Adhyaya 146
આ અધ્યાયમાં છાયા સંબંધિત શાપના કારણે ધર્મરાજ યમ દુઃખિત થાય છે; તેમનો એક પગ પડી જાય છે અને તેઓ ભારે પીડા સહે છે. તેઓ પ્રભાસક્ષેત્રમાં તપ કરે છે અને શૂલધારી શિવનું લિંગ સ્થાપે છે. શિવ સાક્ષાત પ્રગટ થઈ વર માગવા કહે છે; યમ પોતાનો પડેલો પગ પુનઃપ્રાપ્ત થવાની પ્રાર્થના કરે છે. પછી યમ વિનંતી કરે છે કે જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક યમેશ્વર-લિંગનું દર્શન કરે તેને પાપવિમોચન મળે. શિવ વરદાન આપી અંતર્ધાન થાય છે; યમનો પગ પાછો મળે છે અને તેઓ સ્વર્ગે પરત જાય છે. યાત્રા-ઉપદેશ મુજબ—ભ્રાતૃદ્વિતીયાના સંયોગકાળે સરોવરમાં સ્નાન કરી મંદિર નજીક યમેશ્વરનું દર્શન કરવું. તિલપાત્ર, દીપ, ગાયો અને કાંચન યમને અર્પણ કરવાથી સર્વ પાતકોનો નાશ થાય છે; અહીં નૈતિક કારણકાર્ય નકારાતું નથી, પરંતુ ભક્તિ, તપ અને વિધિપૂર્વક કર્મથી ભય શમાવાય છે.
Shlokas
Verse 1
।ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि धर्मराजप्रतिष्ठितम् । यमेश्वरं महादेवं तस्यै वोत्तरतः स्थितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ ધર્મરાજે પ્રતિષ્ઠિત કરેલા યમેશ્વર નામના મહાદેવ પાસે જવું જોઈએ; તે એ સ્થાનના ઉત્તર તરફ સ્થિત છે.
Verse 2
यदा शप्तो धर्मराजश्छायया वरवर्णिनि । तदा तस्यापतत्पादः स च दुःखान्वितोऽभवत्
હે વરવર્ણિની! જ્યારે છાયાએ ધર્મરાજને શાપ આપ્યો, ત્યારે તેમનો એક પગ પડી ગયો અને તેઓ દુઃખથી વ્યાપ્ત થયા.
Verse 3
ततः प्राभासिके क्षेत्रे तपस्तेपे महातपाः । स्थापयामास लिंगं तु तत्र देवस्य शूलिनः
ત્યારબાદ તે મહાતપસ્વીએ પ્રાભાસિક ક્ષેત્રમાં તપ કર્યું અને ત્યાં જ શૂલધારી દેવનું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું.
Verse 4
तस्य तुष्टो महादेवस्ततः प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीद्धर्म भद्रं ते वरं वरय चेप्सितम्
તે પર પ્રસન્ન થઈ મહાદેવ પ્રત્યક્ષ થયા અને બોલ્યા— “હે ધર્મ, તારો કલ્યાણ થાઓ; તને ઇચ્છિત જે વર હોય તે માગ.”
Verse 5
तदाऽब्रवीद्धर्मराजः पादः प्रपतितो मम । प्रसादात्तव देवेश जायतां पुनरेव हि
ત્યારે ધર્મરાજ બોલ્યા— “મારો પગ કપાઈને પડી ગયો છે. હે દેવેશ, તમારી કૃપાથી તે ફરીથી યથાવત્ થઈ જાય.”
Verse 6
एतल्लिंगं सुरश्रेष्ठ यन्मया निर्मितं तव । एतद्ये भक्तिसंयुक्ताः पश्यंति प्राणिनो भुवि
“હે સૂરશ્રેષ્ઠ, આ લિંગ મેં તમારા માટે રચ્યું છે—પૃથ્વી પર જે પ્રાણીઓ ભક્તિપૂર્વક તેનું દર્શન કરે છે…”
Verse 7
तेषां तव प्रसादेन भूयात्पापविमोक्षणम्
“તેમને તમારી કૃપાથી પાપમોચન પ્રાપ્ત થાઓ.”
Verse 8
एवं भविष्यतीत्युक्ता ह्यन्तर्धानं गतो हरः । यमोऽपि लब्धपादस्तु पुनरेव दिवं ययौ
“એવું જ થશે” એમ કહી હર અંતર્ધાન થયા; અને યમ પણ પગ ફરી પ્રાપ્ત કરીને પુનઃ સ્વર્ગલોકમાં ગયા.
Verse 9
तस्मिन्दृष्टे सुरश्रेष्ठ यमलोकसमुद्भवम् । न भयं विद्यते नृणामपि दुष्कृतकारिणाम्
હે સુરશ્રેષ્ઠ! યમલોકસંબંધે ઉત્પન્ન થયેલ તે દિવ્ય લિંગનું દર્શન થતાં, દુષ્કૃત કરનાર મનુષ્યોને પણ કોઈ ભય રહેતો નથી।
Verse 10
भ्रातृद्वितीयासंयोगे स्नात्वा पुष्करिणीजले । यमेश्वरसमीपस्थो यमेशमवलोकयेत्
ભ્રાતૃ-દ્વિતીયાના પવિત્ર અવસરે પુષ્કરિણીના જળમાં સ્નાન કરીને, યમેશ્વરના સમીપ ઊભા રહી ધર્મરાજ યમનું દર્શન કરવું જોઈએ।
Verse 11
तिलपात्रं प्रदातव्यं दीपं गाः कांचना दिकम् । यमदेवं समुद्दिश्य मुच्यते सर्वपातकैः
તિલનું પાત્ર, દીવો, ગાયો અને સોનું દાન કરવું જોઈએ; યમદેવને સમર્પિત કરીને આપવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે।