Adhyaya 160
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને પ્રભાસ-ક્ષેત્રમાં રૈવંત રાજભટ્ટારકના દર્શન અને પૂજાનો ક્રમ સમજાવે છે. તેઓ સૂર્યપુત્ર, અશ્વારૂઢ અને મહાબલી છે; ક્ષેત્રની અંદર સાવિત્રીની નજીક, નૈઋત્ય દિશામાં સ્થિત હોવાનું વર્ણન છે. કહેવામાં આવે છે કે માત્ર તેમના દર્શનથી જ ભક્ત સર્વ આપત્તિઓમાંથી મુક્ત થાય છે. વિશેષ વિધાન મુજબ રવિવારે (રવિવાર) સપ્તમી તિથિના સંયોગે તેમની પૂજા કરવી. એવું કરવાથી પૂજકના વંશમાં પણ દરિદ્રતા ઊભી થતી નથી—આવો આશ્વાસન આપવામાં આવે છે. અંતે ક્ષેત્રમાં નિર્વિઘ્ન નિવાસ અને રાજકીય/લૌકિક હેતુઓ, ખાસ કરીને અશ્વવૃદ્ધિ માટે, પૂર્ણ પ્રયત્નથી આરાધના કરવી જોઈએ એવો ઉપદેશ છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि राजभट्टारकं परम् । रैवन्तकं सूर्यपुत्रमश्वारूढं महाबलम्
ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, પરમ રાજભટ્ટારક એવા સૂર્યપુત્ર રૈવન્તક પાસે જવું જોઈએ; તે અશ્વારૂઢ અને મહાબળવાન છે.
Verse 2
संस्थितं क्षेत्रमध्ये तु सावित्र्या नैरृते प्रिये । तं दृष्ट्वा मानवो देवि सर्वापद्भ्यो विमुच्यते
પ્રિયે! તે ક્ષેત્રના મધ્યમાં, સાવિત્રીના નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) દિશામાં પ્રતિષ્ઠિત છે. હે દેવી! તેનું દર્શન કરતાં મનુષ્ય સર્વ આપત્તિઓમાંથી મુક્ત થાય છે.
Verse 3
रविवारेण सप्तम्यां यस्तं पूजयते नरः । तस्याऽन्वयेऽपि नो देवि दरिद्री जायते नरः
હે દેવી! જે મનુષ્ય રવિવારે આવતી સપ્તમી તિથિએ તેનું પૂજન કરે છે, તેના વંશમાં પણ કોઈ દારિદ્ર્યમાં જન્મતો નથી.
Verse 4
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तमेवाराधयेन्मनाक् । निर्विघ्नं क्षेत्रवासार्थं राजा वाऽश्वविवृद्धये
અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી—થોડું પણ—તેમની જ આરાધના કરવી જોઈએ, જેથી ક્ષેત્રમાં નિવાસ નિર્વિઘ્ન રહે; અથવા રાજાને અશ્વવૃદ્ધિ (અશ્વસેનાની શક્તિ) પ્રાપ્ત થાય.
Verse 160
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रैवंतकराजभट्टारकमाहात्म्यवर्णनंनाम षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘રૈવંતક રાજ-ભટ્ટારક માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો સાઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.