Adhyaya 128

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सागरादित्यमुत्तमम् । भैरवेशात्पश्चिमतो रुद्रान्मृत्युञ्जयात्तथा

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ ઉત્તમ સાગરાદિત્ય પાસે જવું; તે ભૈરવેશના પશ્ચિમમાં છે અને તેવી જ રીતે રુદ્ર-મૃત્યુઞ્જયના પણ પશ્ચિમમાં સ્થિત છે।

Verse 2

कामेशाद्दक्षिणाग्नेये नातिदूरे व्यवस्थितम् । सर्व रोगप्रशमनं दारिद्र्यौघविघातकम् । प्रतिष्ठितं महादेवि सगरेण महात्मना

કામેશના દક્ષિણ-આગ્નેય દિશામાં, બહુ દૂર નહીં, તે પવિત્ર સ્થાન સ્થિત છે; તે સર્વ રોગોને શમાવે છે અને દરિદ્રતાના પ્રવાહને નાશ કરે છે. હે મહાદેવી! મહાત્મા સગરે તેને પ્રતિષ્ઠિત કર્યું।

Verse 3

षष्टिपुत्रसहस्राणि यः प्रापारातिसूदनः । सूर्यं तत्र समाराध्य सगरः पृथिवीपतिः

હે અરાતિસૂદન! પૃથ્વીપતિ સગરે ત્યાં સૂર્યની સમ્યક આરાધના કરીને સાઠ હજાર પુત્રો પ્રાપ્ત કર્યા।

Verse 4

य एष सागरो देवि योजनायतविस्तरः । आयतोऽशीतिसाहस्रं योजनानां प्रकीर्तितः

હે દેવી, આ જ સાગર યોજનામાપે અત્યંત વિસ્તૃત છે; તેની લંબાઈ એંસી સહસ્ર યોજન કહેવાય છે.

Verse 5

अस्मिन्मन्वन्तरे क्षिप्तः सागरैश्च चतुर्दिशम् । तस्येदं कीर्तितं देवि नाम सागरसंज्ञितम्

હે દેવી, આ મન્વંતરમાં તે ચાર દિશામાં સાગરો દ્વારા ક્ષિપ્ત થઈ પ્રસરી ગયો; તેથી આ સ્થાન ‘સાગર’ નામે કીર્તિત છે.

Verse 6

यस्याद्यापीह गायन्ति पुराणे प्रथितं यशः । तेनायं स्थापितो देवो भास्करो वारितस्करः

જેનુ યશ પુરાણોમાં પ્રસિદ્ધ છે, તેનું કીર્તિગાન આજે પણ અહીં લોકો કરે છે; એ જણે ચોરનિવારક આ ભાસ્કરદેવની સ્થાપના કરી.

Verse 7

तं दृष्ट्वा न जडो नान्धो न दरिद्रो न दुःखितः । न चैवेष्टवियोगी स्यान्न रोगी नैव पापकृत्

તેમના દર્શનથી મનુષ્ય ન જડબુદ્ધિ બને, ન અંધ, ન દરિદ્ર, ન દુઃખિત; ન પ્રિયવિયોગ ભોગવે, ન રોગી બને, ન પાપકર્તા બને.

Verse 8

माघे मासि महादेवि सिते पक्षे जितेन्द्रियः । षष्ठ्यामुपोषितो भूत्वा रात्रौ तस्याग्रतः स्वपेत्

હે મહાદેવી, માઘ માસના શુક્લ પક્ષમાં ઇન્દ્રિયોને જીતીને ષષ્ઠી તિથિએ ઉપવાસ કરવો અને રાત્રે તેમના (ભાસ્કર) સમક્ષ શયન કરવું.

Verse 9

विबुद्धस्त्वथ सप्तम्यां भक्त्या भानुं समर्चयेत् । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

પછી સપ્તમી તિથિએ પ્રાતઃકાળે જાગીને ભક્તિપૂર્વક ભાનુ (સૂર્ય)નું સમર્ચન કરવું. તેમજ ભક્તિથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી, ધન વિષયે કપટ અને કંજુષતા ત્યજવી.

Verse 10

सुतप्तेनेह तपसा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । तां गतिं न नरा यान्ति यां गताः सूर्यमाश्रिताः

અહીં કઠોર તપ કરવાથી કે બહુ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞો કરવાથી પણ મનુષ્યો તે ગતિને પામતા નથી, જે ગતિ સૂર્યના આશ્રિતો પામે છે.

Verse 11

भक्त्या तु पुरुषैः पूजा कृता दूर्वांकुरैरपि । भानुर्ददाति हि फलं सर्वयज्ञैः सुदुर्लभम्

મનુષ્યો માત્ર દૂર્વા ઘાસના અંકુરોથી પણ ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે તો ભાનુ એવો ફળ આપે છે, જે સર્વ યજ્ઞોથી પણ અત્યંત દુર્લભ છે.

Verse 12

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सूर्यमेवाभिपूजयेत् । जनकादयो यथा सिद्धिं गता भानुं प्रपूज्य च

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી માત્ર સૂર્યનું જ વિશેષ પૂજન કરવું જોઈએ; જેમ જનક આદિએ ભાનુનું યથાવિધી પૂજન કરીને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 13

सर्वात्मा सर्वलोकेशो देवदेवः प्रजापतिः । सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम्

સૂર્ય જ સર્વાત્મા, સર્વ લોકોના ઈશ્વર, દેવોના દેવ અને પ્રજાપતિ છે. તે જ ત્રિલોકનું મૂળ અને પરમ દૈવત છે.

