Adhyaya 30

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । तदा तेषां सुतीर्थानां क्षेत्राणामभवन्मुदः । गन्तुं द्वारवतीं पुण्यां सर्वेषामपि सर्वशः

શ્રીપ્રહ્લાદે કહ્યું—ત્યારે તે બધા ઉત્તમ તીર્થો અને પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં, સર્વ રીતે, પુણ્ય દ્વારવતી (દ્વારકા) જવા ઇચ્છનાર સૌના હૃદયમાં મહાન આનંદ ઉત્પન્ન થયો.

Verse 2

द्वारकागमने दृष्ट्वा तथा नारदगौतमौ । महोत्सवो महांस्तत्र भविष्यति मनोहरः

દ્વારકાગમન અને નારદ તથા ગૌતમને જોઈને નિશ્ચય થયો કે ત્યાં મહાન અને મનોહર મહોત્સવ થશે।

Verse 3

तीर्थानां कृष्णयात्रायां गन्तव्यमित्यवो चतुः । अथ ते ह्यृषयो देवाः सर्वतीर्थसमन्विताः

તેઓએ કહ્યું—“તીર્થોની આ કૃષ્ણયાત્રામાં આપણને અવશ્ય જવું જોઈએ.” ત્યારબાદ સર્વ તીર્થસમર્થ્યથી યુક્ત તે ઋષિઓ અને દેવો આગળ વધ્યા।

Verse 4

गौतमीं तु पुरस्कृत्य ययुर्द्वारवतीं मुदा । तदा सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्रारण्यानि कृत्स्नशः । द्वारकागमनं चक्रुः सानन्दा ऋषयः सुराः

ગૌતમીએને અગ્રે રાખીને તેઓ આનંદથી દ્વારવતી ગયા. ત્યારે સર્વ તીર્થો, પવિત્ર ક્ષેત્રો અને અરણ્યાશ્રમો—સર્વે—દ્વારકાગમન કરવા લાગ્યા; ઋષિ અને દેવો આનંદિત થયા।

Verse 5

श्रद्धया परया भक्त्या कृष्णदर्शनलालसाः । वीणानिनादतत्त्वज्ञं नारदं पथि तेऽ ब्रुवन्

પરમ શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી, કૃષ્ણદર્શનની લાલસા સાથે, માર્ગમાં તેમણે વીણાના નાદના તત્ત્વજ્ઞ નારદને કહ્યું।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । राशयः पुण्यपुञ्जानां कृता वै तपसां तथा । यज्ञदानव्रतानां च तीर्थानां महतां भुवि

ઋષિઓએ કહ્યું—પૃથ્વી પર પુણ્યપુંજોના ઢગલા સંચિત છે; તે તપ, તેમજ યજ્ઞ, દાન અને વ્રતોથી ઉત્પન્ન થાય છે, અને અહીં મહાન તીર્થો પણ છે।

Verse 7

संप्राप्तस्तत्प्रसादोऽयं यद्द्रक्ष्यामः कुशस्थलीम् । पृच्छामहेऽधुना त्वां वै योगिनां परमं गुरुम्

આ કૃપા પ્રાપ્ત થઈ છે કે અમે કુશસ્થલી (દ્વારકા)નું દર્શન કરીશું. તેથી હવે અમે તમને, યોગીઓના પરમ ગુરુને, પ્રશ્ન કરીએ છીએ.

Verse 8

द्वारकायास्तु यात्रायां को विधिः संप्रकीर्तितः । नियमः कोऽत्र कर्त्तव्यो वर्जनीयं च किं मुने

હે મુને! દ્વારકાની યાત્રામાં કયો વિધિ-વિધાન કહ્યો છે? ત્યાં કયો નિયમ કરવો અને શું વર્જ્ય છે?

Verse 10

श्रोतव्यं कीर्तितव्यं च स्मर्तव्यं किं च वै पथि । उत्सवाश्चात्र के प्रोक्ता द्वारकायाश्च तत्पथि । एकैकश्च महाभाग भक्तानन्दविवर्द्धनम् । एतत्सर्वं महाभाग कृपया संप्रकीर्त्यताम्

માર્ગમાં શું સાંભળવું, શું કીર્તન કરવું અને શું સ્મરણ કરવું? દ્વારકાના માર્ગમાં કયા ઉત્સવો કહ્યા છે? હે મહાભાગ! આ બધું ભક્તોના આનંદને વધારનારું છે—કૃપા કરીને સર્વ કહો.

