Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि मया शुद्धानि भूरिशः । विन्यस्तानि च गोमत्यां चक्रतीर्थेऽतिपावने

Transliteration

trailokye yāni tīrthāni mayā śuddhāni bhūriśaḥ | vinyastāni ca gomatyāṃ cakratīrthe'tipāvane

Translation

ત્રિલોકમાં જે જે તીર્થો છે, જેને મેં બહુવિધ રીતે શુદ્ધ કર્યા છે, તે બધાં ગોમતીમાં પરમ પાવન ચક્રતીર્થમાં સ્થાપિત કરાયા છે.

Word by Word

• त्रैलोक्ये: in the three worlds
• त्रैलोक्ये: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः द्विगु (त्रयः लोकाः)

• यानि: which
• यानि: Karta (Subject of implied ‘are’)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• तीर्थानि: holy places
• तीर्थानि: Karta (Subject/apposition)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• शुद्धानि: purified
• शुद्धानि: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुध् (धातु) → शुद्ध (क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (तीर्थानि)

• भूरिशः: abundantly/many times
• भूरिशः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: भूरिशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• विन्यस्तानि: placed/established
• विन्यस्तानि: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-नि-√अस्/न्यस् (धातु) → विन्यस्त (क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (तीर्थानि) इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• गोमत्याम्: in (the river) Gomati
• गोमत्याम्: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• चक्रतीर्थे: at Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थे: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: चक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (चक्रस्य तीर्थम्)

• अतिपावने: most purifying
• अतिपावने: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अति + पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चक्रतीर्थे)

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (on Gomatī)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At the Gomatī’s bank, Cakratīrtha shines as a confluence of innumerable tīrthas; the Lord’s discus-energy is imagined as having ‘placed’ the tīrthas there.

Characters & Entities

• Trailokya
• Gomatī
• Cakratīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cakratīrtha on the Gomati is proclaimed a concentrated pilgrimage-power, holding the merit of countless tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha on the Gomati in the Dvārakā sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, tīrtha-sevana through bathing/visiting Cakratīrtha on the Gomati.