Adhyaya 32

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । नारदस्त्वग्रतो गत्वा प्रणम्याथ हरिप्रियाम् । उवाच ललितां वाचं हर्षयन्द्वारकां पुरीम्

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—નારદ મુનિ પ્રથમ આગળ ગયા, હરિપ્રિયાને પ્રણામ કરીને, કોમળ અને મધુર વાણીથી બોલ્યા અને દ્વારકા-પુરીને હર્ષિત કરી।

Verse 2

श्रीनारद उवाच । पश्यपश्य महाभागे सर्वे प्राप्ताः सुशोभने । तीर्थक्षेत्राणि देवाश्च ऋषयश्चैव कृत्स्नशः

શ્રી નારદ બોલ્યા—જુઓ, જુઓ, હે મહાભાગે, હે સુશોભને! સર્વે આવી પહોંચ્યા છે—તીર્થક્ષેત્રો, દેવો અને સર્વ ઋષિઓ।

Verse 3

पश्येमं पुरतः प्राप्तं प्रयागं तीर्थकैः सह । द्वारके तव पादाब्जे लुण्ठंते श्रद्धयाद्भुतम्

જુઓ, આ પ્રયાગ અન્ય તીર્થો સાથે તારા સમક્ષ આવી પહોંચ્યો છે. હે દ્વારકે! અદ્ભુત—તેઓ શ્રદ્ધાથી તારા પાદપદ્મે લોટી પ્રણામ કરે છે।

Verse 4

इदं तु पुष्करं तीर्थं नमति श्रद्धया शुभे । इयं तु गौतमी पुण्या सर्वतीर्थसमाश्रया

આ પોષ્કર તીર્થ છે, હે શુભે—જે શ્રદ્ધાથી નમે છે. અને આ પવિત્ર ગૌતમી છે—જે સર્વ તીર્થોની આશ્રયરૂપે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 5

सिंहस्थे च गुरौ भद्रे संप्राप्ता सौभगं महत् । किन्तु दुर्जनसंसर्गाद्दग्धा पापाग्निना भृशम्

હે ભદ્રે! સિંહસ્થમાં ગુરુ સ્થિત હતા ત્યારે તેને મહાન સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું; પરંતુ દુર્જનોના સંગથી તે પાપાગ્નિથી અત્યંત દગ્ધ થઈ ગઈ।

Verse 6

तत्रोपायमभिज्ञाय ऋषीणां शृण्वतां तदा । श्रुत्वा कर्णे महच्छब्दं संप्राप्तेयं तवांतिकम्

ત્યાં ઋષિઓ સાંભળતા હતા ત્યારે ઉપાય જાણી, કાને મહાન્ ઘોષ સાંભળી, તે આવીને તમારા સાન્નિધ્યે પહોંચી ગઈ।

Verse 7

नमस्करोति देवि त्वां द्वारके गौतमी शुभा । पश्यपश्य महापुण्या इयं भागीरथी शुभा

હે દેવી દ્વારકા! શુભ ગૌતમી (ગોદાવરી) તમને નમસ્કાર કરે છે. જુઓ—જુઓ! આ પરમ પુણ્યવતી અને શુભ ભાગીરથી (ગંગા) પણ અહીં છે।

Verse 8

नमस्करोति ते पादौ संहृष्टा च पुनःपुनः । पश्येमां नर्मदां रम्यां प्रणतां तव पादयोः

તે હર્ષિત થઈને વારંવાર તમારા ચરણોને નમસ્કાર કરે છે. જુઓ, આ રમણીય નર્મદા તમારા ચરણોમાં પ્રણત છે।

Verse 9

यमुना चन्द्रभागेयमियं प्राचीसरस्वती । सरयूर्गंडकी प्राप्ता गोमती पूर्ववाहिनी

આ યમુના અને આ ચન્દ્રભાગા; આ પૂર્વવાહિની સરસ્વતી છે. સરયૂ અને ગંડકી આવી પહોંચી છે, તેમજ પૂર્વ તરફ વહેતી ગોમતી પણ।

Verse 10

शोणः सिन्धुनदी चैता अन्याश्च सरितां वराः । कृष्णा भीमरथी पुण्या कावेर्य्याद्याः सरिद्वराः

આ શોણ અને આ સિંધુ નદી; તેમજ અન્ય શ્રેષ્ઠ સરિતાઓ પણ. કૃષ્ણા, પુણ્ય ભીમરથી, અને કાવેરી વગેરે મુખ્ય સરિતાઓ પણ અહીં હાજર છે।

Verse 11

सीताचक्षुर्नदी भद्रा नमंत्येताः पदांबुजम् । द्वारके ता महापुण्याः सप्तद्वीपोद्भवाः पराः

સીતા, ચક્ષુર્નદી અને ભદ્રા—આ બધાં તમારા પાદપદ્મને નમન કરે છે. દ્વારકામાં સાત દ્વીપોમાંથી ઉદ્ભવેલી તે પરમ પુણ્યમય પવિત્ર સરિતાઓ વિદ્યમાન છે.

