Adhyaya 36

Verse 1

सूत उवाच । प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा स्थितस्तत्र सभास्थले । पप्रच्छात्युत्सुकमना बलिस्तत्क्षेत्रवैभवम्

સૂત બોલ્યા—પ્રહ્લાદના વચન સાંભળી બલિ ત્યાં સભાસ્થળે ઊભો રહ્યો. અત્યંત ઉત્સુક મનથી તેણે તે પવિત્ર ક્ષેત્રનું વૈભવ પૂછ્યું.

Verse 2

प्रह्लादस्तद्वचः श्रुत्वा भक्तिभावपुरस्कृतम् । अभिनन्द्य च तं प्रेम्णा प्रवक्तुमुपचक्रमे

ભક્તિભાવથી કહેલા તે શબ્દો સાંભળી પ્રહ્લાદે પ્રેમપૂર્વક તેનું અભિનંદન કર્યું અને કહેવા માટે આરંભ કર્યો.

Verse 3

प्रह्लाद उवाच । एकैकस्मिन्पदे दत्ते पुरीं द्वारवतीं प्रति । पुण्यं क्रतुसहस्राणां फलं भवति देहिनाम्

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—દ્વારવતી નગરી તરફ એક-એક પગલું ભરતાં જ દેહધારીઓને સહસ્ર યજ્ઞોના ફળ સમાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 4

येऽपीच्छंति मनोवृत्त्या गमनं द्वारकां प्रति । तेषां प्रलीयते पापं पूर्वजन्मायुतार्जितम्

જે લોકો માત્ર મનની વૃત્તિથી પણ દ્વારકા તરફ જવાની ઇચ્છા કરે છે, તેમના પૂર્વજન્મોના અયુત પાપો વિલીન થઈ જાય છે।

Verse 5

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठंति विग्रहे । यावन्न गच्छते जंतुः कलौ द्वारवतीं प्रति

અત્યંત ઉગ્ર પાપો પણ દેહમાં તેટલા સમય સુધી જ રહે છે, જેટલા સુધી કલિયુગમાં જીવ દ્વારવતી (દ્વારકા) તરફ પ્રસ્થાન ન કરે।

Verse 6

लोभेनाऽप्युपरोधेन दंभेन कपटेन वा । चक्रतीर्थे तु यो गच्छेन्न पुनर्विशते भुवि

લોભ, અવરોધ, દંભ કે કપટથી પણ પ્રેરાઈ જે ચક્રતીર્થ જાય છે, તે ફરી જગતમાં પ્રવેશ કરતો નથી (પુનર્જન્મ નથી લેતો)।

Verse 7

हीनवर्णोऽपि पापात्मा मृतः कृष्णुपुरीं प्रति । कलि कालकृतैर्दोषैरत्युग्रैरपि मानवः । भक्त्या कृष्णमुखं दृष्ट्वा न लिप्यति कदाचन

હીન વર્ણનો પાપાત્મા પણ જો કૃષ્ણુપુરી (દ્વારકા) તરફ જતા જતા મરે, તો તે કદી લિપ્ત થતો નથી. કલિયુગે ઉત્પન્ન કરેલા અત્યંત ઉગ્ર દોષોથી પીડિત માનવ પણ ભક્તિથી કૃષ્ણમુખનું દર્શન કરે તો ક્યારેય કલુષિત થતો નથી।

Verse 8

तावद्विराजते काशी ह्यवंती मथुरापुरी । यावन्न पश्यते जंतुः पुरीं कृष्णेन पालिताम्

કાશી, અવંતી અને મથુરાપુરી તેટલા સમય સુધી જ વિરાજે છે, જેટલા સુધી જીવ કૃષ્ણે પાલિત તે પુરી (દ્વારકા)નું દર્શન ન કરે।

Verse 9

येषां कृष्णालये प्राणा गता दानवनायक । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

હે દાનવનાયક! જેમના પ્રાણ કૃષ્ણના ધામ દ્વારકામાં નીકળી જાય છે, તેમનો ફરી પાછો ફરવો નથી—કરોડો કલ્પો પછી પણ નહિ।

