Adhyaya 215
ઈશ્વર દેવીને મārkaṇḍeśvaraના દક્ષિણમાં થોડા અંતરે આવેલા કુમારેશ્વર તીર્થ તરફ દોરી જાય છે. ત્યાં સ્વામી નામના ભક્તે પ્રતિષ્ઠિત કરેલા શિવલિંગનું માહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે અને તેને પવિત્ર ક્ષેત્રમાં પ્રાયશ્ચિત્તનું કેન્દ્ર માનવામાં આવ્યું છે. કાર્ત્તિકેય સાથે સંકળાયેલ કઠોર તપ પરસ્ત્રી/પરપુરુષ સંબંધ જેવી અતિક્રમજન્ય પાપવૃત્તિઓના નાશનું સાધન કહેવાયું છે. એક આદર્શ ભક્ત લિંગ સ્થાપી મલિનતા દૂર કરે છે અને ત્યાગથી ફરી ‘કૌમાર’—યૌવનસદૃશ નિર્મળ પવિત્રતા—પ્રાપ્ત કરે છે. બીજા દૃષ્ટાંતમાં સુમાલી, જે પિતૃ/પૂર્વજવધ જેવા ઘોર પાપ પછી પણ ત્યાં પૂજા કરીને તે પાપમાંથી મુક્ત થાય છે. દેવના સમક્ષ આવેલા કૂવામાં સ્નાન કરીને સ્વામી-પ્રતિષ્ઠિત લિંગની આરાધના કરવાથી દોષમુક્તિ અને સ્વામીપુર નામની મહાદિવ્ય નગરીની પ્રાપ્તિ થાય છે. અંતે દાનવિધિ—સ્વામીના નામે દ્વિજને શાતકુમ્ભ-સુવર્ણનું ‘તામ્રચૂડા’ દાન કરવાથી તીર્થયાત્રાનું ફળ મળે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुमारेश्वरमुत्तमम् । मार्कण्डेश्वरतो देवि दक्षिणे नातिदूरतः । धनुर्विंशतिभिस्तत्र स्थितं स्वामिप्रतिष्ठितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, ઉત્તમ કુમારેશ્વર પાસે જવું જોઈએ. હે દેવી, માર્કંડેશ્વરથી દક્ષિણમાં બહુ દૂર નથી—વીસ ધનુષ જેટલા અંતરે—ત્યાં સ્વામી દ્વારા પ્રતિષ્ઠિત (લિંગ) સ્થિત છે.
Verse 2
ततः कृत्वा तपो घोरं कार्त्तिकेयेन भाभिनि । परदारापहारोत्थपापानां नाशहेतवे
ત્યારે, હે તેજસ્વિની, ત્યાં કાર્ત્તિકેયે પરસ્ત્રી-અપહરણથી ઉત્પન્ન પાપોના નાશ માટે ઘોર તપ કર્યું।
Verse 3
लिंगं स्थापितवांस्तत्र स मुक्तः किल्विषात्ततः । वैराग्याद्यौवनं त्यक्त्वा कौमारं पुनराददे
ત્યાં લિંગ સ્થાપીને તે પાપથી મુક્ત થયો. અને વૈરાગ્યથી યૌવન ત્યજી તેણે ફરી કૌમાર્ય અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી।
Verse 4
पितॄन्हत्वा सुमाली च तमाराधितवान्पुरा । सोऽपि मुक्तोऽभवद्देवि पापात्पितृवधोद्भवात्
અને સુમાલીએ પણ—પૂર્વકાળે પિતૃઓને મારી—તેમની (શિવની) ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી. હે દેવી, તે પણ પિતૃવધજન્ય પાપથી મુક્ત થયો।
Verse 5
कुमारेश्वरनामैतत्पूजितं वै सुरासुरैः । तस्याग्रतः कुमारस्य कूपस्तिष्ठति भामिनि
આ લિંગનું નામ ‘કુમારેશ્વર’ છે અને દેવો તથા અસુરો બન્ને તેની પૂજા કરે છે. હે સુન્દરી, તે કુમારની સામે એક કૂવો છે।
Verse 6
तत्र स्नात्वा पूजयेद्यः शूलिनं स्वामिपूजितम् । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्गच्छेत्स्वामिपुरं महत्
જે ત્યાં સ્નાન કરીને સ્વામી દ્વારા પૂજિત ત્રિશૂલધારી પ્રભુની પૂજા કરે છે, તે સર્વ પાતકોથી મુક્ત થઈ સ્વામીના મહાન પુરમાં જાય છે।
Verse 7
शातकौंभमयं यस्तु ताम्रचूडं द्विजातये । दद्यात्स्वामिनमुद्दिश्य स तु यात्राफलं लभेत्
જે કોઈ સ્વામી ભગવાનને ઉદ્દેશીને શુદ્ધ સુવર્ણમય ‘તામ્રચૂડ’ દ્વિજ (બ્રાહ્મણ)ને દાન આપે છે, તે નિશ્ચયે યાત્રાનું પૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 215
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એક્યાસી સહસ્ર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસ-ક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં ‘કુમારેશ્વર-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો ૨૧૫મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।