
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને ક્ષેમેશ્વર (ક્ષેમંકરેશ્વર) નામના પરમ પ્રભાવશાળી લિંગનું માહાત્મ્ય જણાવે છે. તે કપાલેશના ઉત્તર ખૂણે, કપાલેશ-ક્ષેત્રના દર્શન-પૂજન પરિસરમાં, “પંદર ધનુષ” જેટલા અંતરે સ્થિત છે એમ વર્ણવાયું છે. આ લિંગ મહાપ્રભાવશાળી અને સર્વપાતકનાશક કહેવાયું છે. પછી કારણકથા આવે છે—ક્ષેમમૂર્તિ નામના શક્તિશાળી રાજાએ ત્યાં દીર્ઘ તપ કર્યું અને ભક્તિ તથા એકાગ્ર સંકલ્પથી લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી. તેના દર્શનથી ‘ક્ષેમ’ (કલ્યાણ અને સ્થિર મંગળ), કાર્યસિદ્ધિ, જન્મોજન્મ ઇષ્ટાર્થસમૃદ્ધિ અને સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. માત્ર દર્શનનું ફળ સો ગાયો દાન સમાન કહી, ક્ષેત્રફળ ઇચ્છનારોએ નિત્ય આ લિંગનું શરણ લેવું એવો ઉપદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि क्षेमेश्वरमनुत्तमम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं कपालेशाग्निगोचरे
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યાર પછી અનુત્તમ ક્ષેમેશ્વર પાસે જવું જોઈએ. ત્યાંથી તે ઉત્તર ખૂણે, કપાલેશ અને અગ્નિના ગોચરમાં (દૃષ્ટિપરિસરમાં) સ્થિત છે.
Verse 2
धनुषां पंचदशके कपालेश्वरतः स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि सर्वपातकनाशनम्
કપાલેશ્વરથી પંદર ધનુષના અંતરે મહાપ્રભાવશાળી લિંગ સ્થિત છે; તે સર્વ મહાપાતકોનો નાશ કરનાર છે.
Verse 3
क्षेममूर्तिः पुरा राजा बभूव स महाबलः । तेन तत्र तपस्तप्तं चिरकालं महात्मना
પૂર્વકાળે ક્ષેમમૂર્તિ નામે મહાબળવાન રાજા થયો. તે મહાત્માએ ત્યાં દીર્ઘકાળ તપ કર્યું.
Verse 4
ततः संस्थापितं लिंगं भक्त्या भावितचेतसा । तद्दृष्ट्वा क्षेममायाति कार्यं क्षेमेण सिद्ध्यति
પછી ભક્તિભાવથી ભાવિત ચિત્તે તેણે લિંગની સ્થાપના કરી. તેનું દર્શન કરતાં ક્ષેમ પ્રાપ્ત થાય છે અને કાર્ય કલ્યાણથી સિદ્ધ થાય છે.
Verse 5
सर्वकामसमृद्धात्मा भूया ज्जन्मनिजन्मनि । एवं क्षेमेश्वरं लिंगं ख्यातं पातकनाशनम्
માનવ જન્મે જન્મે સર્વ કામનાઓથી સમૃદ્ધ બને. આ રીતે ક્ષેમેશ્વર લિંગ પાતકનાશક તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
Verse 6
सर्वकामप्रदं नृणां श्रुतं सौभाग्यदायकम् । दर्शनेनापि तस्यापि गोशतस्य फलं स्मृतम्
આ મનુષ્યોને સર્વ કામનાઓ આપનાર અને સૌભાગ્ય દેનાર તરીકે શ્રુત છે. તેના માત્ર દર્શનથી પણ સો ગાયોના દાનનું ફળ સ્મૃત છે.
Verse 7
तस्मात्क्षेत्रफलाकांक्षी नित्यं तल्लिंगमाश्रयेत्
અતએવ ક્ષેત્રફળની ઇચ્છા ધરાવનારએ સદા તે લિંગનું શરણ લેવું જોઈએ।
Verse 127
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमंकरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં ‘ક્ષેમંકરેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૧૨૭મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।