Adhyaya 195

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो वृद्धप्रभासं तु गच्छेच्च नियतात्मवान् । आदिप्रभासाद्दक्षिणतो नातिदूरे व्यवस्थितम्

ઈશ્વરે કહ્યું—પછી નિયતાત્માવાન સાધકે વૃદ્ધ-પ્રભાસે જવું જોઈએ; તે આદિ-પ્રભાસના દક્ષિણમાં બહુ દૂર નથી.

Verse 2

चतुर्मुखं महालिंगं दर्शनात्पापनाशनम्

ચતુર્મુખ મહાલિંગ માત્ર દર્શનથી જ પાપનાશ કરે છે.

Verse 3

श्रीदेव्युवाच । कथं वृद्धप्रभासं तु नाम तस्याभवत्प्रभो । तस्मिन्दृष्टे फलं किं स्यात्स्तुते संपूजिते तथा

શ્રીદેવીએ કહ્યું—હે પ્રભો, તેનું નામ ‘વૃદ્ધ-પ્રભાસ’ કેવી રીતે પડ્યું? અને તેનું દર્શન કરવાથી, તેમજ સ્તુતિ કરીને વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી કયું ફળ મળે?

Verse 4

एतत्कथय मे देव संक्षेपान्नातिविस्तरात्

હે દેવ, આ મને સંક્ષેપમાં કહો; અતિ વિસ્તારથી નહીં.

Verse 5

ईश्वर उवाच । आदौ स्वायंभुवे देवि पूर्वमन्वन्तरे पुरा । त्रेतायुगे चतुर्थे तु प्रभासे क्षेत्र उत्तमे

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, આદિકાળે સ્વાયંભુવના પૂર્વ મન્વંતરમાં; ત્રેતાયુગના ચોથા ભાગમાં, ઉત્તમ પ્રભાસ-ક્ષેત્રમાં…

Verse 6

तस्मिन्काले महादेवि पूर्वमन्वंतरे पुरा । त्रेतायुगे चतुर्थे तु ऋषयस्तत्र संगताः

તે સમયે, હે મહાદેવી! પૂર્વના તે મન્વંતરમાં, ચોથા ત્રેતાયુગમાં, ત્યાં ઋષિઓ એકત્ર થયા।

Verse 7

दर्शनार्थं प्रभासस्य उत्तरापथगामिनः । तं दृष्ट्वाऽच्छादितं देवं वज्रेण तु महेश्वरि

પ્રભાસના દર્શનાર્થે ઉત્તરાપથથી આવેલા તેઓ—હે મહેશ્વરી!—તે દેવને વજ્રથી આચ્છાદિત જોયો।

Verse 8

विषादं परमं जग्मुर्वाक्यं चेदमथाबुवन् । अदृष्ट्वा शांकरं लिगं न यास्यामो वयं गृहम्

તેઓ પરમ વિષાદમાં પડ્યા અને બોલ્યા: “શંકરના લિંગનું દર્શન કર્યા વિના અમે ઘેર નહીં જઈએ।”

Verse 9

स्वर्गार्थिनो वयं प्राप्ता महदध्वानमेव हि । तस्मादत्रैव तिष्ठामो यावल्लिंगस्य दर्शनम्

“સ્વર્ગની ઇચ્છાથી અમે ખરેખર બહુ લાંબો માર્ગ કાપીને આવ્યા છીએ; તેથી લિંગદર્શન થાય ત્યાં સુધી અહીં જ રહીશું।”

Verse 10

एवं ते निश्चयं कृत्वा परस्मिंस्तपसि स्थिताः । वर्षास्वाकाशगा भूत्वा हेमंते सलिलाश्रयाः

આ રીતે નિશ્ચય કરીને તેઓ ઘોર તપમાં સ્થિત થયા; વર્ષાકાળે ખુલ્લા આકાશ નીચે રહ્યા અને હેમંતમાં જળનો આશ્રય લીધો।

Verse 11

पञ्चाग्निसाधना ग्रीष्मे नियता ब्रह्मचारिणः । बहून्वर्षगणान्विप्रा जराग्रस्तास्तदाऽभवन्

ઉનાળામાં નિયમિત બ્રહ્મચારી વિપ્રોએ પંચાગ્નિ-સાધના આચરી. અનેક વર્ષો વીતી ગયા પછી તે બ્રાહ્મણ ઋષિઓ ત્યારે વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડિત થયા.

