Adhyaya 132
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને કહે છે કે પ્રભાસની નજીક સોમેશ/ઈશ-દિશાભાગમાં એક પરમ વૈષ્ણવી શક્તિ સ્થિત છે. તે પીઠની અધિષ્ઠાત્રી ‘સિદ્ધલક્ષ્મી’ છે; પ્રભાસને વિશ્વક્રમમાં ‘પ્રથમ પીઠ’ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે, જ્યાં ભૈરવ સાથે ભૂચરી અને આકાશચરી યોગિનીઓ સ્વચ્છંદ વિહરે છે. જાલંધર, કામરૂપ, શ્રીમદ્-રુદ્ર-નૃસિંહ, રત્નવીર્ય, કાશ્મીર વગેરે મહાપીઠોની યાદી આપી, તેમના જ્ઞાનને મંત્રવિદ્યા-પ્રાવિણ્ય (મંત્રવિત્) સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. પછી સૌરાષ્ટ્રમાં ‘મહોદય’ નામના આધારપીઠનો ઉલ્લેખ આવે છે, જ્યાં કામરૂપસદૃશ જ્ઞાનપ્રવાહ ચાલુ રહે છે એમ કહેવાય છે. ત્યાં દેવીને ‘મહાલક્ષ્મી’ રૂપે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે—પાપશમન કરનારી અને શુભસિદ્ધિ આપનારી. શ્રીપંચમીના દિવસે સુગંધ અને પુષ્પોથી પૂજન કરવાથી અલક્ષ્મી (દુર્ભાગ્ય) નો ભય દૂર થાય છે. મહાલક્ષ્મીના સાન્નિધ્યમાં ઉત્તરાભિમુખ થઈ મંત્રસાધના નિર્દિષ્ટ છે—દીક્ષા અને સ્નાન પછી લક્ષજપ, અને તેના દશાંશ પ્રમાણે ત્રિમધુ તથા શ્રીફળથી હોમ. ફલશ્રુતિ મુજબ લક્ષ્મી પ્રગટ થઈ ઇહલોક-પરલોકમાં ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપે છે; તૃતીયા, અષ્ટમી અને ચતુર્દશીનું પૂજન પણ વિશેષ ફળદાયક જણાવાયું છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वैष्णवीं शक्तिमुत्तमाम् । सोमेशादीशदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थिताम्
ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, સોમેશ્વરથી ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) દિશાભાગમાં, બહુ દૂર નહીં એવી જગ્યાએ સ્થિત પરમ વૈષ્ણવી શક્તિ પાસે જવું જોઈએ।
Verse 2
सिद्धलक्ष्मीति विख्याता ह्यत्र पीठाधिदेवता
અહીં આ પીઠની અધિષ્ઠાત્રી દેવી ‘સિદ્ધલક્ષ્મી’ તરીકે વિખ્યાત છે।
Verse 3
ब्रह्माण्डे प्रथमं पीठं यत्प्रभासं व्यवस्थितम् । तत्र देवि महापीठे योगिन्यो भूचराः खगाः । भैरवेण समे तास्तु क्रीडन्ते स्वेच्छया प्रिये
હે દેવી, પ્રભાસમાં સ્થાપિત જે પીઠ છે, તે બ્રહ્માંડમાં પ્રથમ પીઠ છે. ત્યાં, હે પ્રિયે, તે મહાપીઠમાં ભૂમિ પર વિચરતી અને આકાશમાં વિહાર કરતી યોગિનીઓ ભૈરવ સાથે સ્વેચ્છાએ ક્રીડા કરે છે।
Verse 4
जालंधरं महापीठं कामरूपं तथैव च । श्रीमद्रुद्रनृसिंहं च चतुर्थं पीठमुत्तमम्
જાલંધર મહાપીઠ છે અને કામરૂપ પણ તેમ જ છે. તેમજ શ્રીમદ્-રુદ્ર-નૃસિંહ ચોથું, અતિ ઉત્તમ પીઠ છે.
