Adhyaya 137
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર-અનુમોદિત વાણી દ્વારા પવિત્ર ક્ષેત્રના મુખ્ય ક્ષેત્રપાલ કંકાલ ભૈરવનું માહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે. ભૈરવે તેમને ક્ષેત્રની રક્ષા માટે નિયુક્ત કર્યા છે, જેથી વિકૃત સ્વભાવવાળા જીવોના હાનિકારક ઇરાદાઓને રોકી અને દુષ્ટ સંકલ્પોનો પ્રતિકાર કરી શકાય. શ્રાવણ માસની શુક્લ પંચમી તથા આશ્વિન માસની શુક્લ અષ્ટમીના દિવસે તેમની ભક્તિપૂર્વક ઉપાસનાનો વિશેષ સમય જણાવાયો છે. બલી અને પુષ્પ અર્પણની સરળ ક્રમબદ્ધ વિધિથી જે ભક્ત ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરીને પૂજન કરે છે, તેને કાર્યોમાં નિર્વિઘ્નતા મળે છે અને કંકાલ ભૈરવ તેને પોતાના સંતાન સમાન રક્ષણ આપે છે—એવું ફળશ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येत्क्षेत्रपालमनुत्तमम् । कंकालभैरवंनाम भैरवेण नियोजितम् । तस्य क्षेत्रस्य रक्षार्थं प्राणिनां दुष्टचेतसाम्
ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યાં જ સ્થિત અદ્વિતીય ક્ષેત્રપાળના દર્શન કરવાં જોઈએ; તેનું નામ કંકાલભૈરવ છે. ભૈરવ દ્વારા નિયુક્ત તે પવિત્ર ક્ષેત્રની રક્ષા કરે છે અને દુષ્ટચિત્ત પ્રાણીઓને અટકાવે છે।
Verse 2
श्रावणे शुक्लपञ्चम्यामष्टम्यामाश्विनस्य च । यस्तं पूजयते भक्त्या बलिपुष्पादिभिः क्रमात्
શ્રાવણ માસની શુક્લ પંચમી અને આશ્વિન માસની અષ્ટમીના દિવસે પણ જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરે છે અને ક્રમશઃ બલી, પુષ્પ આદિ અર્પે છે—
Verse 3
तस्य क्षेत्रे निवसतः पुष्करस्य महात्मनः । निर्विघ्नकारी भवति तथा रक्षति पुत्रवत्
તે ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરનાર મહાત્મા પુષ્કર માટે તે વિઘ્નહર્તા બને છે અને પુત્ર સમાન રક્ષા કરે છે।
Verse 137
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कंकालभैरवक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં ‘કંકાલભૈરવ ક્ષેત્રપાલમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૧૩૭મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।