Adhyaya 175
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર મહાદેવીને ‘અર્કસ્થલ’ નામના પુણ્યસ્થાનનું માહાત્મ્ય સંક્ષેપમાં કહે છે. પૂર્વોક્ત સ્થાનથી આગ્નેય (દક્ષિણ-પૂર્વ) દિશામાં આવેલું આ સ્થાન અત્યંત શુભ છે અને ‘સર્વ-પાતક-નાશક’ કહેવાયું છે. માત્ર દર્શનથી શોક દૂર થાય છે, સાત જન્મ સુધી દરિદ્રતા ઉપજે નહીં; કુષ્ઠ વગેરે રોગોનો પણ વિશેષ નાશ થાય છે એમ વર્ણન છે। અહીંના દર્શનફળને કુરુક્ષેત્રમાં સો ગાયોનું દાન કરવાના ફળ સમાન ગણાવ્યું છે. વિધિરૂપે—ત્રિસંગમ તીર્થમાં સાત રવિવારે સ્નાન, બ્રાહ્મણોને ભોજન, અને મહિષી (ભેંસ) દાન—એવો સંક્ષિપ્ત ક્રમ જણાવ્યો છે. ફલશ્રુતિમાં સહસ્ર દિવ્ય વર્ષો સુધી સ્વર્ગમાં નિવાસ અને સન્માન મળે છે એમ કહી, તીર્થદર્શન, સ્નાનવ્રત અને દાનધર્મને એક જ યાત્રાવિધિમાં જોડવામાં આવ્યા છે।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुण्यमर्कस्थलं शुभम् । तस्मादाग्नेयकोणस्थं सर्वपातकनाशनम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ શુભ અને પુણ્યમય અર્કસ્થળે જવું જોઈએ. ત્યાંથી આગ્નેય કોણમાં આવેલું તે સ્થાન સર્વ પાતકોનો નાશ કરનાર છે।
Verse 2
तं दृष्ट्वा मानुषो देवि न शोच्यः संप्रजायते । सप्त जन्मानि देवेशि दारिद्र्यं नैव जायते
હે દેવી! તેને દર્શન કરવાથી મનુષ્ય દયનીય બનતો નથી. હે દેવેશી! સાત જન્મો સુધી તેને દરિદ્રતા ઉત્પન્ન થતી નથી।
Verse 3
कुष्ठानि नाशमायांति तं दृष्ट्वा दशधा प्रिये । गोशतस्य प्रदत्तस्य कुरुक्षेत्रेषु यत्फलम्
પ્રિયે, તે પવિત્ર ધામ/દેવતાનું દર્શન કરતાં કুষ্ঠરોગ દશગણો નાશ પામે છે. કુરુક્ષેત્રમાં સો ગાયોનું દાન આપવાથી જે પુણ્યફળ મળે, તે જ ફળ અહીં દર્શનથી પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 4
तत्फलं समवाप्नोति दृष्ट्वा वार्कस्थलं रविम् । स्नात्वा त्रिसंगमे तीर्थे सप्तैव रविवासरान्
અર્કસ્થળમાં સૂર્યદેવનું દર્શન કરતાં એ જ પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય છે. તેમજ ત્રિસંગમ તીર્થમાં સાત રવિવારે સ્નાન કરવાથી પણ એ જ ફળ મળે છે.
Verse 5
ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु महिषीं तत्र दापयेत् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु स्वर्गलोके महीयते
બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી ત્યાં મહિષી (ભેંસ)નું દાન કરવું જોઈએ. ત્યારબાદ તે સ્વર્ગલોકમાં એક હજાર દિવ્ય વર્ષો સુધી માન પામે છે.
Verse 175
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽर्कस्थलमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં ‘અર્કસ્થલમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો પંચોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.