Adhyaya 115
ઈશ્વર મહાદેવીને પ્રભાસ-ક્ષેત્રમાં તીર્થયાત્રાનો ક્રમ ઉપદેશે છે—પ્રથમ પરમપ્રસિદ્ધ પુષ્કરેશ્વર જવું, પછી તેના દક્ષિણમાં સ્થિત જાનકીશ્વરનું દર્શન-પૂજન કરવું. પુષ્કરેશ્વર-લિંગ અતિ પ્રભાવશાળી કહેવાયું છે; તેની મહિમા આદર્શ ઉપાસનાથી પ્રમાણિત છે—બ્રહ્મપુત્ર (બ્રહ્માના પુત્ર) તથા ઋષિ સનત્કુમારે સુવર્ણ પુષ્કર-પુષ્પોથી વિધિપૂર્વક આરાધના કરી, તેથી નામ અને કીર્તિ પ્રસિદ્ધ થઈ. અહીં વિધિ-ફળનો સિદ્ધાંત પણ જણાવાય છે—ગંધ, પુષ્પ વગેરે અર્પણ કરીને ભક્તિપૂર્વક, ક્રમશઃ અને યોગ્ય વિધિથી કરેલું પૂજન ‘પુષ્કરી-યાત્રા’ પૂર્ણ કર્યાના સમાન ગણાય છે. આ સ્થાન ‘સર્વપાતકનાશન’ તરીકે વિખ્યાત છે; યાત્રા નૈતિક શુદ્ધિ અને શિસ્તબદ્ધ ભક્તિમાર્ગનું સાધન બને છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करेश्वरमुत्तमम् । तस्यैव दक्षिणे भागे जानकीश्वरमुत्तमम्
ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, ઉત્તમ પુષ્કરેશ્વર પાસે જવું જોઈએ. અને તેની જ દક્ષિણ બાજુએ પરમ મંગલમય જાનકીશ્વર છે।
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं तु ब्रह्मपुत्रेण पूजितम् । सनत्कुमारमुनिना श्रद्धया हेम पुष्करैः
તે મહાપ્રભાવશાળી લિંગ બ્રહ્માના પુત્ર એવા મુનિ સનત્કુમારે શ્રદ્ધાપૂર્વક સુવર્ણ કમળોથી પૂજ્યું હતું।
Verse 3
पूजितं तद्विधानेन तेन तत्पुष्करेश्वरम् । ख्यातं तत्र वरारोहे सर्वपातकनाशनम्
તેણે વિધાનપૂર્વક પૂજા કરવાથી, હે વરારોહે, તે ત્યાં ‘પુષ્કરેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું; તે સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે।
Verse 4
यस्तं पूजयते भक्त्या गंषपुष्पादिभिः क्रमात् । यात्रा कृता भवेत्तेन पौष्करी नात्र संशयः
જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક—ક્રમશઃ સુગંધ, પુષ્પ વગેરે અર્પણ કરીને—તેમની પૂજા કરે છે, તેના દ્વારા પૌષ્કરી યાત્રા નિશ્ચિત રીતે પૂર્ણ થાય છે; તેમાં શંકા નથી।
Verse 115
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्ये पुष्करेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં, વામનસ્વામી-માહાત્મ્ય અંતર્ગત “પુષ્કરેશ્વર-માહાત્મ્ય-વર્ણન” નામનો એકસો પંદરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।