Verse 12

मन्दाकिनी महापुण्या भोगवत्यादिसंयुता । पश्याश्चर्यमिदं भद्रे वाराणसी विमुक्तिदा

મહાપુણ્યમયી મંદાકિની ભોગવતી આદિ સાથે અહીં છે. હે ભદ્રે, આ આશ્ચર્ય જુઓ—મુક્તિદાયિની વારાણસી જાણે અહીં જ ઉપસ્થિત છે.

Verse 13

भक्त्या ते च पदांभोजं शिरस्याधाय वर्तते । कुरुक्षेत्रं महापुण्यं नमति त्वामहर्निशम्

ભક્તિપૂર્વક તે તમારા પાદપદ્મને શિરે ધારણ કરે છે. મહાપુણ્યમય કુરુક્ષેત્ર અહોરાત્ર તમને નમન કરે છે.

Verse 14

द्वारके मथुरां पश्य प्रणतां तव पादयोः । अयोध्याऽवंतिकामायास्ता नमंति पदांबुजम्

હે દ્વારકે, મથુરાને જુઓ—તે તમારા પાદયુગળે પ્રણત છે. અયોધ્યા અને અવંતિકા (ઉજ્જયિની) પણ તમારા પાદપદ્મને નમન કરે છે.

Verse 15

कांची गया विशाला च विरजा लुठति क्षितौ । शालिग्रामं महाक्षेत्रं पतितं तव पादयोः । विराजते प्रभासं च क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम्

કાંચી, ગયા, વિશાલા અને વિરજા—એ બધાં ભૂમિ પર લોટીને ભક્તિથી વંદન કરે છે. શાલિગ્રામનું મહાક્ષેત્ર તમારા પાદયુગળે પડી ગયું છે. પ્રભાસ તથા પુરુષોત્તમ (પુરી)નું પવિત્ર ક્ષેત્ર પણ તેજસ્વી રીતે વિરાજે છે.

Verse 16

भार्गवादीनि चान्यानि सर्वक्षेत्राणि सुन्दरि । द्वारके प्रणमंति त्वां भक्त्योत्थाय पुनःपुनः

હે સુન્દરી દ્વારકે! ભાર્ગવ આદિ અન્ય સર્વ પવિત્ર ક્ષેત્રો ભક્તિથી વારંવાર ઊઠીને તને પ્રણામ કરે છે।

Verse 17

पश्येमान्सागरान्सप्त पतितस्तांब पादयोः । पश्यारण्यानि सर्वाणि नैमिषं प्रणतं पुरः

જુઓ, આ સાત સમુદ્રો તારા કમળચરણોમાં પડીને નમ્યા છે. જુઓ, સર્વ પવિત્ર અરણ્યો પણ; અને નૈમિષ પણ તારા સમક્ષ પ્રણત છે।

Verse 18

धनुष्कं च दशारण्यं दंडकारण्यमर्बुदम् । नारायणाश्रमं पश्य द्वारके प्रणतं तथा

ધનુષ્ક, દશારણ્ય, દંડકારણ્ય અને અર્બુદ જુઓ; તેમજ નારાયણાશ્રમ પણ જુઓ—હે દ્વારકે, એ બધાં પ્રણત છે।

Verse 19

अयं मेरुश्च कैलासो मन्दराद्याः सहस्रशः । हिमाद्रिर्विंध्यशैलश्च श्रीशैलाद्याः प्रहर्षिताः । एते ह्यृषिगणाः सर्वे नमंतिस्म पुनःपुनः

અહીં મેરુ અને કૈલાસ છે, તેમજ મન્દર આદિ સહસ્રો પર્વતો. હિમાદ્રિ અને વિંધ્યશૈલ, અને શ્રીશૈલ આદિ—હર્ષિત થઈ ઉપસ્થિત છે. અને આ સર્વ ઋષિગણ પણ વારંવાર પ્રણામ કરે છે।

Verse 20

गंगाद्याः सागराः शैला नृत्यंति पुरतस्तव । ऋषिदेवगणाः सर्वे सर्वे गर्जंति नामभिः

ગંગા આદિ પવિત્ર નદીઓ, સમુદ્રો અને પર્વતો તારા સમક્ષ નૃત્ય કરે છે. સર્વ ઋષિ અને દેવગણ—બધા નામો ઉચ્ચારી ગર્જના કરે છે।

Verse 21

श्रीप्रह्लाद उवाच । इत्येवं वदतस्तस्य द्वारका हृष्टमानसा । नृत्यतो मुदितान्वीक्ष्य सर्वान्प्रेम्णाभिनंद्य च । उवाच ललिता वाचं गौतमीं स्पृश्य पाणिना

શ્રી પ્રહ્લાદે કહ્યું—તે એમ બોલતો હતો ત્યારે દ્વારકાનું મન હર્ષથી પ્રસન્ન થયું. નૃત્ય કરતાં આનંદિત સૌને જોઈ તેણે પ્રેમથી અભિનંદન કર્યું અને ગૌતમીને હાથથી સ્પર્શ કરી કોમળ વાણી બોલી.