Verse 11

श्रीनारद उवाच । कृताभ्यंगस्तु पूर्वेद्युः संपूज्य श्रद्धया हरिम् । भोजयेद्वैष्णवान्विप्रान्स्वशक्त्या संप्रहर्षितः

શ્રી નારદે કહ્યું—પાછલા દિવસે અભ્યંગ-સ્નાન કરીને શ્રદ્ધાથી હરિની પૂજા કરવી. પછી આનંદિત થઈ પોતાની શક્તિ મુજબ વૈષ્ણવો અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું.

Verse 12

अनुज्ञातो महाविष्णोः प्रसादमुपयुज्य वै । शयीत भुवि सुप्रीतो द्वारकां कृष्णमानसः

મહાવિષ્ણુની અનુમતિ મેળવી અને તેમનો પ્રસાદ ગ્રહણ કરીને, પ્રસન્ન થઈ ભૂમિ પર શયન કરવું; મન કૃષ્ણમાં સ્થિર રાખી દ્વારકાગમનનો સંકલ્પ કરવો.

Verse 14

ततस्तु तदनुज्ञातो गीतवादित्रसंस्तवैः । यात्रारंभं प्रकुर्वीत द्वारकायां प्रहर्षितः

પછી તે અનુમતિ મેળવી, ગીત-વાદ્ય અને સ્તુતિસ્તોત્રો સાથે હર્ષિત ચિત્તે દ્વારકાની યાત્રા આરંભવી જોઈએ।

Verse 15

द्वारकां गच्छमानस्तु शान्तो दांतः शुचिः सदा । ब्रह्मचर्यमधः शय्यां कुर्वीत नियतेन्द्रियः

દ્વારકા જતા સમયે શાંત, દાંત અને સદા શુચિ રહેવું જોઈએ; બ્રહ્મચર્ય પાળી, ઇન્દ્રિય સંયમથી જમીન પર શયન કરવું જોઈએ।

Verse 16

सहस्रनामपठनं पुराणपठनं तथा । कर्त्तव्यं सकृपं चित्तं सतां शुश्रूषणं तथा

સહસ્રનામનું પાઠન અને પુરાણનું વાંચન કરવું જોઈએ; કૃપાભર્યું ચિત્ત રાખી સજ્જનોની શুশ્રૂષા-સેવા પણ કરવી જોઈએ।

Verse 17

अन्नदानादिकं सर्वं विभवे सति मानवः । अपि स्वल्पं स्वशक्त्या वै कृतं कोटिगुणं भवेत्

સામર્થ્ય હોય ત્યાં સુધી મનુષ્યે અન્નદાન વગેરે સર્વ પુણ્યકર્મ કરવાં જોઈએ; પોતાની શક્તિ મુજબ કરેલું થોડું પણ ખરેખર કોટિગુણ ફળ આપે છે।

Verse 18

पथि कृष्णस्य यो भक्त्या ग्रासमेकं प्रयच्छति । द्वीपांता तेन दत्ता भूः पुण्यस्यान्तो न विद्यते

કૃષ્ણના માર્ગમાં જે ભક્તિથી એક ગ્રાસ પણ અર્પે છે, તેણે જાણે દ્વીપાંત સુધીની પૃથ્વી દાન કરી હોય તેમ થાય; એવા પુણ્યનો અંત નથી।

Verse 19

किं पुनर्द्वारकाक्षेत्रे कृष्णस्य च समीपतः । कलावेकेकसिक्थे च राजसूयायुतं फलम्

તો પછી પવિત્ર દ્વારકા-ક્ષેત્રમાં, શ્રીકૃષ્ણના સાન્નિધ્યમાં તો કેટલું વિશેષ! ત્યાં તિલકણ જેટલું અર્પણ પણ અસંખ્ય રાજસૂય યજ્ઞોનું ફળ આપે છે.

Verse 20

गयाश्राद्धसहस्राणि कृतानि शतसंख्यया । अन्नदानं कृतं यैस्तु द्वारकापथि मानवैः

દ્વારકાના માર્ગ પર જે માનવો અન્નદાન કરે છે, તેમના માટે તે જાણે હજારો ગયા-શ્રાદ્ધ—હા, સૈકડાઓની ગણતરીથી—કર્યા સમાન થાય છે.

Verse 21

औषधं चान्नपानीयं पादुके कंबलं तथा । वासांस्युपानहौ चैव वित्तं च विभवे सति । वर्जयेत्संकरं विद्वान्यूथालापांस्तथैव च

ઔષધ, અન્ન-પાણી, પાદુકા અને કમ્બળ, વસ્ત્રો અને પાદત્રાણ, તેમજ શક્તિ મુજબ ધન પણ દાન કરવું જોઈએ. વિદ્વાને અવ્યવસ્થા અને ટોળામાં વ્યર્થ વાતો ટાળવી જોઈએ.

