां वृत्तिर्जगत्यस्मिन्स्वयं कृते । देवानां च ऋषीणां च मानुषाणां महीतले

પિતૃગણ બોલ્યા—“હે સ્વયંકૃત જગતના કર્તા! આ ધરતી પર દેવો, ઋષિઓ અને મનુષ્યો માટે અમને પણ જીવનનિર્વાહનો ઉપાય પ્રદાન કરો.”

Verse 7

भवानेव परो लोके सर्वेषां पद्मसंभव । आगत्य वर्णाश्चत्वार इह ये श्रद्धयान्विताः

હે પદ્મસમ્ભવ! સર્વ લોકોમાં તમે જ સૌના પરમ આશ્રય છો. શ્રદ્ધાસહિત અહીં આવતા ચાર વર્ણોના લોકો…

Verse 8

पैतृकात्तु ऋणान्मुक्ता भवंतु गतकल्मषाः । व्यन्तरत्वं सुरश्रेष्ठ येषां वै पितरो गताः

તેઓ પિતૃઋણમાંથી મુક્ત થાય અને સર્વ કલ્મષથી શુદ્ધ બને. હે દેવશ્રેષ્ઠ! જેમના પિતરો વ્યંતર અવસ્થામાં ગયા છે, તેઓ પણ અહીં ઉદ્ધરિત થાઓ.

Verse 9

सर्प्पे वह्नि विषैर्वा ये नाशं नीताः पितामहाः । अपुत्रा वा सपुत्रा वा सपिण्डीकरणं विना

સર્પ, અગ્નિ અથવા વિષથી જેમનો નાશ થયો એવા પિતામહો; પુત્રહીન હોય કે પુત્રવાળા, છતાં સપિંડિકરણ વિના ગયેલા—તેઓ પણ અહીંના કર્મથી કલ્યાણ પામો.

Verse 10

न कृतानि पुरा येषामेकोद्दिष्टानि षोडश । तथा नैव वृषोत्सर्गो गोहताश्चाथ चान्त्यजैः

જેનાં માટે પહેલાં સોળ એકોદ્દિષ્ટ અર્પણો કરવામાં આવ્યા નથી, તેમજ વૃષોત્સર્ગ પણ થયો નથી; અને જે અંત્યજો દ્વારા હત થયા—એવા પિતરોનું પણ અહીં કલ્યાણ થાઓ.

Verse 11

अथापरे ये च मृताः शौचेन तु विना कृताः । ते चात्र तर्पिताः सर्वे प्रयान्तु परमां गतिम्

અને જે અન્ય લોકો શૌચવિધિ વિના જ મૃત્યુ પામ્યા—તેઓ બધા અહીં તર્પણથી તૃપ્ત થઈ પરમ ગતિને પામો.

Verse 12

श्रीभगवानुवाच । स्नात्वा तु सलिले पुण्ये पितृणां चैव तर्पणम् । ये करिष्यंति मनुजाः पितृभक्तिपरायणाः

શ્રીભગવાન બોલ્યા—જે મનુષ્યો પિતૃભક્તિમાં પરાયણ રહી આ પુણ્ય જળમાં સ્નાન કરીને પિતૃઓનું તર્પણ કરશે—

Verse 13

अहं वरप्रदस्तेषां तारयिष्यामि तत्क्षणात् । पितृन्सर्वान्न संदेहो यदि पापशतैर्वृताः

હું વરપ્રદ છું; તેમના સર્વ પિતૃઓને હું તે ક્ષણમાં જ તારવી દઈશ—કોઈ સંશય નથી—ભલે તેઓ સૈકડો પાપોથી ઘેરાયેલા હોય।

Verse 14

अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा यो लिंगं पूजयिष्यति । युष्माभिः स्थापितं लिंगं स मुक्तः पैतृकादृणात्

આ તીર્થમાં જે મનુષ્ય સ્નાન કરીને તમારાથી સ્થાપિત આ લિંગની પૂજા કરશે, તે પિતૃઋણથી મુક્ત થાય છે।

Verse 15

यस्मादृणात्प्रमुच्येत अस्य लिंगस्य दर्शनात् । तस्मान्मया कृतं नाम ह्येतस्य ऋणमोचनम्

આ લિંગના માત્ર દર્શનથી જ ઋણમાંથી મુક્તિ થાય છે; તેથી મેં તેનું નામ ‘ઋણમોચન’ રાખ્યું છે।

Verse 16

ईश्वर उवाच । हिरण्यं मस्तके दत्त्वा यः स्नाति ऋणमोचने । आत्मा वै तारितस्तेन दत्तं भवति गोशतम्

ઈશ્વર બોલ્યા—જે મસ્તક પર સોનું રાખીને ‘ઋણમોચન’માં સ્નાન કરે છે, તેની આત્મા તારાય છે; અને તે કર્મ સો ગાયોના દાન સમાન ગણાય છે।

Verse 17

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत् । पूजयेत्तन्महादेवि पितृलिंगं सुरप्रियम्

આ રીતે કહી તે ભગવાન ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. તેથી સર્વ પ્રયત્નથી તે સ્થળે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; હે મહાદેવી, દેવોને પ્રિય એવા પિતૃ-લિંગની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 221

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋणमोचनमाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં ‘ઋણમોચન-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો બે સો એકવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.