Adhyaya 149
ઈશ્વર દેવીને કહે છે કે બ્રહ્મકુંડના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં સ્થિત ભૈરવેશ્વર પરમ પ્રતિષ્ઠિત પ્રકટ સ્વરૂપ છે—તે તીર્થના રક્ષક અને પાપનાશક છે. તેમનું ચતુર્વક્ત્ર સ્વરૂપ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં રક્ષણ અને વિધિ-અધિકારનું પ્રતીક રૂપે વર્ણવાયું છે. અહીં યાત્રાની સરળ ઉપાસના-વિધિ જણાવાય છે—મહાકુંડમાં સ્નાન કરીને, ઇન્દ્રિયસંયમ સાથે ભક્તિપૂર્વક પંચોપચારથી પૂજન કરવું. ફલશ્રુતિમાં કહે છે કે ઉપાસક પૂર્વ અને ભાવિ વંશને ‘તારયેત’—ઉદ્ધારે છે અને ભક્તને કોઈ હાનિ કે વિનાશ થતો નથી. તેજસ્વી વિમાનોની પ્રાપ્તિ, સૂર્યસમાન પ્રભામાં સતત ગતિ અને દિવ્ય ભોગનું વર્ણન છે; તેમજ આ ચતુર્વક્ત્ર લિંગના દર્શનમાત્રથી સર્વ પાપોનો નાશ થાય છે એમ નિષ્કર્ષ આપે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भैरवेश्वरमुत्तमम् । ब्रह्मकुण्डस्य ईशाने स्थितं पापप्रणाशनम् । चतुर्वक्त्रं महादेवं संस्थितं तीर्थरक्षणे
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ બ્રહ્મકુંડના ઈશાન ખૂણે સ્થિત, પાપનાશક ઉત્તમ ભૈરવેશ્વર પાસે જાવ. ત્યાં તીર્થરક્ષણ માટે ચતુર્મુખ મહાદેવ પ્રતિષ્ઠિત છે.
Verse 2
तत्र स्नात्वा महाकुण्डे यस्तं पूजयते नरः । पंचोपचारविधिना भक्तियुक्तो यतेन्द्रियः
ત્યાં મહાકુંડમાં સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય ભક્તિયુક્ત અને ઇન્દ્રિયનિગ્રહી બની પંચોપચારવિધિથી તેમની પૂજા કરે છે, તે નિશ્ચિત પુણ્યફળ પામે છે.
Verse 3
कुलानि यान्यतीतानि भविष्याणि च यानि वै । तारयेत्स नरो देवि नात्र कार्या विचारणा
હે દેવી! જે આવું કરે છે, તે ગયા અને આવનારા—બન્ને પ્રકારના કુળોને તારણ કરે છે; તેમાં શંકા કે વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
Verse 4
न चात्र संभवस्तस्य विनाशो नैव जायते । विमानैश्चरते नित्यं दिवाकरसमप्रभैः
તેના માટે ત્યાં વિનાશનો કોઈ સંભવ નથી; તે નષ્ટ થતો નથી. તે સૂર્યસમાન તેજવાળા દિવ્ય વિમાનોમાં સદા વિહરે છે.
Verse 5
स्त्रीसहस्रैर्वृतो नित्यं क्रीडते देवव द्दिवि
તે સદા હજાર દિવ્ય સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો, દેવની જેમ સ્વર્ગમાં ક્રીડા કરે છે.
Verse 6
एतल्लिंगं महादेवि चतुर्वक्त्रं महाप्रभम् । दृष्ट्वापि तद्विमुच्येत सर्वपापैस्तु मानवः
હે મહાદેવી! આ મહાપ્રભ ચતુર્મુખ લિંગ છે; તેના દર્શનમાત્રથી જ મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.