Verse 22

भागीरथीप्रयागादीन्क्षेत्रादीनथ सर्वशः । द्वारका मधुरालापैः सर्वानानंदयत्तदा

ત્યારે દ્વારકાએ મધુર વાણીથી ભાગીરથી, પ્રયાગ વગેરે તથા અન્ય સર્વ તીર્થક્ષેત્રો અને પવિત્ર સ્થાનોને સર્વ રીતે આનંદિત કર્યા.

Verse 23

अथाश्चर्यमभूत्तत्र सर्वानंदविवर्द्धनम् । अथ तावत्तदाऽकाशे गीतवाद्यजयस्वनाः

પછી ત્યાં સૌના આનંદને વધારતું એક અદ્ભુત પ્રસંગ બન્યો. એ જ સમયે આકાશમાં ગીત, વાદ્ય અને જયજયકારના સ્વર ઊઠ્યા.

Verse 24

गर्जनानि सुपुण्यानि हरिशब्दैः पृथक्पृथक् । अपश्यन्वै तदा सर्वे ब्रह्माद्या देवनायकाः

ત્યાં ‘હરિ’ શબ્દોથી ભરપૂર, અલગ અલગ શુભ ગર્જનાઓ થવા લાગી. ત્યારે બ્રહ્મા આદિ સર્વ દેવનાયકો એ અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું.

Verse 25

महेशः स्वगणैः सार्द्धं भवान्या समदृश्यत । इन्द्रस्तु त्रिदशैः सार्द्धं यक्षगन्धर्वकिन्नरैः

મહેશ્વર પોતાના ગણો સાથે અને ભવાની સહિત પ્રગટ થયા. તેમજ ઇન્દ્ર પણ ત્રિદશો સાથે, યક્ષ, ગંધર્વ અને કિન્નરો સહિત પ્રાદુર્ભૂત થયો.

Verse 26

मरुद्भिर्लोकपालैश्चा नृत्यमानाः प्रहर्षिताः । सिद्धविद्याधराः सर्वे वस्वादित्याश्च सग्रहाः

મરુતો અને લોકપાલો સાથે તેઓ પરમ હર્ષમાં નૃત્ય કરવા લાગ્યા. સર્વે સિદ્ધો અને વિદ્યાધરો, તેમજ વસુઓ અને આદિત્યો પણ પોતાના દિવ્ય ગણો સહિત ત્યાં ઉપસ્થિત હતા.

Verse 27

भृग्वाद्याः सनकाद्याश्च नृत्यमानाः प्रहर्षिताः । ब्रह्माणं च नमस्कृत्य सप्तस्वर्गस्थिताः सुराः

ભૃગુ વગેરે ઋષિઓ અને સનક વગેરે મુનિઓ પરમ આનંદમાં નૃત્ય કરતાં કરતાં બ્રહ્માને નમસ્કાર કર્યા. સાત સ્વર્ગોમાં નિવાસ કરનાર દેવતાઓએ પણ પ્રણામ કર્યો.

Verse 28

ऊचुस्ते द्वारकां दृष्ट्वा ब्रह्मेशानादयस्तदा । हर्षविह्वलितात्मानो वीक्ष्याऽन्योन्यं च विस्मिताः

ત્યારે દ્વારકાને જોઈ બ્રહ્મા, ઈશાન (શિવ) વગેરે બોલ્યા. હર્ષથી વિહ્વળ બની તેઓ પરસ્પર એકબીજાને જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયા.

Verse 29

देवा ऊचुः । सेयं वै द्वारका देवी वहते यत्र गोमती । यत्राऽस्ते भगवान्कृष्णः सेयं पुण्या विराजते

દેવોએ કહ્યું—આ જ દેવીઘટિત દ્વારકા છે, જ્યાં ગોમતી નદી વહે છે. જ્યાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ વિરાજે છે, એ જ પવિત્ર નગરી તેજથી શોભે છે.

Verse 30

सर्वक्षेत्रोत्तमा या च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमा । स्वर्गादप्यधिका भूमौ द्वारकेयं प्रकाशते

જે સર્વ ક્ષેત્રોમાં શ્રેષ્ઠ અને સર્વ તીર્થોમાં પરમ શ્રેષ્ઠ છે—એ દ્વારકા પૃથ્વી પર સ્વર્ગથી પણ અધિક મહિમાથી પ્રકાશે છે.

Verse 31

एतद्वै चक्रतीर्थं च यच्छिला चक्र चिह्निता । मुक्तिदा पापिनां लोके म्लेच्छदेशेऽपि पूजिता

આ નિશ્ચયે ચક્રતીર્થ છે, જેના શિલાપર ચક્રનું ચિહ્ન અંકિત છે. તે લોકમાં પાપીઓને પણ મુક્તિ આપે છે અને મ્લેચ્છદેશોમાં પણ પૂજાય છે.

Verse 32

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मादीनागतान्दृष्ट्वा विस्मिता नारदादयः । क्षेत्राणि तीर्थमुख्यानि विस्मितानि सरिद्वराः । प्रणेमुर्युगपत्सर्वे सर्वाः सर्वाणि सर्वशः

પ્રહ્લાદે કહ્યું—બ્રહ્મા આદિનું આગમન જોઈ નારદાદિ આશ્ચર્યચકિત થયા. મુખ્ય ક્ષેત્રો, શ્રેષ્ઠ તીર્થો અને ઉત્તમ નદીઓ પણ વિસ્મિત થઈ; સૌએ એકસાથે—સર્વને, સર્વ રીતે—પ્રણામ કર્યો.