Verse 22

परनिन्दां च पैशुन्यं परस्य परिवञ्चनम् । परान्नं परपाकं च सति वित्ते त्यजेद्बुधः

જ્યારે પૂરતું ધન હોય, ત્યારે બુદ્ધિમાને પરનિંદા, પૈશુન્ય (ચુગલી), બીજાને છેતરવું, અને પરના અન્ન અથવા પરના પકવાન પર નિર્ભર રહેવું—આ બધું ત્યજવું જોઈએ.

Verse 23

न दोषो हीनवित्तस्य तावन्मात्रपरिग्रहे । श्रोतव्या सत्कथा विष्णोर्नामसंकीर्त्तनामृतम्

અल्प ધન ધરાવનાર માટે જેટલું જરૂરી હોય તેટલું જ સ્વીકારવામાં દોષ નથી. પરંતુ વિષ્ણુની સત્કથા—તેમના નામસંકીર્તનનું અમૃત—શ્રવણ કરવું જોઈએ.

Verse 24

द्वारकापथिगच्छद्भिरन्योन्यं भक्तिवर्द्धनम् । जप्तव्यं वैदिकं जाप्यं स्तोत्रमागमिकं तथा

દ્વારકાના માર્ગે જતા યાત્રિકોએ પરસ્પર ભક્તિ વધારવી. વૈદિક જપ કરવો અને તેમ જ આગમિક સ્તોત્રોનું પાઠ પણ કરવો.

Verse 25

यात्रायां यत्फलं प्रोक्तं श्रीकृष्णस्य च वै कलौ । न शक्यते मया वक्तुं वदनैर्युगसंख्यया

કલિયુગમાં શ્રીકૃષ્ણની યાત્રાનું જે ફળ કહેવામાં આવ્યું છે, તે હું યુગોની સંખ્યાજેટલા મુખોથી પણ સંપૂર્ણ કહી શકતો નથી.

Verse 26

इत्येतत्कथितं सर्वं यत्पृष्टं तु द्विजोत्तमाः । यतध्वं तत्प्रयत्नेन विष्णुप्राप्तौ च सत्वरम्

હે દ્વિજોત્તમો, તમે જે પૂછ્યું તે બધું કહી દીધું. હવે પ્રયત્નપૂર્વક તેમાં લાગો અને ઝડપથી વિષ્ણુપ્રાપ્તિ માટે તત્પર થાઓ.

Verse 27

श्रीप्रह्लाद उवाच । एवं ते नारदेनोक्ता मुनयो हृष्टमानसाः । चक्रुस्ते सहिताः सर्वे कृष्णदेवस्य तत्पथि

શ્રીપ્રહ્લાદ બોલ્યા—નારદે એમ ઉપદેશ આપતાં મુનિઓ હર્ષિત મનવાળા થયા અને બધા મળીને શ્રીકૃષ્ણદેવના તે માર્ગે પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 28

केचिच्छृण्वन्ति ता विष्णोः सत्कथा लोकविश्रुताः । यासां संश्रवणादेव भगवान्विशते हृदि

કેટલાક લોકો વિષ્ણુની લોકવિખ્યાત પવિત્ર કથાઓ સાંભળે છે; જેમનું માત્ર શ્રવણ કરતાં જ ભગવાન હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે.

Verse 29

कीर्त्यमानानि नामानि महापुण्यप्रदानि वै । पावनानि सदा लोके कलौ विप्रा विशेषतः

કીર્તિત થતાં નામો નિશ્ચયે મહાપુણ્ય આપનારાં છે; તે લોકમાં સદા પાવન કરનારાં છે—વિશેષ કરીને કલિયુગમાં, હે બ્રાહ્મણો।

Verse 30

पुराणसंहिता दिव्या मुनिभिः परिकीर्तिताः । प्रकाशयंति या विष्णोर्महिमानं सुमंगलम्

મુનિઓ દ્વારા પરિકીર્તિત પુરાણોની દિવ્ય સંહિતાઓ વિષ્ણુની પરમ સુમંગલ મહિમાને પ્રકાશિત કરે છે।

Verse 31

सद्गुणाः कर्मवीर्य्याणि कृतानि विष्णुना पुरा । लीलावताररूपैस्तु शृण्वन्ति परया मुदा

તેઓ પરમ આનંદથી વિષ્ણુના સદ્ગુણો અને પ્રાચીનકાળે કરેલા વીરકર્મો—તેમના લીલાવતારરૂપે પ્રગટ થયેલા—શ્રવણ કરે છે।

