Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये कार्तिके चक्रतीर्थस्नानदानश्राद्धादिमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye kārtike cakratīrthasnānadānaśrāddhādimāhātmyavarṇanaṃnāma catvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

Translation

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ચોથા દ્વારકામાહાત્મ્યમાં ‘કાર્તિકમાં ચક્રતીર્થસ્નાન, દાન, શ્રાદ્ધ વગેરેના માહાત્મ્યનું વર્ણન’ નામનો ચાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો।

Word by Word

• इति: thus, so ends
• इति: Vākyasaṃkṣepa (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/end marker)

• श्रीस्कान्दे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कान्दे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कान्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ग्रन्थाधिकरणम्; समासः: श्रीमान् स्कान्दः (honorific)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महापुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ग्रन्थविशेषण-स्थान

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समास (81-thousand) संख्यावाचक-विशेषण

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (qualifies implied “खण्डे/स्थाने”)

• प्रभासखण्डे: in the Prabhāsa section
• प्रभासखण्डे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण; समासः: प्रभासस्य खण्डः

• चतुर्थे: in the fourth
• चतुर्थे: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण

• द्वारकामाहात्म्ये: in the Dvārakā-māhātmya
• द्वारकामाहात्म्ये: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वारका + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण; समासः: द्वारकायाः माहात्म्यम्

• कार्तिके: in (the topic of) Kārtika
• कार्तिके: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विषय/कालाधिकरण

• चक्रतीर्थस्नानदानश्राद्धादिमाहात्म्यवर्णनंनाम: (chapter) titled ‘Description of the greatness of bathing, giving, śrāddha etc. at Cakra-tīrtha’
• चक्रतीर्थस्नानदानश्राद्धादिमाहात्म्यवर्णनंनाम: Viṣaya-nirdeśa (Title/topic designation)
• Type: Noun
• Root: चक्रतीर्थ + स्नान + दान + श्राद्ध + आदि + माहात्म्य + वर्णन + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शीर्षक-रूपेण; बहुपद-समासः (विषय-निर्देश): चक्रतीर्थे स्नान-दान-श्राद्ध-आदि-माहात्म्यस्य वर्णनम्, “नाम” इति शीर्षकसूचक

• चत्वारिंशत्तमः: fortieth
• चत्वारिंशत्तमः: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चत्वारिंशत् + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal: 40th)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृपद/वाक्यविषय

Speaker

Redactional colophon (textual marker)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-style closing panel: a scribe’s colophon ribbon naming Skanda Mahāpurāṇa, Prabhāsa-khaṇḍa, Dvārakā Māhātmya, and the Kārtika Cakratīrtha rites; faint background of a ghat and temple silhouette.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Prabhāsa Khaṇḍa
• Dvārakā Māhātmya
• Cakratīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It functions as a chapter closure, preserving the tradition’s emphasis that Kārtika rites at Cakratīrtha in Dvārakā are highly meritorious.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha (within the Dvārakā Māhātmya setting).

What ritualistic prescription is mentioned?

The title signals the chapter’s focus: bathing (snāna), charity (dāna), śrāddha, and allied observances in Kārtika.