Verse 33

ब्रह्मादीनां च तीर्थानां दृष्ट्वा यात्रां मनोहराम् । द्वारकां प्रति विप्रेन्द्रा विस्मिता द्वारकौकसः

હે વિપ્રેન્દ્ર! બ્રહ્મા આદિ તથા તીર્થોની મનોહર યાત્રા દ્વારકાની તરફ આગળ વધતી જોઈ દ્વારકાવાસીઓ વિસ્મિત થયા.

Verse 34

दृष्ट्वा देवगणाः सर्वे द्वारकां प्रति मंदिरे । गीतवाद्यादि निर्घोषैर्नृत्यमानाः प्रहर्षिताः

દ્વારકાને જોઈ અને તેના મંદિરો તરફ આગળ વધતાં, ગીત-વાદ્યોના ગુંજતા નિઘોષ વચ્ચે સર્વ દેવગણ આનંદિત થઈ નૃત્ય કરવા લાગ્યા.

Verse 35

वदन्तो जयशब्दांश्च सेयं कृष्णप्रियेति च । दृष्ट्वा ब्रह्ममहेशानौ द्वारकां प्रीतमानसौ

‘જય જય’ના નાદ ઉચ્ચારી અને ‘આ તો કૃષ્ણપ્રિયા છે’ એમ કહી, દ્વારકાને જોઈ બ્રહ્મા અને મહેશ હૃદયથી પ્રસન્ન થયા.

Verse 36

त्यक्त्वा च वाहने श्रेष्ठे दण्डवत्पतितौ भुवि । ऊचतुश्च तदा देवौ द्वारकां प्रति हर्षितौ

શ્રેષ્ઠ વાહનો ત્યજી તે બંને દેવો દંડવત્ થઈ ધરતી પર પડી ગયા. પછી હર્ષિત થઈ દ્વારકાની તરફ મુખ કરીને બોલ્યા.

Verse 37

श्रेष्ठा त्वमम्ब सर्वेभ्योऽस्मदादिभ्योऽपि सर्वतः । यतस्त्वां न त्यजेत्साक्षाद्भगवान्विष्णुरव्ययः

હે અંબે! તું સર્વથી શ્રેષ્ઠ છે—અમારા જેવા દેવોથી પણ સર્વ રીતે ઊંચી; કારણ કે અવ્યય ભગવાન વિષ્ણુ સ્વયં સాక్షાત્ તને કદી ત્યજતા નથી.

Verse 38

अतो दर्शय देवेशं कृष्णं कंसविनाशनम् । यद्दर्शनान्महासिद्धिः सर्वेषां च भविष्यति

અતએવ હે દેવી! દેવેશ કંસવિનાશક શ્રીકૃષ્ણનું અમને દર્શન કરાવો; જેમના દર્શનથી સર્વને મહાસિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે.

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा प्रययौ देवी तीर्थक्षेत्रादिसंयुता । ब्रह्मेशानौ पुरस्कृत्य हृष्टौ दृष्ट्वा महोत्सवान्

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—આમ કહી દેવી તીર્થો અને પુણ્યક્ષેત્રો સહિત આગળ નીકળી. બ્રહ્મા અને ઈશાનને અગ્રે રાખી મહોત્સવો જોઈ તેઓ હર્ષિત થયા.

Verse 40

गीतवाद्यपताकैश्च दिव्योपायनपाणिभिः । प्राप्योवाच ततो देवान्द्वारका हर्षविह्वला

ગીતો, વાદ્યો અને પતાકાઓ સાથે, હાથોમાં દિવ્ય ઉપહાર લઈને, હર્ષથી વિહ્વળ દ્વારકા દેવો પાસે આવી અને પછી બોલી.

Verse 41

पश्यतां पश्यतां देवाः सोऽयं वै द्वारकेश्वरः । प्राप्य संदर्शनं यस्य मुक्तानां यत्फलं भवेत् । न विद्यते सहस्रेषु ब्रह्मांडेषु च यत्फलम्

જોવો, જોવો, હે દેવો! આ જ નિશ્ચયે દ્વારકેશ્વર છે. જેમના સాక్షાત્ દર્શનથી મુક્તોને જે ફળ પ્રાપ્ત થાય છે, એવું ફળ હજારો બ્રહ્માંડોમાં પણ મળતું નથી.

Verse 42

ततो देवगणाः सर्वे क्षेत्रतीर्थादिसंयुताः । पश्चिमाभिमुखं दृष्ट्वा कृष्णं क्लेशविनाशनम् । प्रणेमुर्युगपत्सर्वे प्रहृष्टाः समुपागताः

પછી સર્વ દેવગણ—ક્ષેત્ર-તીર્થો સહિત—પશ્ચિમાભિમુખ ક્લેશવિનાશક શ્રીકૃષ્ણને જોઈ, હર્ષથી નજીક આવી સૌએ એકસાથે પ્રણામ કર્યા.