Verse 32

अपरे वासुदेवस्य चरितानि सुमंगलाः । वदंति परया भक्त्या सानन्दाः साश्रुलोचनाः

બીજાઓ આનંદથી પરિપૂર્ણ અને અશ્રુભર્યા નેત્રો સાથે, પરમ ભક્તિથી વાસુદેવના પરમ સુમંગલ ચરિત્રો વર્ણવે છે।

Verse 33

अन्ये स्मरंति देवेशमनादिनिधनं विभुम् । केचिज्जपंति मुनयः स्तोत्राणि परया मुदा

કેટલાક દેવેશ—આદિ-અંત રહિત સર્વવ્યાપી પ્રભુ—નું સ્મરણ કરે છે; અને કેટલાક મુનિઓ પરમ આનંદથી સ્તોત્રોનું જપ કરે છે।

Verse 34

केचित्तु शतनामानि जपन्ति मुनयः पथि । अन्ये सहस्रनामानि लक्षनाम तथाऽपरे

કેટલાક મુનિઓ માર્ગમાં શતનામનો જપ કરે છે; બીજા સહસ્રનામનો, અને અન્ય કેટલાક લક્ષનામનો જપ કરે છે।

Verse 35

केचिल्लौकिकगीतानि हरिनामानि हर्षिताः । उत्सवैश्च व्रजंत्यन्ये पताकादिविभूषिताः

કેટલાક હર્ષિત થઈ હરિનામયુક્ત લોકગીતો ગાય છે; અને બીજા ધ્વજ-પતાકા આદિથી શોભિત થઈ ઉત્સવયાત્રામાં આગળ વધે છે।

Verse 36

गीतवादित्रघोषेण करतालस्वनेन च । नास्ति धन्यतमस्तस्मात्त्रिषु लोकेषु कश्चन

ગીત-વાદ્યોના ઘોષ અને કરતાલના નાદથી યુક્ત એવા ભક્તોથી વધીને ત્રિલોકમાં કોઈ વધુ ધન્ય નથી।

Verse 37

दर्शनं यस्य संजातं वैष्णवानामनुत्तमम् । तथैव जाह्नवी पुण्या यमुना च सरस्वती

જેણે વૈષ્ણવોનું અનુત્તમ દર્શન પ્રાપ્ત કર્યું, તેને પુણ્યમયી જાહ્નવી (ગંગા), યમુના અને સરસ્વતીનું ફળ પણ તદ્રૂપે પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 38

रेवाद्याः सरितः सर्वाः प्रचक्रुर्गीतनर्त्तनम् । प्रयागादीनि तीर्थानि सागराः पर्वतोत्तमाः

રેવા થી આરંભ કરીને સર્વ નદીઓ ગાન-નૃત્યમાં પ્રવૃત્ત થઈ; પ્રયાગાદિ તીર્થો, સમુદ્રો અને શ્રેષ્ઠ પર્વતો પણ (ઉત્સવમાં) જોડાયા।

Verse 39

वाराणसी कुरुक्षेत्रं पुण्यान्यन्यानि कृत्स्नशः । त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि क्षेत्राणि देवनायकाः । चक्रुर्गीतं च नृत्यं च द्वारकायाश्च सत्पथि

વારાણસી, કુરુક્ષેત્ર તથા અન્ય સર્વ પુણ્યસ્થાનો—ત્રિલોકમાં જેટલાં તીર્થો અને પવિત્ર ક્ષેત્રો છે, તે દેવનાયકો સહિત—દ્વારકાના સત્પથ પર ગાન અને નૃત્ય કરવા લાગ્યાં।

Verse 40

एकैकस्मिन्पदे दत्ते द्वारकापथि गच्छताम् । पुण्यं क्रतुसहस्राणां तत्पादरजसंख्यया

દ્વારકાના માર્ગે ચાલનાર માટે, મૂકાયેલો દરેક એકેક પગલું—પગની ધૂળકણોની સંખ્યાનુસાર—હજારો યજ્ઞો જેટલું પુણ્ય આપે છે।

Verse 41

अथ ते मुनयः सर्वे तीर्थक्षेत्रादिसंयुताः । श्रीमत्कृष्णालयं दूराद्ददृशुर्नारदादयः

પછી તે સર્વ મુનિઓ—તીર્થ, ક્ષેત્ર વગેરેના પ્રભાવ સાથે—નારદ આદિના નેતૃત્વમાં, દૂરથી જ શ્રીકૃષ્ણના શ્રીમદ્ આલયને નિહાળવા લાગ્યા।