Verse 10

दुर्लभो द्वारकावासो दुर्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्लभं गोमतीस्नानं रुक्मिणीदर्शनं कलौ

કલિયુગમાં દ્વારકામાં વસવાટ દુર્લભ છે, કૃષ્ણદર્શન દુર્લભ છે; પવિત્ર ગોમતીમાં સ્નાન અને રુક્મિણીદર્શન પણ દુર્લભ છે।

Verse 11

नित्यं कृष्णपुरीं रम्यां ये स्मरंति गृहे स्थिताः । न तेषां पातकं किंचिद्देहमाश्रित्य तिष्ठति

જે ઘરેજ રહીને પણ નિત્ય રમણીય કૃષ્ણપુરી (દ્વારકા)નું સ્મરણ કરે છે, તેમના દેહને આશ્રય કરીને કોઈ પાપ ટકી શકતું નથી।

Verse 12

केशवार्चा गृहे यस्य न तिष्ठति महीपते । तस्यान्नं न च भोक्तव्यमभक्ष्येण समं स्मृतम्

હે મહીપતે! જેના ઘરમાં કેશવની આરાધના સ્થિર નથી, તેનું અન્ન ભોજન ન કરવું; શાસ્ત્રે તેને અભક્ષ્ય સમાન ગણ્યું છે।

Verse 13

नोष्णत्वं द्विज राजे वै न शीतत्वं हुताशने । वैष्णवानां न पापत्वमेकादश्युपवासिनाम्

જેમ અગ્નિમાં ઉષ્ણતાનો અભાવ નથી અને ચંદ્રમાં શીતળતાનો અભાવ નથી, તેમ એકાદશી ઉપવાસ કરનાર વૈષ્ણવોમાં પાપત્વ નથી।

Verse 14

नास्ति नास्ति महाभागाः कलिकालसमं युगम् । स्मरणात्कीर्त्तनाद्विष्णोः प्राप्यते परमव्ययम्

હે મહાભાગ્યો! કલિયુગ સમાન બીજો કોઈ યુગ નથી—કદાપિ નથી; વિષ્ણુના સ્મરણ અને કીર્તનથી પરમ અવિનાશી પદ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 15

सत्यभामापतिर्यत्र यत्र पुण्या च गोमती । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति तत्र स्नात्वा कलौ युगे

જ્યાં સત્યભામાપતિ (શ્રીકૃષ્ણ) વિરાજે છે અને જ્યાં પુણ્યા ગોમતી વહે છે—કલિયુગમાં ત્યાં સ્નાન કરવાથી લોકો મુક્તિ તરફ આગળ વધે છે.

Verse 16

माधवे शुक्लपक्षे तु त्रिस्पृशां द्वादशीं यदि । लभते द्वारकायां तु नास्ति धन्यतरस्ततः

માધવ (વૈશાખ) માસના શુક્લપક્ષમાં જો દ્વારકામાં ત્રિસ્પૃશા દ્વાદશી પ્રાપ્ત થાય, તો તેનાથી વધુ ધન્ય કોઈ નથી.

Verse 17

त्रिस्पृशां द्वादशीं प्राप्य गत्वा कृष्णपुरीं नरः । यः करोति हरेर्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ત્રિસ્પૃશા દ્વાદશી પ્રાપ્ત કરીને કૃષ્ણપુરી (દ્વારકા) જઈ જે મનુષ્ય હરિની ભક્તિથી પૂજન કરે છે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.

Verse 18

नंदायां तु जयायां वै भद्रा चैव भवेद्यदि । उपवासार्चने गीते दुर्ल्लभा कृष्णसन्निधौ

જો નંદા, જયા અને ભદ્રા જેવા શુભયોગો થાય, તો કૃષ્ણસન્નિધિમાં ઉપવાસ, અર્ચન અને ભક્તિગીત અતિ દુર્લભ અને અમૂલ્ય બને છે.

