Adhyaya 186

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नागस्थानमनुत्तमम् । मंकीशात्पश्चिमे भागे संगमत्रितयं गतम्

ઈશ્વરે કહ્યું—પછી, હે મહાદેવી, મંકીશના પશ્ચિમ ભાગે સ્થિત ત્રિસંગમયુક્ત તે અનુત્તમ નાગસ્થાને જવું જોઈએ.

Verse 2

पापघ्नं सर्वजंतूनां पातालविवरं महत्

તે સર્વ જીવોના પાપોનો નાશ કરે છે; અને તે પાતાળમાં પ્રવેશ માટેનું મહાન વિવર છે.

Verse 3

बलभद्रः पुरा देवि श्रुत्वा कृष्णस्य पंचताम् । भल्लतीर्थे तु भल्लेन ततः प्रभासमागतः

હે દેવી, પૂર્વકાળે બલભદ્રે કૃષ્ણના અવસાનનું સમાચાર સાંભળી, ભલ્લતીર્થમાં બાણથી વિદ્ધ થઈ, ત્યાંથી પ્રભાસે આગમન કર્યું.

Verse 4

क्षेत्रं महाप्रभावं हि ज्ञात्वा सर्वार्थसिद्धिदम् । यादवानां क्षयं कृत्वा ततो वैराग्यमेयिवान्

આ ક્ષેત્ર મહાપ્રભાવશાળી અને સર્વાર્થસિદ્ધિદાયક છે એમ જાણી, યાદવોનો ક્ષય કરીને, ત્યારબાદ તે વૈરાગ્યને પ્રાપ્ત થયો.

Verse 5

शेषनागेशरूपेण निष्क्रम्य च शरीरतः । गच्छन्गच्छंस्तदा प्राप्य तीर्थं त्रैसंगमं परम्

ત્યારે તે નાગોના અધિપતિ શેષના રૂપે શરીરમાંથી નિષ્ક્રમી આગળ આગળ વધતો પરમ ‘ત્રૈસંગમ’ નામના તીર્થને પ્રાપ્ત થયો.

Verse 6

पातालस्य तदा दृष्ट्वा द्वारं विवररूपकम् । प्रविष्टोऽथ जगामाशु यत्रानंतः स्वयं स्थितः

પછી પાતાળનું ચીરા-રૂપ દ્વાર જોઈ તે તેમાં પ્રવેશ્યો અને જ્યાં સ્વયં અનંત (શેષ) સ્થિત છે ત્યાં ઝડપથી ગયો.

Verse 7

यतो नागस्वरूपेण स्थानेऽस्मिंश्च समाविशत् । तत्प्रभृत्येव देवेशि नागस्थानमिति श्रुतम्

કારણ કે તેણે આ જ સ્થાને નાગસ્વરૂપે પ્રવેશ કર્યો, હે દેવેશી, તેથી તે સમયથી આ ‘નાગસ્થાન’ તરીકે પ્રસિદ્ધ અને શ્રુત થયું છે.

Verse 8

नागरादित्यपूर्वेण यत्र कायो विसर्जितः । तदद्यापि प्रसिद्धं वै शेषस्थानमिति श्रुतम्

નાગરાદિત્યના પૂર્વે જ્યાં દેહનો ત્યાગ થયો, તે સ્થાન આજે પણ નિશ્ચયે ‘શેષસ્થાન’ તરીકે પ્રસિદ્ધ અને શ્રુત છે.

Verse 9

अतः स्नात्वा महादेवि तत्र तीर्थे त्रिसंगमे । नागस्थानं समभ्यर्च्य पञ्चम्यामकृताशनः

અતએવ, હે મહાદેવી, તે ત્રિસંગમ તીર્થમાં સ્નાન કરીને અને નાગસ્થાનની યથાવિધિ અર્ચના કરીને, પંચમીના દિવસે નિરાહાર (ઉપવાસ) રહેવું જોઈએ.

Verse 10

श्राद्धं कृत्वा यथाशक्त्या दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । विमुक्तः सर्वदुःखेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

યથાશક્તિ શ્રાદ્ધ કરીને અને બ્રાહ્મણને યથોચિત દક્ષિણા અર્પણ કરવાથી મનુષ્ય સર્વ દુઃખોથી મુક્ત થઈ રુદ્રલોકને પામે છે.

Verse 11

पायसं मधुसंमिश्रं भक्ष्यभोज्यैः समन्वितम् । शेषनागं समुद्दिश्य विप्रं यस्तत्र भोजयेत् । कोटिभोज्यं कृतं तेन जायते नात्र संशयः

જે ત્યાં શેષનાગને ઉદ્દેશીને મધુ-મિશ્રિત પાયસ તથા વિવિધ ભક્ષ્ય-ભોજ્ય સાથે બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવે છે, તેને કોટિજનને ભોજન કરાવ્યાનું પુણ્ય મળે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 186

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नाग स्थानमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘નાગસ્થાનમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો છ્યાસી મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.