Adhyaya 37

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । कृष्णकृष्णेति कृष्णेति श्वपचो जागरन्निशि । जपेदपि कलौ नित्यं कृष्णरूपी भवेद्धि सः

શ્રી પ્રહ્લાદે કહ્યું—કલિયુગમાં શ્વપચ (ચાંડાલ) પણ રાત્રે જાગીને નિત્ય ‘કૃષ્ણ, કૃષ્ણ’ નો જપ કરે તો તે નિશ્ચયે કૃષ્ણરૂપ બની જાય છે।

Verse 2

कृष्णकृष्णेति कृष्णेति कलौ वदत्यहर्निशम् । नित्यं यज्ञायुतं पुण्यं तीर्थकोटिसमुद्भवम्

કલિયુગમાં જે મનુષ્ય દિવસ-રાત વારંવાર “કૃષ્ણ, કૃષ્ણ—કૃષ્ણ” એમ ઉચ્ચારે છે, તે સતત દસ હજાર યજ્ઞ સમાન પુણ્ય પામે છે; તે કરોડો તીર્થોની પવિત્રતામાંથી ઉત્પન્ન થયેલું છે.

Verse 3

संपूर्णैकादशी भूत्वा द्वादश्यां वर्द्धते यदि । उन्मीलिनीति विख्याता तिथीनामुत्तमा तिथिः

એકાદશી સંપૂર્ણ થઈને પણ જો દ્વાદશીમાં વિસ્તરી વધે, તો તે તિથિ ‘ઉન્મીલિની’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે—તિથિઓમાં ઉત્તમ તિથિ।

Verse 4

वंजुलीवासरे ये वै रात्रौ कुर्वंति जागरम् । यज्ञायुतायुतं पुण्यं मुहूर्तार्द्धेन जायते

વંજુલી-વાસરે જે લોકો રાત્રે જાગરણ કરે છે, તેમને માત્ર અર્ધ મુહૂર્તમાં દસ હજાર ગુણ્યા દસ હજાર યજ્ઞ સમાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 5

संपूर्णा द्वादशी भूत्वा वर्द्धते चापरे दिने । त्रयोदश्यां मुनिश्रेष्ठा वंजुली दुर्ल्लभा कलौ

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! દ્વાદશી સંપૂર્ણ થઈને પણ જો બીજા દિવસે વધતી વધતી ત્રયોદશી સુધી પહોંચે, તો એવો વંજુલી-યોગ કલિયુગમાં દુર્લભ છે.

Verse 6

उन्मीलिनीमनुप्राप्य ये प्रकुर्वंति जागरम् । निमिषार्द्धेन तत्पुण्यं गवां कोटिफलप्रदम्

ઉન્મીલિની તિથિ પ્રાપ્ત થતાં જે લોકો જાગરણ કરે છે, તેમને અર્ધ નિમિષમાં પણ એવું પુણ્ય મળે છે કે જે એક કરોડ ગાયો દાન કર્યાનું ફળ આપે છે.

Verse 7

संपूर्णैकादशी भूत्वा प्रत्यऽहं वर्द्धते यदि । दर्शश्च पौर्णमासी च पक्षवृद्धिस्तथोच्यते

જો એકાદશી પૂર્ણ થઈને પ્રતિદિન વધતી જાય, તો દર્શ (અમાવાસ્યા) અને પૌર્ણમાસી—બન્નેને ‘પક્ષવૃદ્ધિ’, એટલે પક્ષનું દીર્ઘ થવું, કહેવાય છે.

Verse 8

पक्षवृद्धिकरीं प्राप्य ये प्रकुर्वंति जागरम् । निमिषार्द्धार्द्धमात्रेण गवां कोटिफलप्रदम्

પક્ષવૃદ્ધિ કરાવતી તિથિ આવે ત્યારે જે લોકો જાગરણ કરે છે, તેઓ માત્ર નિમિષના ચોથા ભાગ જેટલા સમયમાં પણ કરોડ ગાયો દાનનું ફળ આપતું પુણ્ય મેળવે છે.

