Adhyaya 171
ઈશ્વર દેવીને કહે છે કે નજીકમાં ‘એકલ્લવીરિકા’ નામનું દેવીસ્થાન છે; ત્યારબાદ પ્રભાસ-ક્ષેત્રની કારણકથા વર્ણવે છે. સૂર્યવંશીય રાજા દશરથ પ્રભાસમાં આવી કઠોર તપ કરે છે. શંકરને પ્રસન્ન કરવા માટે તે લિંગની સ્થાપના કરીને વિધિપૂર્વક પૂજા કરે છે અને પરાક્રમી પુત્ર માટે પ્રાર્થના કરે છે. ભગવાન તેને ‘રામ’ નામનો ત્રિલોકવિખ્યાત પુત્ર આપે છે. દેવો, ગંધર્વો, દૈત્ય-અસુરો અને ઋષિઓ (વાલ્મીકિ સહિત) તેની કીર્તિ ગાય છે એમ કહેવામાં આવે છે. અંતે વિધાન અને ફલશ્રુતિ—તે લિંગના પ્રભાવથી દશરથ મહાયશ પામે છે; અને જે કાર્તિક માસમાં, ખાસ કરીને કાર્તિકી વ્રતે, દીપપૂજા તથા નૈવેદ્યાદિ અર્પણ કરીને વિધિપૂર્વક આરાધના કરે છે, તે પણ યશસ્વી બને છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीमेकल्लवीरिकाम् । एकल्लवीरायाम्ये तु नातिदूरे व्यवस्थिताम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ એકલ્લવીરાના દક્ષિણમાં, બહુ દૂર નહીં એવી જગ્યાએ સ્થિત દેવી એકલ્લવીરિકાના દર્શનાર્થે જવું જોઈએ।
Verse 2
पूर्वं दशरथो योऽसौ सूर्यवंशविभूषणः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपश्चक्रे सुदुश्चरम्
પૂર્વકાળે સૂર્યવંશના ભૂષણ દશરથે પ્રભાસક્ષેત્રે આવી અત્યંત દુષ્કર તપ કર્યું।
Verse 3
लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य तोषयामास शांकरम् । स देवं प्रार्थयामास पुत्रं चैवामितौजसम्
ત્યાં લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરીને તેણે શંકરને પ્રસન્ન કર્યો; પછી દેવ પાસે અમિત તેજવાળા પુત્ર માટે પ્રાર્થના કરી।
Verse 4
ददौ तस्य तदा पुत्रं देवं त्रैलोक्यपूजितम् । रामेति नाम यस्यासीत्त्रैलोक्ये प्रथितं यशः
ત્યારે તેણે તેને ત્રિલોકપૂજિત એવો દિવ્ય પુત્ર આપ્યો; જેના નામ રામ હતું અને જેના યશ ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ થયું।
Verse 5
यस्याद्यापीह गायन्ति भूर्भुवःस्वर्नि वासिनः । देवदैत्यासुराः सर्वे वाल्मीक्याद्या महर्षयः
જેનાં ગુણ આજે પણ ભૂઃ, ભુવઃ અને સ્વર્ગના નિવાસીઓ ગાય છે—દેવ, દૈત્ય, અસુર સૌ, તેમજ વાલ્મીકી આદિ મહર્ષિઓ પણ।
Verse 6
तल्लिंगस्य प्रभावेन प्राप्तं राज्ञा महद्यशः । कार्तिक्यां कार्तिके मासि विधिना यस्तमर्चयेत् । दीपपूजोपहारेण यशस्वी सोऽपि जायते
તે લિંગના પ્રભાવથી રાજાએ મહાન યશ મેળવ્યું. જે કાર્તિક માસમાં, ખાસ કરીને કાર્તિકી પૂર્ણિમાએ, વિધિપૂર્વક દીપપૂજાના ઉપહાર સાથે તેની અર્ચના કરે, તે પણ યશસ્વી બને છે।
Verse 171
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दशरथेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી-સહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં ‘દશરથેશ્વર-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો એકસો એકોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।