Verse 43

गीतवाद्यप्रघोषैश्च नृत्यमानाः समंततः । जयशब्दं नमःशब्दं गर्जंतो हरिनामभिः

ગીત અને વાદ્યોના ઘોષ સાથે ચારે તરફ નૃત્ય કરતાં, હરિનામો ઉચ્ચારી ‘જય’ અને ‘નમઃ’ના શબ્દો ગર્જ્યા.

Verse 44

ब्रह्मा भवो भवानी च सेन्द्रा देवगणा भुवि । दृष्ट्वा कृष्णं प्रणेमुस्ते भक्त्योत्थाय पुनःपुनः

પૃથ્વી પર બ્રહ્મા, ભવ (શિવ), ભવાની અને ઇન્દ્રসহ દેવગણોએ શ્રીકૃષ્ણને જોઈ ભક્તિથી વારંવાર ઊભા થઈ ફરી ફરી પ્રણામ કર્યા.

Verse 45

प्रयागादीनि तीर्थानि गंगाद्याः सरितोऽमलाः । ऋषयो देवगंधर्वाः शुकाद्याः सनकादयः । वीक्ष्य वक्त्रं महाविष्णोः प्रणेमुश्च मुहुर्मुहुः

પ્રયાગ વગેરે તીર્થો, ગંગા વગેરે નિર્મળ નદીઓ, ઋષિઓ, દેવગંધર્વો, શુક વગેરે અને સનકાદિઓ—મહાવિષ્ણુના મુખનું દર્શન કરીને—વારંવાર પ્રણામ કર્યા.

Verse 46

कृष्णकृष्णेति कृष्णेति जय कृष्णेति वादिनः । स्नात्वा तु गोमतीनीरे तीरे चैव महोदधेः । कमलासनः संहृष्टः श्रीमत्कृष्णमपूजयत्

‘કૃષ્ણ કૃષ્ણ’ તથા ‘જય કૃષ્ણ’ એમ ઉચ્ચારતા તેઓ આગળ વધ્યા. કમલાસન બ્રહ્માએ ગોમતીના કાંઠે અને મહાસમુદ્રના તટે સ્નાન કરીને હર્ષપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણની પૂજા કરી।

Verse 47

स्वर्धेनुपयसा स्नाप्य दिव्यैश्चा मृतपंचकैः । भवश्चाथ भवानी च पूजयामास भक्तितः

સ્વર્ગીય કામધેનુના દૂધથી અને દિવ્ય પંચામૃતથી સ્નાન કરાવી, પછી ભવ (શિવ) અને ભવાની (પાર્વતી) એ ભક્તિપૂર્વક પ્રભુની પૂજા કરી।

Verse 48

इन्द्रो देवगणाः सर्वे योगिनः सनकादयः । ऋषयो नारदाद्याश्च गंगाद्याश्च सरिद्वराः

ઇન્દ્ર, સર્વ દેવગણ, સનકાદિ યોગીઓ, નારદાદિ ઋષિઓ અને ગંગાદિ શ્રેષ્ઠ નદીઓ—બધા ત્યાં એકત્ર થયા।

Verse 49

अमूल्याभरणैर्भक्त्या महारत्नविनिर्मितैः । दिव्यैर्माल्यैरनेकैश्च नन्दनादिसमुद्भवैः

ભક્તિપૂર્વક તેમણે મહારત્નોથી બનેલા અમૂલ્ય આભૂષણો અને નંદનાદિ દિવ્ય ઉપવનોમાંથી ઉત્પન્ન અનેક દિવ્ય માળાઓ અર્પણ કરી।

Verse 50

प्रियया श्रीतुलस्या वै श्रीमत्कृष्णमपूजयन् । धूपैर्नीराजनैर्दिव्यैः कर्पूरैश्च पृथक्पृथक्

પ્રિય શ્રીતુલસીથી તેમણે શ્રીકૃષ્ણની પૂજા કરી અને અલગ અલગ દિવ્ય ધૂપ, નીરાજન (આરતી) તથા કપૂર અર્પણ કર્યા।

Verse 51

नैवेद्यैर्विविधैः पुष्पैर्दिव्यैः कर्पूरवासितैः । सकर्पूरैश्च तांबूलैः प्रियैश्चोपायनैस्तथा

તેમણે વિવિધ નૈવેદ્ય, કપૂર-સુગંધિત દિવ્ય પુષ્પો, કપૂરમિશ્રિત તાંબૂલ તથા અન્ય પ્રિય ઉપહારોથી પણ પ્રભુનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન-સન્માન કર્યું।

Verse 52

महामांगलिकैः सर्वैः सुदिव्यैर्मंगलाऽर्तिकैः । संपूज्यैवं महाविष्णुं कृष्णं क्लेशविनाशनम् । प्रहृष्टा ननृतुः सर्वे गीतवाद्यप्रहर्षिताः

આ રીતે સર્વ મહામંગલ વિધિઓ અને દિવ્ય મંગલારતી દ્વારા ક્લેશવિનાશક મહાવિષ્ણુ શ્રીકૃષ્ણનું સંપૂર્ણ પૂજન કરીને, ગીત-વાદ્યોના હર્ષથી પ્રફુલ્લ થઈ સૌએ આનંદથી નૃત્ય કર્યું।