Verse 19

उदयैकादशी स्वल्पा अंते चैव त्रयोदशी । संपूर्णा द्वादशी मध्ये त्रिस्पृशा च हरेः प्रिया

જ્યારે સૂર્યોદયે એકાદશી અલ્પ હોય અને અંતે ત્રયોદશી પ્રગટે, તથા વચ્ચે પૂર્ણ દ્વાદશી રહે—તે જ ત્રિસ્પૃશા, હરિને અતિ પ્રિય છે.

Verse 20

एकेन चोपवासेन उपवासाऽयुतं फलम् । जागरे शतसाहस्रं नृत्ये कोटिगुणं कलौ

કલિયુગમાં એક ઉપવાસથી દસ હજાર ઉપવાસનું ફળ મળે; રાત્રિ-જાગરણથી એક લાખ ગুণ; અને ભક્તિ-નૃત્યથી તે પુણ્ય કરોડ ગুণ બને છે.

Verse 21

तत्फलं लभते मर्त्त्यो द्वारकायां दिनेदिने । गृहेषु वसतामेतत्किं पुनः कृष्णसंनिधौ

એ જ ફળ મનુષ્યને દ્વારકામાં દિનપ્રતિદિન મળે છે. ઘરમાં વસનારને પણ જો આ મળે—તો શ્રીકૃષ્ણના સાન્નિધ્યમાં કેટલું વધુ!

Verse 22

वाङ्मनःकायजैर्दोषैर्हता ये पापबुद्धयः । द्वारवत्यां विमुच्यंते दृष्ट्वा कृष्णमुखं शुभम्

વાણી, મન અને કાયાથી ઉત્પન્ન દોષોથી પીડિત પાપબુદ્ધિવાળા પણ દ્વારવતીમાં શ્રીકૃષ્ણના શુભ મુખનું દર્શન કરીને મુક્ત થાય છે.

Verse 23

दैत्येश्वर नराः श्लाघ्या द्वारवत्यां गताश्च ये

હે દૈત્યેશ્વર! જે મનુષ્યો દ્વારવતી ગયા છે, તેઓ નિશ્ચયે શ્લાઘનીય અને ધન્ય છે.

Verse 24

दुर्ल्लभानीह तीर्थानि दुर्लभाः पर्वतोत्तमाः । दुर्ल्लभा वैष्णवा लोके द्वारकावसतिः कलौ

આ લોકમાં તીર્થો દુર્લભ છે, શ્રેષ્ઠ પર્વતો પણ દુર્લભ છે. લોકોમાં વૈષ્ણવો દુર્લભ છે, અને કલિયુગમાં દ્વારકામાં વસવાટ તો અતિ દુર્લભ છે.

Verse 25

गवां कोटिसहस्राणि रत्नको टिशतानि च । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कृष्णसन्निधौ

કોટિ-સહસ્ર ગાયો અને કોટિ-શત રત્નો દાન આપવાથી જે પુણ્યફળ મળે, તે જ ફળ શ્રીકૃષ્ણની સન્નિધિમાં પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 26

यस्याः सीमां प्रविष्टस्य ब्रह्महत्यादिपातकम् । नश्यते दर्शनादेव तां पुरीं को न सेवते

જે પુરીની સીમામાં પ્રવેશ કરનારના બ્રહ્મહત્યાદિ પાપો માત્ર દર્શનથી નાશ પામે છે—એવી નગરીની સેવા-ભક્તિ કોણ ન કરે?

Verse 27

चक्रांकिता शिला यत्र गोमत्युदधिसंगमे । यच्छति पूजिता मोक्षं तां पुरीं को न सेवते

જ્યાં ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે ચક્રાંકિત શિલા છે, જે પૂજિત થવાથી મોક્ષ આપે છે—એવી પુરીની સેવા કોણ ન કરે?

