Adhyaya 144
ઈશ્વર મહાદેવીને “ત્રીજા મહાન પુષ્કર” તરફ આગળ વધવા ઉપદેશ આપે છે. તેના પૂર્વ ભાગમાં, ઈશાન દિશાની નજીક, ‘પુષ્કર’ નામે સ્મરાતું એક નાનું કુંડ દર્શાવવામાં આવે છે. મધ્યાહ્ને ત્યાં બ્રહ્માએ પૂજા કરી હતી—આ આદર્શ પ્રસંગથી તીર્થની પ્રામાણિકતા સ્થાપિત થાય છે; તેમજ ત્રિલોકમાતા સંધ્યા ‘પ્રતિષ્ઠા’ (સ્થાપન) સાથે સંબંધિત કહેવાય છે. પૌર્ણિમાના દિવસે શાંત ચિત્તે ત્યાં સ્નાન કરનારને ‘આદિ-પુષ્કર’ સ્થાને વિધિવત્ સ્નાન પૂર્ણ કર્યાનું ફળ મળે છે—એવો વિધાન છે. સર્વ પાપોના નિવારણ માટે હિરણ્યદાન (સુવર્ણદાન) કરવાનું પણ સ્પષ્ટ રીતે કહેવામાં આવ્યું છે. અંતે ફલશ્રુતિ જણાવે છે કે આ સંક્ષિપ્ત માહાત્મ્યનું શ્રવણ પાપનાશક છે અને ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तृतीयं पुष्करं महत् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे किञ्चिदीशानगोचरे । कनीयः संस्मृतं कुंडं पुष्करंनाम नामतः
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ ત્રીજા મહાન પુષ્કર પાસે જવું જોઈએ. તેના પૂર્વ દિશાભાગમાં, થોડું ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) તરફ, ‘પુષ્કર’ નામે સ્મરાતું એક નાનું કુંડ છે।
Verse 2
यत्र मध्याह्नसमये ब्रह्मणा समुपासिता । सन्ध्या त्रैलोक्यजननी प्रतिष्ठार्थं गतेन च
જ્યાં મધ્યાહ્ન સમયે ત્રૈલોક્યજનની સંધ્યાની, પ્રતિષ્ઠા માટે ત્યાં ગયેલા બ્રહ્માએ વિધિવત ઉપાસના કરી હતી।
Verse 3
तत्र यः कुरुते स्नानं पौर्णमास्यां समाहितः । सम्यक्कृतं भवेत्तेन स्नानं तत्रादिपुष्करे
જે ત્યાં પૂનમના દિવસે સમાહિત ચિત્તથી સ્નાન કરે છે, તેનું તે આદિપુષ્કર તીર્થમાં કરેલું સ્નાન સંપૂર્ણ રીતે સમ્યક્ ગણાય છે।
Verse 4
हिरण्यं तत्र दातव्यं सर्वपापापनुत्तये
ત્યાં સર્વ પાપોના સંપૂર્ણ નિવારણ માટે સોનાનું દાન કરવું જોઈએ।
Verse 5
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं तव पौष्करम् । श्रुतं पापहरं नॄणां सर्वकामप्रदं तथा
આ રીતે સંક્ષેપમાં તમારું પુષ્કર-માહાત્મ્ય કહેવાયું. તેને સાંભળવાથી મનુષ્યોના પાપો નાશ પામે છે અને સર્વ કામનાઓ પણ પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 144
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करकुण्डमाहात्म्य वर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્ર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘પુષ્કરકુંડમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો ચુંમાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।