Verse 53

पुरतः कृष्णदेवस्य ह्यप्सरोभिः समन्विताः । ब्रह्मा च ब्रह्मपुत्राश्च ततः सेन्द्रा मरुद्गणाः

શ્રીકૃષ્ણદેવના સમક્ષ અપ્સરાઓ સાથે બ્રહ્મા તથા બ્રહ્મપુત્રો ઊભા રહ્યા; ત્યારબાદ ઇન્દ્ર સહિત મરુદ્ગણો આવ્યા।

Verse 54

ब्रह्मादीन्नृत्यतः प्रेक्ष्य भगवान्कमलेक्षणः । वारयामास हस्तेन प्रीतः प्राह सुरान्विभुः

બ્રહ્મા આદિને નૃત્ય કરતા જોઈ કમલનયન ભગવાન પ્રસન્ન થયા; તેમણે હાથથી તેમને રોક્યા અને પછી દેવોને ઉદ્દેશીને વિભુએ કહ્યું।

Verse 55

श्रीभगवानुवाच । भोभो ब्रह्मन्महेशान हे भवानि महेश्वरि । क्षेत्राणि सर्वतीर्थानि नारदः सनकादयः । प्रीतोऽहं भवता सम्यक्सर्वान्कामानवाप्स्यथ

શ્રીભગવાન બોલ્યા— હે બ્રહ્મન, હે મહેશાન! હે ભવાની, હે મહેશ્વરી! હે સર્વ ક્ષેત્રો અને સર્વ તીર્થો! હે નારદ, સનક આદિ! તમારાથી હું ખરેખર પ્રસન્ન છું; તમે સર્વ ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરશો।

Verse 56

प्रह्लाद उवाच । तदाभिलषितांल्लब्ध्वा स र्वान्कामवरानथ । भक्त्या परमया श्रीमत्कृष्णं प्रोचुः प्रहर्षिताः

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—ત્યારે ઇચ્છિત કામનાઓ તથા સર્વ શ્રેષ્ઠ વરો પ્રાપ્ત કરીને, પરમ ભક્તિથી પરિપૂર્ણ થઈ તેઓ મહાહર્ષે શ્રીમાન કૃષ્ણને સંબોધ્યા।

Verse 57

देवा ऊचुः । प्राप्तः कामवरोऽस्माभिः सर्वतः कृपया विभो । सप्रेमा त्वत्पदांभोजे भक्तिर्भव्याऽनपायिनी

દેવોએ કહ્યું—હે વિભો! સર્વ રીતે તમારી કૃપાથી અમને શ્રેષ્ઠ વર પ્રાપ્ત થયો છે. તમારા પદકમળોમાં પ્રેમયુક્ત, મંગલમય અને કદી ન છૂટે તેવી ભક્તિ અમામાં પ્રગટ થાઓ।

Verse 58

प्रह्लाद उवाच । तथैव पूजयामासू रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम् । अथ ब्रह्ममहेशानौ सर्वेषां शृण्व तामिदम्

પ્રહ્લાદ બોલ્યા—એ જ રીતે તેમણે કૃષ્ણવલ્લભા રુક્મિણીનું પૂજન કર્યું. ત્યારબાદ બ્રહ્મા અને મહેશ સર્વની સમક્ષ આ વચન બોલ્યા—સાંભળો।

Verse 59

श्रद्धया परया युक्तौ द्वारकां प्रत्यवोचतुः । त्वं देवि सर्वतीर्थानां क्षेत्राणामुत्तमोत्तमा

પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત તે બંનેએ દ્વારકાને કહ્યું—હે દેવી! સર્વ તીર્થક્ષેત્રોમાં તું ઉત્તમોત્તમા છે।

Verse 60

पर्वतानां यथा मेरुः सिन्धूनां सागरो यथा । प्राणो यथा शरीराणामिन्द्रियाणां तु वै मनः

જેમ પર્વતોમાં મેરુ, જેમ નદીઓમાં સાગર; તેમ શરીરો માટે પ્રાણ, અને ઇન્દ્રિયો માટે નિશ્ચયે મન—।

Verse 61

तेजस्विनां यथा वह्निस्तत्त्वानां चैत्त्य ईज्यते । यथा ग्रहर्क्षताराणां सोमो वै ज्योतिषां धुवम् । एषां प्रकाशपुंजानां यथा सूर्य्यः प्रकाशते

જેમ તેજસ્વીઓમાં અગ્નિ મુખ્ય છે અને તત્ત્વોમાં પવિત્ર ચૈત્ય પૂજ્ય છે; જેમ ગ્રહ‑નક્ષત્ર‑તારાઓમાં સોમ (ચંદ્ર) જ્યોતિઓનો ધ્રુવ છે; તેમ આ પ્રકાશપુંજોમાં સૂર્ય સર્વाधिक પ્રકાશે છે।

