Adhyaya 174
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 174

Adhyaya 174

ઈશ્વર દેવીને પ્રભાસ-ક્ષેત્રના પૂર્વ વિભાગમાં ‘ખાત’ (ખોદેલી/નીચાણવાળી જગ્યા)માં સ્થાપિત ‘કુંતીશ્વર’ નામના વિશિષ્ટ લિંગનું માહાત્મ્ય કહે છે. તીર્થની અધિકારતા સ્થાપના-સ્મૃતિથી દૃઢ થાય છે—કુંતીએ પોતે આ લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું હતું, અને કુંતી સાથે પાંડવો તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે અગાઉ પ્રભાસ આવ્યા હતા એમ સ્મરાય છે. ફળશ્રુતિમાં આ લિંગ સર્વ પાપોના ભયને દૂર કરનારું કહેવાયું છે; ખાસ કરીને કાર્તિક માસમાં પૂજાનું વિશેષ મહત્ત્વ દર્શાવાયું છે. તે સમયે પૂજા કરનાર ભક્ત ઇચ્છિત સિદ્ધિ પામે છે અને રુદ્રલોકમાં સન્માનિત થાય છે. વધુમાં, માત્ર દર્શનથી જ વાણી, મન અને કર્મથી થયેલા પાપો નાશ પામે છે—એ રીતે દર્શન અને પૂજા, બંને તીર્થધર્મમાં શુદ્ધિ અને મોક્ષના સહાયક ઉપાય તરીકે રજૂ થાય છે.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुन्तीश्वरमनुत्तमम् । सावित्र्याः पूर्वभागस्थं खातमध्ये व्यवस्थितम्

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, સાવિત્રીના પૂર્વ ભાગમાં સ્થિત, ખાડા/કુંડના મધ્યમાં પ્રતિષ્ઠિત, અનુત્તમ કુંતીશ્વર પાસે જવું જોઈએ.

Verse 2

कुन्त्या प्रतिष्ठितं देवि क्षेत्रे प्राभासिके प्रिये । पाण्डवास्तु यदा पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागताः

હે દેવી, પ્રિયે, પ્રાભાસિક ક્ષેત્રમાં કુંતીએ આ લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું હતું. પૂર્વકાળે જ્યારે પાંડવો પ્રભાસક્ષેત્રમાં આવ્યા હતા…

Verse 3

तीर्थयात्राप्रसंगेन कुन्त्या चैव समन्विताः । तस्मिन्काले महादेवि ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम्

તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે કુંતી સાથે તેઓ (પાંડવો) પણ આવ્યા. તે સમયે, હે મહાદેવી, આ ક્ષેત્રને અનુત્તમ જાણીને…

Verse 4

कुन्त्या प्रतिष्ठितं लिंगं सर्वपापभयापहम् । कार्तिक्यां तु विशेषेण यस्तं पूजयते नरः । स सर्वकामतृप्तात्मा रुद्रलोके महीयते

કુંતી દ્વારા પ્રતિષ્ઠિત આ લિંગ સર્વ પાપ અને ભયનો નાશ કરનાર છે. વિશેષ કરીને કાર્તિક માસમાં જે મનુષ્ય તેની પૂજા કરે છે, તે સર્વ ધર્મસંગત ઇચ્છાઓથી તૃપ્ત થઈ રુદ્રલોકમાં માન પામે છે।

Verse 5

वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यदुपार्जितम् । तत्सर्वं नश्यते देवि तस्य लिंगस्य दर्शनात्

હે દેવી! વાણીથી, મનથી અથવા કર્મથી જે પાપ ઉપાર્જિત થયું હોય, તે લિંગના દર્શનમાત્રથી તે સર્વ નાશ પામે છે।

Verse 174

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुन्तीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुःसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં ‘કુંતીશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો 174મો અધ્યાય સમાપ્ત થાય છે।