Verse 28

सिंहस्थे च गुरौ विप्रा गोदावर्य्यां तु यत्फलम् । तत्फलं स्नानमात्रेण गोमत्यां कृष्णसन्निधौ

હે વિપ્રો! સિંહસ્થમાં ગુરુ (બૃહસ્પતિ) હોય ત્યારે ગોદાવરીમાં જે પુણ્યફળ મળે, તે જ ફળ શ્રીકૃષ્ણની સન્નિધિમાં ગોમતીમાં માત્ર સ્નાનથી પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 29

द्वारकाऽवस्थितं तोयं षण्मासं पिबते नरः । तस्य चक्रांकितो देहो भवते नात्र संशयः

જે મનુષ્ય દ્વારકામાં આવેલું જળ છ માસ સુધી પીવે છે, તેના દેહ પર ચક્રનું ચિહ્ન અંકિત થાય છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 30

मन्वन्तरसहस्राणि काशीवासेन यत्फलम् । तत्फलं द्वारकायां च वसतः पंचभिर्द्दिनैः

હજારો મન્વંતરો સુધી કાશીમાં વસવાથી જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ દ્વારકામાં માત્ર પાંચ દિવસ વસનારને પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 31

तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भगा दैत्यपुंगव । यावन्न पश्यते भक्त्या कलौ कृष्णप्रियां पुरीम्

હે દાનવશ્રેષ્ઠ! કલિયુગમાં જ્યાં સુધી સ્ત્રી ભક્તિપૂર્વક કૃષ્ણપ્રિયા પુરી (દ્વારકા)નું દર્શન કરતી નથી, ત્યાં સુધી તે સંતાનહીન અને દુર્ભાગ્યવતી ગણાય છે।

Verse 32

रुक्मिणीं सत्यभामां च देवीं जांबवतीं तथा । मित्रविंदां च कालिंदीं भद्रां नाग्नजितीं तथा

તેમની સાથે રુક્મિણી, સત્યભામા અને દેવી જાંબવતી હતાં; તેમજ મિત્રવિંદા, કાલિંદી, ભદ્રા અને નાગ્નજિતી પણ હતાં।

Verse 33

संपूज्य लक्ष्मणां तत्र वैष्णवीः कृष्णवल्लभाः । एताः संपूज्य विधिवच्छ्रेष्ठपुत्रश्च लभ्यते

ત્યાં લક્ષ્મણા તથા કૃષ્ણવલ્લભા વૈષ્ણવી દેવીઓની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવાથી ઉત્તમ પુત્ર પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 34

तावद्भवभयं पुंसां गृहभंगश्च मूर्खता । यावन्न पश्यते भक्त्या कलौ कृष्णपुरीं नरः

કલિયુગમાં મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક કૃષ્ણપુરી દ્વારકાનું દર્શન ન કરે ત્યાં સુધી, તેને સંસારભય, ગૃહભંગ અને મૂર્ખતાનો અંધકાર સતાવતો રહે છે।

Verse 35

न सर्वत्र महापुण्यं संगमे सरितांपतेः । जाह्नवीसंगमान्मुक्तिर्गोमतीनीरसंगमात् । संपर्के गोमतीनीरपूतोऽहं कृष्णसन्निधौ

દરેક નદીસંગમ મહાપુણ્ય આપતો નથી. જાહ્નવી (ગંગા)ના સંગમથી મુક્તિ કહેવાય છે, અને ગોમતીના જળસંગમથી પણ મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. ગોમતીના પાવન જળના સ્પર્શથી, કૃષ્ણસન્નિધિમાં, હું પણ શુદ્ધ થયો છું।

Verse 36

गोमतीनीरसंपृक्तं ये मां पश्यंति मानवाः । न तेषां पुनरावृत्तिरित्याह सरितांपतिः

ગોમતીના જળથી સ્પર્શિત થઈ જે માનવો મારું દર્શન કરે છે, તેમના માટે પુનરાવર્તન (પુનર્જન્મ) નથી—એવું નદીઓના સ્વામી (સમુદ્ર) કહે છે।

Verse 37

द्वारकां गच्छमानस्य विपत्तिश्च भवेद्यदि । न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

દ્વારકામાં જતાં જો કોઈને વિપત્તિ પણ આવે, તો તે વ્યક્તિને સૈકડો કરોડ કલ્પો સુધી પણ પુનરાવર્તન (સંસારમાં પરત ફરવું) થતું નથી।