Verse 62

यथा नः सर्वदेवानां महाविष्णुरयं महान् । तथैव सर्वतीर्थानां पूज्येयं द्वारका शुभा

જેમ અમારા માટે સર્વ દેવોમાં આ મહાન મહાવિષ્ણુ સર્વોચ્ચ છે, તેમ સર્વ તીર્થોમાં આ શુભ દ્વારકા પૂજ્ય છે।

Verse 63

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा सर्वदेवानां क्षेत्रादीनां च सत्तमाः । आधिपत्ये सुरेशानौ द्वारकामभिषेचतुः

પ્રહ્લાદ બોલ્યો— આમ કહીને, સર્વ દેવો અને પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તે બે દેવેશ્વરોએ દ્વારકાને આધિપત્ય માટે અભિષેક કર્યો।

Verse 64

ब्रह्मेशानौ तथा देवाः प्रजेशा ऋषयोऽमलाः । तीर्थानां क्षेत्रराजानां महाराजत्वकारणम्

બ્રહ્મા અને ઈશાન, તેમજ દેવો, પ્રજેશો (પ્રજાપતિઓ) અને નિર્મળ ઋષિઓ— તીર્થો અને ક્ષેત્રરાજોમાં દ્વારકાના મહારાજત્વના કારણ બન્યા।

Verse 65

चक्रुर्महाभिषेकं तु द्वारकायाः प्रहर्षिताः । वादयन्तो विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे

તેઓ હર્ષિત થઈ દ્વારકાનો મહાભિષેક કર્યો; અને તે મહોત્સવમાં નાનાવિધ વાદ્યયંત્રો ગુંજાવ્યાં।

Verse 66

दिव्यैः पञ्चामृतैस्तोयैः सर्वतीर्थसमुद्भवैः । पुण्यैश्चाकाशगंगाया दिग्गजानां करोद्धृतैः

સર્વ તીર્થોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા દિવ્ય પંચામૃત-જળોથી, તથા દિગ્ગજોના કરોથી ઉદ્ધૃત આકાશગંગાના પુણ્ય જળોથી—

Verse 67

अथ वासांसि दिव्यानि दत्त्वा चाऽचमनं तथा । चर्चितां चन्दनैर्दिव्यैर्दिव्याभरणभूषिताम्

પછી તેમણે દિવ્ય વસ્ત્રો અર્પણ કર્યા અને આચમન માટે જળ આપ્યું; ત્યારબાદ દિવ્ય ચંદનલેપથી અલંકૃત કરી, દિવ્ય આભૂષણોથી ભૂષિત કર્યા।

Verse 68

पूजां च चक्रिरे पुष्पैश्चंदनादिसमुद्भवैः । तदा जाता महादिव्या पुरुषाः पार्षदा हरेः

પુષ્પો તથા ચંદનાદિમાંથી ઉત્પન્ન ઉપચારો વડે તેમણે પૂજા કરી; ત્યારે અતિ દિવ્ય તેજસ્વી પુરુષો—હરિના પારષદો—પ્રગટ થયા।

Verse 69

विष्वक्सेनसुनंदाद्या द्योतयन्तो दिशो दश । जयशब्दं नमःशब्दं वदंतः पुष्पवर्षिणः

વિષ્વક્સેન, સુનંદ વગેરે દસ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતાં ‘જય’ અને ‘નમઃ’ના ઘોષ સાથે પુષ્પવર્ષા કરવા લાગ્યા।

Verse 70

गीतवादित्रघोषेण नृत्यमानाः प्रहर्षिताः । किरीटकुण्डलैर्हारैर्वैजयंत्या विभूषिताः

ગીત અને વાદ્યોના ઘોષ વચ્ચે તેઓ હર્ષથી નૃત્ય કરવા લાગ્યા; કિરીટ, કુંડળ, હાર અને વૈજયંતી માળાથી વિભૂષિત હતા।

Verse 71

श्यामाश्चतुर्भुजाः पीतवस्त्रमाल्यैर्विभूषिताः । स्वप्रभा दीप्यमानौ ते दृष्ट्वा ब्रह्ममहेश्वरौ

તેઓ શ્યામવર્ણ, ચતુર્ભુજ, પીતવસ્ત્ર અને માળાઓથી વિભૂષિત હતા; પોતાની જ પ્રભાથી દીપ્તિમાન હતા. તેમને જોઈ બ્રહ્મા અને મહેશ્વર પણ વિસ્મિત થયા.

Verse 72

नारदं सनकादींश्च महाभागवतानृषीन् । तेऽपि तानपि संहृष्टाः प्रहर्षागतसंभ्रमाः

ત્યાં નારદ, સનકાદિ અને મહાભાગવત ઋષિઓ હતા; તેઓ પણ તેમને જોઈ અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને હર્ષજન્ય ઉત્કંઠાથી ઉલ્લસિત બન્યા.

Verse 73

ववंदिरे ततो ऽन्योऽन्यं हृष्टा आलिंगनादिभिः । ऋषयोऽन्ये च देवाश्च प्रणेमुर्विष्णुपार्षदान्

પછી તેઓ હર્ષિત થઈ આલિંગન વગેરે દ્વારા પરસ્પર વંદન-અભિવાદન કરવા લાગ્યા. અન્ય ઋષિઓ અને દેવતાઓએ વિષ્ણુના પાર્ષદોને પ્રણામ કર્યા.

