Adhyaya 109
ઈશ્વર મહાદેવીને ઉત્તમ અનિલેશ્વર તીર્થ તરફ આગળ વધવા ઉપદેશ આપે છે. આ સ્થાન ઉત્તર દિશામાં ત્રણ ધનુષ જેટલા અંતરે હોવાનું નિર્દેશિત છે. ત્યાંનું લિંગ ‘મહાપ્રભાવ’ ધરાવતું છે અને તેના દર્શનમાત્રથી પાપનાશ થાય છે. કથામાં અનિલને વસુઓમાં પાંચમો વસુ કહેવામાં આવ્યો છે. તેણે શ્રદ્ધાપૂર્વક મહાદેવની આરાધના કરીને શિવને પ્રત્યક્ષ કર્યો અને વિધિવત્ લિંગની સ્થાપના કરી. ઈશની કૃપાશક્તિથી તેના પુત્ર મનોજવને અદભુત બળ અને વેગ મળ્યો; તેની ગતિ કોઈને પકડાય નહીં—આ દેવકૃપાનું દૃષ્ટાંત છે. જે આ મૂર્તિ/સ્થળનું દર્શન કરે છે તે ક્લેશમુક્ત રહે છે; વિકલાંગતા અને દરિદ્રતાનો અભાવ તથા મંગળફળ પ્રાપ્ત થાય છે એમ કહે છે. લિંગ પર એક માત્ર પુષ્પ અર્પણ કરવાથી પણ સુખ, સૌભાગ્ય અને સૌંદર્ય મળે છે. આ પાપનાશક માહાત્મ્ય સાંભળી અને અનુમોદન કરવાથી અભિષ્ટ સિદ્ધ થાય છે—એવી ફલશ્રુતિ છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अनिलेश्वरमुत्तमम् । तस्योत्तरेशानदिक्स्थं धनुषां त्रितये प्रिये
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ ઉત્તમ અનિલેશ્વર પાસે જવું જોઈએ. પ્રિયે, તે તેના ઉત્તરે ઈશાન દિશામાં ત્રણ ધનુષ્ય જેટલા અંતરે સ્થિત છે.
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं हि दर्शनात्पापनाशनम् । वसूनां पञ्चमो योऽसावनिलः परिकीर्तितः
તે લિંગ મહાપ્રભાવશાળી છે; તેના દર્શન માત્રથી પાપનો નાશ થાય છે. પ્રસિદ્ધ ‘અનિલ’ વસુઓમાં પાંચમો કહેવાય છે.
Verse 3
स चाऽराध्य महादेवं प्रत्यक्षीकृतवान्भवम् । लिंगं प्रतिष्ठयामास सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
અને તેણે મહાદેવની આરાધના કરીને ભવ (શિવ) ને પ્રત્યક્ષ કર્યા. સમ્યક શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ તેણે તે લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી.
Verse 4
एवमीशप्रभावेन सुतस्तस्याऽप्यभूद्बली । मनोजवेति विख्यातो ह्यविज्ञातगतिस्तथा
આ રીતે ઈશ્વરના પ્રભાવથી તેનો પુત્ર પણ મહાબળી થયો. તે ‘મનોજવ’ નામે વિખ્યાત હતો અને તેની ગતિ પણ અজ্ঞેય હતી.
Verse 5
तं दृष्ट्वा व्याधिना मर्त्यो पीड्यते न कदाचन । नान्धो न बधिरो मूको न रोगी न च निर्धनः । कदाचिज्जायते मर्त्यस्तेन दृष्टेन भूतले
તેમને (તે પવિત્ર સ્થાને શિવને) દર્શન કરવાથી મનુષ્ય કદી પણ વ્યાધિથી પીડાતો નથી. ધરતી પર જેમણે તેમને જોયા છે, તેઓ ક્યારેય અંધ, બહેરા, મૂંગા, રોગી કે નિર્ધન બનીને જન્મતા નથી.
Verse 6
पुष्पमेकं तु यो दद्यात्तस्य लिंगस्य चोपरि । सुखसौभाग्यसंपन्नः स सदा रूपवान्भवेत्
જે તે લિંગ પર એક પણ પુષ્પ અર્પે છે, તે સુખ અને સૌભાગ્યથી સંપન્ન થાય છે અને સદા રૂપવાન રહે છે.
Verse 7
इत्येवं कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । श्रुत्वाऽनुमोद्य भावेन सर्वकामैः समृद्ध्यते
હે દેવી, આ રીતે પાપનાશક માહાત્મ્ય કહાયું. જે તેને શ્રદ્ધાભાવે સાંભળી હૃદયથી અનુમોદન કરે, તે સર્વ કામનાઓથી સમૃદ્ધ થાય છે.
Verse 109
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ऽनिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम नवोत्तरशतत मोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં ‘અનિલેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો નવમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.