Adhyaya 112
અધ્યાય ૧૧૨માં ઈશ્વર દેવીને યાત્રા-શૈલીમાં ઉપદેશ આપે છે અને રામેશના પૂર્વમાં ત્રીસ ધનુષ અંતરે આવેલા પ્રસિદ્ધ લક્ષ્મણેશ્વર તીર્થનું વર્ણન કરે છે. ત્યાંનું લિંગ તીર્થયાત્રા દરમિયાન લક્ષ્મણે પ્રતિષ્ઠિત કર્યું હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે; તે મહાપાપહર અને દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત છે. અહીં ભક્તિના ઉપાયો જણાવાયા છે—નૃત્ય, ગાન, વાદ્ય સાથે પૂજન, હોમ અને જપ, તેમજ ધ્યાન-સમાધિમાં સ્થિત રહી આરાધના; જેના ફળરૂપે ‘પરમા ગતિ’ પ્રાપ્ત થાય છે. દાનવિધિ પણ નિર્ધારિત છે—ગંધ, પુષ્પ વગેરે ક્રમશઃ અર્પણ કરીને દેવતાનું સન્માન કર્યા પછી યોગ્ય દ્વિજને અન્ન, જળ અને સુવર્ણ દાન કરવું. માઘ માસની કૃષ્ણ ચતુર્દશીનું વિશેષ મહત્ત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે; તે દિવસે સ્નાન, દાન અને જપ અક્ષય ફળ આપે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. અંતે આ અધ્યાય પ્રભાસ ખંડ તથા પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં સ્થિત હોવાનું સૂચિત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लक्ष्मणेश्वरमुत्तमम् । रामेशात्पूर्वदिग्भागे धनुस्त्रिंशकसंस्थितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ રામેશ્વરથી પૂર્વ દિશામાં ત્રીસ ધનુષ જેટલા અંતરે સ્થિત ઉત્તમ લક્ષ્મણેશ્વર પાસે જવું જોઈએ.
Verse 2
स्थापितं लक्ष्मणेनैव तत्र यात्रागतेन वै । महापापहरं देवि तल्लिंगं सुरपूजितम्
ત્યાં યાત્રાએ આવેલા લક્ષ્મણે જ તે લિંગ સ્થાપ્યું. હે દેવી, તે લિંગ મહાપાપહર છે અને દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત છે.
Verse 3
यस्तं पूजयते भक्त्या नृत्यगीतादिवादनैः । होमजाप्यैः समाधिस्थः स याति परमां गतिम्
જે ભક્તિપૂર્વક નૃત્ય, ગીત અને વાદ્યનાદ દ્વારા, તેમજ હોમ અને જપ દ્વારા, સમાધિસ્થ થઈ તેને પૂજે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે।
Verse 4
अन्नोदकं हिरण्यं च तत्र देयं द्विजातये । संपूज्य देवदेवेशं गंधपुष्पादिभिः क्रमात्
ત્યાં દ્વિજાતિ (બ્રાહ્મણ)ને અન્ન, જળ અને સોનું દાન કરવું જોઈએ. પછી ક્રમશઃ ગંધ, પુષ્પ વગેરે વડે દેવદેવેશ્વરની યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને—
Verse 5
माघे कृष्णचतुर्दश्यां विशेषस्तत्र पूजने । स्नानं दानं जपस्तत्र भवेदक्षयकारकम्
માઘ માસની કૃષ્ણ ચતુર્દશીએ ત્યાં પૂજનનું વિશેષ ફળ છે. ત્યાં કરેલું સ્નાન, દાન અને જપ અક્ષય પુણ્ય આપનાર બને છે।
Verse 112
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रामेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये लक्ष्मणेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वादशोत्तरशततमो ऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યના અંતર્ગત રામેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘લક્ષ્મણેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો બારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।