Verse 74

अथ ते समुपागम्य द्वारकां विष्णुपार्षदाः । नत्वाऽथ द्वारकानाथं द्वारकां वै तथैव च

પછી વિષ્ણુના પાર્ષદો દ્વારકાને સમીપ આવ્યા; પ્રણામ કરીને દ્વારકાનાથને અને તેવી જ રીતે દ્વારકાને પણ નમન કર્યું.

Verse 75

संपूज्य श्रद्धया भक्त्या निःश्रेयसवनोद्भवैः । कुसुमैर्विविधैर्दिव्यैस्तुलस्या तद्वनोत्थया

તેઓએ શ્રદ્ધા-ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરીને નીઃશ્રેયસ-વનમાં ઉત્પન્ન થયેલા અનેક પ્રકારના દિવ્ય પુષ્પો તથા એ જ વનજ તુલસી અર્પણ કરી.

Verse 76

तदुत्पन्नैः फलैर्दिव्यैर्धूपैर्नीराजनैः प्रभुम् । विविधैश्चान्नतांबूलैर्दत्त्वा कृष्णमतोषयन्

ત્યાં ઉત્પન્ન થયેલ દિવ્ય ફળો, ધૂપ અને નીરાજનથી, તેમજ વિવિધ અન્ન અને તાંબૂલ અર્પણ કરીને તેમણે પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણને પ્રસન્ન કર્યા।

Verse 77

क्षेत्रतीर्थादिराजानां महाराजस्त्वमीश्वरि । इति सर्वे वदन्तस्तु द्वारकां च ववंदिरे

“હે ઈશ્વરી! સર્વ ક્ષેત્ર-તીર્થોની અધિરાજ્ઞી, તું જ મહારાજ છે”—એમ કહી સૌએ દ્વારકાને પ્રણામ કર્યા।

Verse 78

एतस्मिन्नंतरे विप्रा देवदुन्दुभिनिस्वनाः । अश्रूयंत महाशब्दा अभवन्पुष्पवृष्टयः

એ જ સમયે, હે વિપ્રો! દેવદુંદુભિઓનો નાદ સંભળાયો; મહાશબ્દ ઊઠ્યા અને પુષ્પવૃષ્ટિ વરસી।

Verse 79

अथाऽसीन्महदाश्चर्य्यं शृण्वन्तु ऋषिसत्तमाः । कुरुक्षेत्रं प्रयागं च सव्यदक्षिणपार्श्वयोः

પછી એક મહા આશ્ચર્ય થયું—હે ઋષિશ્રેષ્ઠો, સાંભળો: ડાબે અને જમણે કુરુક્ષેત્ર તથા પ્રયાગ પ્રગટ થયા।

Verse 80

स्थित्वा जगृहतुर्द्दिव्ये श्वेतच्छत्रे मनोहरे । द्वारकायस्तथा शुभ्रे चामरव्यजने शुभे

ત્યાં ઊભા રહી તેમણે દિવ્ય, મનોહર શ્વેત છત્રો ધારણ કર્યા; અને દ્વારકાને માટે પણ શુદ્ધ, શુભ ચામર-વ્યજન લીધાં।

Verse 81

अयोध्या मथुरा माया वाराणसी जयस्वनैः । स्तुवंत्यन्यास्तथान्यानि सर्वक्षेत्राणि सर्वशः

અયોધ્યા, મથુરા, માયા અને વારાણસી જયઘોષ સાથે તેની સ્તુતિ કરવા લાગી; તેમજ સર્વત્ર અન્ય સર્વ પવિત્ર ક્ષેત્રોએ પણ પ્રશંસા અર્પી।

Verse 82

तीर्थानि सरितः सर्वा द्वारकाया मुखांबुजम् । पश्यतः परमानंदं लेभिरे देवमानवाः

સમસ્ત તીર્થો અને સર્વ નદીઓ દ્વારકાના કમલમુખનું દર્શન કરીને પરમાનંદને પામ્યા; દેવો અને માનવો—બન્ને.

Verse 83

आहुश्च पार्षदा विष्णोर्धन्यान्येतानि सर्वशः । दृष्ट्वा तु द्वारकां पुण्यां सर्वलोकैकमण्डनाम्

ત્યારે વિષ્ણુના પારષદોએ કહ્યું—“આ બધાં ખરેખર ધન્ય છે; કારણ કે તેમણે પવિત્ર દ્વારકાનું દર્શન કર્યું છે, જે સર્વ લોકનું એકમાત્ર ભૂષણ છે.”

Verse 84

वेदयज्ञतपोजाप्यैः सम्यगाराधितो हरिः । प्रसीदेद्यस्य तस्य स्याद्द्वारकागमने मतिः

જેને વેદ, યજ્ઞ, તપ અને જપ દ્વારા હરિની સમ્યક આરાધના કરી છે, તેના પર હરિ પ્રસન્ન થાય છે; અને તેના હૃદયમાં દ્વારકા-ગમનની પ્રેરણા જન્મે છે।