Verse 14

वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः । श्वेतवर्णश्च वर्षासु पांडुः शरदि भास्करः

વસંતમાં સૂર્ય કપિલવર્ણ હોય છે, ગ્રીષ્મમાં કાંસ્યન સમી સુવર્ણ પ્રભાથી દીપ્ત થાય છે. વર્ષામાં તે શ્વેતવર્ણ દેખાય છે અને શરદમાં ભાસ્કર પાંડુ-પ્રભાયુક્ત હોય છે।

Verse 15

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शिशिरे लोहितो रविः । एवं वर्णविशेषेण ध्यायेत्सूर्यं यथाक्रमम्

હેમંતમાં સૂર્યનું ધ્યાન તામ્રવર્ણ રૂપે અને શિશિરમાં રવિનું ધ્યાન લોહિતવર્ણ રૂપે કરવું. આ રીતે ઋતુક્રમ મુજબ વિશિષ્ટ વર્ણરૂપથી સૂર્યનું ધ્યાન કરવું।

Verse 16

पूजयित्वा विधानेन यतात्मा संयतेन्द्रियः । पठेन्नामसहस्रं तु सर्वपातकनाशनम्

વિધિ પ્રમાણે પૂજન કરીને, આત્મસંયમી અને ઇન્દ્રિયનિગ્રહી બની, સર્વ પાતકોનો નાશ કરનારું નામસહસ્ર પાઠ કરવું જોઈએ।

Verse 17

देव्युवाच । नाम्नां सहस्रं मे ब्रूहि प्रसादाञ्छंकर प्रभो । तुल्यं नामसहस्रस्य किमप्यन्यत्प्रकीर्तय

દેવીએ કહ્યું— હે પ્રભુ શંકર, કૃપા કરીને મને નામોના સહસ્ર કહો. તેમજ નામસહસ્ર સમાન ફળ આપતું બીજું કંઈક પણ પ્રકીર્તન કરો।

Verse 18

ईश्वर उवाच । अलं नामसहस्रेण पठस्वैवं शुभं स्तवम् । यानि गुह्यानि नामानि पवित्राणि शुभानि च । तानि ते कीर्तयिष्यामि प्रयत्नादवधारय

ઈશ્વરે કહ્યું— નામસહસ્ર પૂરતું; તેના બદલે આ શુભ સ્તવ પાઠ કર. જે ગુપ્ત, પવિત્ર અને મંગલ નામો છે, તે હું તને કહેશ; તું પ્રયત્નપૂર્વક ધ્યાનથી ધારણ કર।

Verse 19

विकर्तनो विवस्वांश्च मार्तण्डो भास्करो रविः । लोकप्रकाशकः श्रीमांल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः

વિકર્તન, વિવસ્વાન, માર્તંડ, ભાસ્કર, રવિ—એ જ લોકપ્રકાશક, શ્રીમાન, જગતનું નેત્ર અને ગ્રહોના અધિપતિ છે।

Verse 20

लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्त्ता हर्त्ता तमिस्रहा । तपनस्तापनश्चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः

તે લોકસાક્ષી, ત્રિલોકેશ, કર્તા અને હર્તા, અંધકારહર છે; તપન અને તાપન, શુચિ, સપ્તાશ્વવાહન।

Verse 21

गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः । एकविंशतिरित्येष स्तव इष्टो महात्मनः

ગભસ્તિહસ્ત, બ્રહ્મા અને સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત—આ સ્તવ એકવીસ (નામો)નો છે અને મહાત્માને પ્રિય છે।

Verse 22

शरीरारोग्यदश्चैव धनवृद्धियशस्करः । स्तवराज इति ख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

આ સ્તવ શરીરને આરોગ્ય આપે છે, ધનવૃદ્ધિ અને યશ કરાવે છે. ‘સ્તવરાજ’ તરીકે ખ્યાત, ત્રિલોકમાં વિશ્રુત છે।

Verse 23

यश्चानेन महादेवि द्वे संध्येऽस्तमनोदये । स्तौत्यर्कं प्रयतो भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । सर्वकामसमृद्धात्मा सूर्यलोकं स गच्छति

હે મહાદેવી! જે કોઈ આ સ્તવથી અસ્ત અને ઉદયની બે સંધ્યાઓમાં નિયમપૂર્વક સૂર્યની સ્તુતિ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; સર્વકામસમૃદ્ધ બની સૂર્યલોકને જાય છે।

Verse 24

इत्येवं कथितं देवि माहात्म्यं सागरार्कजम् । श्रुतं दुःखौघशमनं महापातकनाशनम्

હે દેવી, આ રીતે સાગરાર્કનું માહાત્મ્ય કહેલું છે. તેનું શ્રવણ દુઃખના પ્રવાહને શમાવે છે અને મહાપાતકોનો નાશ કરે છે.

Verse 128

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सागरादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી-સહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘સાગરાદિત્ય-માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો અઠ્ઠાવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.