Verse 9

श्रीप्रह्लाद उवाच । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा मुच्यते सर्व किल्बिषैः । स याति परमं स्थानं दाहप्रलयवर्जितम्

શ્રી પ્રહ્લાદે કહ્યું—ચક્રતીર્થમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને દાહ તથા પ્રલયથી રહિત પરમ ધામને પામે છે.

Verse 10

चक्रं प्रक्षालितं यत्र कृष्णेन स्वयमेव हि । तेन वै चक्रतीर्थं हि पुण्यं च परमं हरेः । भवंति तत्र पाषाणाश्चक्रांका मुक्तिदायकाः

જ્યાં સ્વયં શ્રીકૃષ્ણે ચક્ર ધોયું હતું, તે સ્થાન ‘ચક્રતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે—હરિનું પરમ પવિત્ર તીર્થ. ત્યાં ચક્રચિહ્નવાળા પથ્થરો પ્રગટ થાય છે, જે મુક્તિ આપે છે.

Verse 11

तत्रैव यदि लभ्यंते चक्रैर्द्वादशभिः सह । द्वादशात्मा स विज्ञेयो मोक्षदः परिकीर्तितः

ત્યાં જ જો બાર ચક્રચિહ્નો સાથે પથ્થર મળે, તો તેને ‘દ્વાદશાત્મા’ તરીકે જાણવો; તે મોક્ષદાતા તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 12

एकचक्रेण पाषाणो द्वारवत्यां सुशोभनः । सुदर्शनाभिधेयोसौ मोक्षैकफलदायकः

દ્વારવતીમાં એક ચક્રચિહ્નથી અંકિત સુશોભિત શિલા ‘સુદર્શન’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; તે એકમાત્ર ફળ—મોક્ષ—પ્રદાન કરે છે.

Verse 13

लक्ष्मीनारायणौ द्वौ तौ भुक्तिमुक्तिफलप्रदौ । त्रिभिश्चैवाच्युतं देवं सदेन्द्रपददायकम्

બે વાર જપથી લક્ષ્મી–નારાયણની પ્રાપ્તિ થાય છે; તેઓ ભોગ અને મોક્ષ—બન્ને ફળ આપે છે. ત્રણ વાર જપથી અચ્યુત દેવ મળે છે, જે ઇન્દ્રપદ પણ આપે છે.

Verse 14

भूतिदो विघ्नहंता च चतुश्चक्रो जनार्द्दनः । पञ्चभिर्वासुदेवस्तु जन्ममृत्युभयापहः

ચાર વાર જપથી જનાર્દન—ચક્રધારી, સમૃદ્ધિદાતા અને વિઘ્નહર્તા—પ્રાપ્ત થાય છે; પાંચ વાર જપથી વાસુદેવ મળે છે, જે જન્મ-મૃત્યુનો ભય દૂર કરે છે.

Verse 15

प्रद्युम्नः षड्भिरेवासौ लक्ष्मीं कांतिं ददाति च । सप्तभिर्बलदेवस्तु गोत्रकीर्तिविवर्द्धनः

છ વાર જપથી એ જ પ્રભુ પ્રદ્યુમ્નરૂપે મળે છે; તે લક્ષ્મી અને કાંતિ આપે છે. સાત વાર જપથી બલદેવરૂપે મળે છે; તે કુળ અને કીર્તિ વધારે છે.

Verse 16

वांछितं चाष्टभिर्भक्त्या ददाति पुरुषोत्तमः । सर्वं दद्यान्नवव्यूहो दुर्ल्लभो यः सुरोत्तमैः

ભક્તિપૂર્વક આઠ વાર જપથી પુરુષોત્તમ ઇચ્છિત વર આપે છે; નવ-વ્યૂહ સર્વ કાંઈ આપે છે—એ પ્રભુ દેવશ્રેષ્ઠોને પણ દુર્લભ છે.