Verse 12

एवं वृद्धत्वमापन्ना यदा ते वरवर्णिनि । छन्द्यमाना वरैस्ते तु शंकरेण महात्मना

હે વરવર્ણિની! જ્યારે તે ઋષિઓ આ રીતે વૃદ્ધાવસ્થાને પામ્યા, ત્યારે મહાત્મા શંકરે તેમને વર આપવા ઇચ્છી, મનગમતો વર પસંદ કરવા આમંત્રણ આપ્યું.

Verse 13

लिंगस्य दर्शनं मुक्त्वा न तेऽन्यं वव्रिरे वरम्

લિંગના દર્શન સિવાય તેમણે બીજો કોઈ વર માગ્યો નહીં.

Verse 14

तेषां तु निश्चयं ज्ञात्वा सर्वेषां वृषभध्वजः । अनुकम्पापरो भूत्वा स्वलिंगं तानदर्शयत्

તેમ સૌનો નિશ્ચય જાણી વૃષભધ્વજ ભગવાન શિવ કરુણાથી પરિપૂર્ણ થઈ તેમને પોતાનું સ્વલિંગ પ્રગટ કરીને દર્શાવ્યું.

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु भित्त्वा चैव वसुन्धराम् । उत्थितं सहसा लिंगं तदेव वरवर्णिनि

એ જ ક્ષણે, હે વરવર્ણિની! ધરતીને ભેદીને એ જ લિંગ અચાનક ઊભરીને ઉપર ઊઠ્યું.

Verse 16

ऋषयस्ते च तं दृष्ट्वा सर्वे च त्रिदिवं गताः । अथ तेषु प्रयातेषु शक्रस्तप्तमना ह्यभूत्

તે ઋષિઓ તેને જોઈને સર્વે ત્રિદિવમાં ગયા. તેઓ પ્રસ્થાન કર્યા પછી શક્ર (ઇન્દ્ર)નું હૃદય અત્યંત વ્યથિત થયું.

Verse 17

तमपि च्छादयामास वज्रेण शतपर्वणा

તેણે (ઇન્દ્રે) શતપર્વ વજ્ર વડે તે (લિંગ)ને પણ ઢાંકી દીધું.

Verse 18

वृद्धभावे यतस्तेषामृषीणां दर्शनं गतः । अतो वृद्धप्रभासं तत्कीर्त्यते वसुधातले

કારણ કે તેણે તે ઋષિઓને વૃદ્ધાવસ્થામાં દર્શન આપ્યું, તેથી પૃથ્વી પર તે ‘વૃદ્ધ-પ્રભાસ’ તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 19

तस्मिन्दृष्टे वरारोहे अद्यापि लभते फलम् । राजसूयाश्वमेधानां नरो भक्तिसमन्वितः

હે વરારોહે, તેનું દર્શન કરવાથી આજેય ભક્તિયુક્ત મનુષ્ય રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોના ફળને પામે છે.

Verse 20

एवं तत्र समुत्पन्नं प्रभासं वृद्धसंज्ञकम् । तत्रोक्षा ब्राह्मणे देयः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

આ રીતે ત્યાં ‘વૃદ્ધ’ નામે ઓળખાતું પ્રભાસ પ્રગટ થયું. યાત્રાનું પૂર્ણ ફળ ઇચ્છનારોએ ત્યાં બ્રાહ્મણને બળદનું દાન આપવું જોઈએ.

Verse 195

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वृद्धप्रभासमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં ‘વૃદ્ધપ્રભાસમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો પંચાણુંમો અધ્યાય સમાપ્ત થાય છે।