Verse 5
रत्नवीर्यं महापीठं काश्मीरं पीठमेव च । एतानि देवि पीठानि यो वेत्ति स च मन्त्रवित्
રત્નવીર્ય મહાપીઠ છે અને કાશ્મીર પણ પીઠ જ છે. હે દેવી, જે આ પીઠોને યથાર્થ જાણે તે જ મંત્રવિત્ છે.
Verse 6
सर्वेषां चैव पीठानामाधारं पीठमुत्तमम् । सौराष्ट्रे तु महादेवि नाम्ना ख्यातं महोदयम् । कामरूपधरं ज्ञानं यत्राद्यापि प्रवर्तते
બધા પીઠોનો આધારરૂપ તે પરમ ઉત્તમ પીઠ—હે મહાદેવી—સૌરાષ્ટ્રમાં ‘મહોદય’ નામે પ્રસિદ્ધ છે. ત્યાં કામરૂપ-ધારક જ્ઞાન આજેય પ્રવર્તે છે.
Verse 7
तत्र पीठे स्थिता देवी महालक्ष्मीति विश्रुता । सर्वपापप्रशमनी सर्वकार्यशुभप्रदा
તે પીઠમાં દેવી નિવાસ કરે છે, ‘મહાલક્ષ્મી’ નામે વિશ્રુતા. તે સર્વ પાપોને શમાવનારી અને સર્વ કાર્યોમાં શુભતા આપનારી છે.
Verse 8
श्रीपञ्चम्यां नरो यस्तु पूजयेत्तां विधानतः । गन्धपुष्पादिभिर्भक्त्या तस्यालक्ष्मीभयं कुतः
શ્રીપંચમીના દિવસે જે મનુષ્ય વિધાનપૂર્વક ગંધ-પુષ્પાદિથી ભક્તિભાવથી તેણીની પૂજા કરે—તેને અલક્ષ્મીનો ભય ક્યાંથી રહે?
Verse 9
उत्तरां दिशमास्थाय महाल क्ष्म्यास्तु सन्निधौ । यो जपेन्मन्त्रराज्ञीं तां सिद्धलक्ष्मीति विश्रुताम्
ઉત્તર દિશા તરફ મુખ કરીને મહાલક્ષ્મીના સન્નિધિમાં જે ‘સિદ્ધલક્ષ્મી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ તે મંત્રરાજ્ઞીનો જપ કરે છે, તે તેના પાવન પ્રભાવનો ભાગી બને છે.
Verse 10
लक्षजाप्यविधानेन दीक्षास्नानादिपूर्वकम् । दशांशहोमसंयुक्तं त्रिमधुश्रीफलेसुभिः
લક્ષ જપની વિધિ મુજબ, દીક્ષા-સ્નાનાદિ પૂર્વક, જપના દશાંશ જેટલા હોમ સાથે, ત્રિમધુ અને શુભ શ્રીફળ (નારિયેળ) વગેરે અર્પણોથી આ અનુષ્ઠાન કરવું.
Verse 11
एवं प्रत्यक्षतां याति तस्य लक्ष्मीर्न संशयः । ददाति वांछितां सिद्धिमिह लोके परत्र च
આ રીતે તે ભક્તને લક્ષ્મી પ્રત્યક્ષ થાય છે—એમાં શંકા નથી—અને ઇહલોક તથા પરલોકમાં ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપે છે.
Verse 12
तृतीयायामथा ष्टम्यां चतुर्दश्यां विधानतः । यस्तां पूजयते भक्त्या तस्य सिद्धिः करे स्थिता
તૃતીયા, અષ્ટમી અને ચતુર્દશી તિથિએ વિધાનપૂર્વક જે ભક્તિથી તેમની પૂજા કરે છે, તેના માટે સિદ્ધિ જાણે હાથની હથેળીમાં સ્થિત થાય છે.
Verse 132
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सिद्धलक्ष्मीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वात्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ માં ‘સિદ્ધલક્ષ્મીમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો બત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.