Verse 17

राज्यप्रदो दशभिस्तु दशावतार एव च । एकादशभिरैश्वर्य्यमनिरुद्धः प्रयच्छति

દસ જપથી તે રાજ્ય આપનાર બને છે—તે જ દશાવતારોના ઈશ્વર. અગિયાર જપથી અનિરુદ્ધ પ્રભુ ઐશ્વર્ય અને દિવ્ય સમૃદ્ધિ આપે છે.

Verse 18

निर्वाणं द्वादशात्मा तु चक्रैर्द्वादशभिः स्मृतम् । अत ऊर्ध्वमनंतोऽसौ सौख्यमोक्षप्रदायकः

નિર્વાણને દ્વાદશાત્મક કહેવામાં આવ્યું છે, જે દ્વાદશ ચક્રરૂપે સ્મરાય છે. તેના પરે અનંત પ્રભુ આધ્યાત્મિક સુખ અને મોક્ષ—બન્ને આપે છે.

Verse 19

ये केचित्तत्र पाषाणाः कृष्णचक्रेण मुद्रिताः । तेषां स्पर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ત્યાં જે કોઈ પથ્થરો શ્રીકૃષ્ણના ચક્રમુદ્રાથી ચિહ્નિત છે, તેમનો માત્ર સ્પર્શ કરવાથી જ સર્વ પાપકલ્મષોથી મુક્તિ મળે છે.

Verse 20

ब्रह्महत्यादिकं पापं मनोवाक्कायकर्मजम् । तत्सर्वं विलयं याति चक्रांकितप्रपूजनात्

બ્રહ્મહત્યા વગેરે પાપો અને મન-વાણી-કાયાના કર્મોથી ઉત્પન્ન સર્વ દોષ—ચક્રાંકિતનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવાથી બધું વિલય પામે છે.

Verse 21

म्लेच्छदेशे शुभे वाऽपि चक्रांको यत्र तिष्ठति । योजनानि दश द्वे च मम क्षेत्रं च सुन्दरि

મ્લેચ્છદેશમાં હોય કે શુભ પ્રદેશમાં—જ્યાં ચક્રાંક સ્થિત છે, હે સુન્દરી, તેની આસપાસ બાર યોજન સુધી મારું પવિત્ર ક્ષેત્ર છે.

Verse 22

मृत्युकाले च संप्राप्ते हृदये यस्तु धारयेत् । चक्राकं पापदलनं स याति परमां गतिम्

મૃત્યુકાળ આવી પહોંચે ત્યારે જે હૃદયમાં પાપદલન કરનાર ચક્રચિહ્ન ધારણ કરે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 23

गोमतीसंगमे स्नात्वा भृगुतीर्थे तथैव च । न मातुर्वसते कुक्षौ यद्यपि स्यात्स पातकी

ગોમતીના સંગમમાં તથા એ જ રીતે ભૃગુતીર્થમાં સ્નાન કરવાથી, પાતકી પણ ફરી માતાના ગર્ભમાં વસતો નથી।

Verse 24

तामसं राजसं वापि यत्कृतं विष्णुपूजनम् । तत्सात्त्विकत्वमभ्येति निम्नगांभो यथार्णवे

તામસ કે રાજસ ભાવથી કરેલું પણ વિષ્ણુપૂજન સાત્ત્વિક ફળને પામે છે—જેમ નદીનું જળ સમુદ્રમાં જઈ સમુદ્રસ્વભાવ ધારણ કરે છે।

Verse 37

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रस्थसुदर्शनप्रमुखानन्तान्तचक्रचिह्नांकित पाषाणमाहात्म्यवर्णनपूर्वकतत्पूजनफलादिकथनंनाम सप्तत्रिंशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના ચોથા દ્વારકામાહાત્મ્યમાં ‘દ્વારકાક્ષેત્રસ્થ સુદર્શનથી અનંત સુધી ચક્રચિહ્નાંકિત પાષાણોની મહિમા તથા તેમના પૂજનફળ વગેરેનું વર્ણન’ નામનો સડત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।