Adhyaya 22

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । शृणुध्वं द्विजशार्दूला यथावत्कथयामि वः । स्नापयित्वा जगन्नाथं तथा गंधैर्विलिप्य च । पूजयित्वा तुलस्या तु भूषयित्वा च भूषणैः

શ્રી પ્રહ્લાદ બોલ્યા—હે દ્વિજશાર્દૂલો, સાંભળો; હું તમને યથાવિધી કહું છું। જગન્નાથને સ્નાન કરાવી, સુગંધિત દ્રવ્યો વડે લેપન કરી; તુલસીથી પૂજા કરીને અને આભૂષણોથી અલંકૃત કરીને…।

Verse 2

नैवेद्येन च सन्तर्प्य तथा नीराजनादिभिः । दुर्वाससं तथा पूज्य पुंडरीकाक्षमेव च

નૈવેદ્યથી ભગવાનને તૃપ્ત કરવો અને નીરાજન (આરતી) વગેરે વિધિઓથી પણ; તેમજ દુર્વાસા ઋષિની પણ પૂજા કરવી અને એ જ રીતે પુંડરીકાક્ષ (કમલનયન) ભગવાનની પણ।

Verse 3

अनंतं वैनतेयादीन्भक्त्या सम्पूज्य मानवः । दद्याद्दानं स्वशक्त्या च वित्तशाठ्यविवर्जितः

અનંત, વૈનતેય વગેરેને ભક્તિપૂર્વક સમ્યક પૂજીને, મનુષ્યે પોતાની શક્તિ મુજબ દાન આપવું જોઈએ અને ધન બાબતે કપટથી રહિત રહેવું જોઈએ।

Verse 4

दीनांधकृपणांस्तत्र तर्पयेच्च समाश्रितान्

ત્યાં આશ્રિત દીનો, અંધો અને કૃપણ-દરિદ્રોને પણ તૃપ્ત કરી તેમનું પોષણ કરવું જોઈએ।

Verse 5

रुक्मिणीं च ततो गच्छेद्विदर्भतनयां नरः । उपहृत्योपहारांश्च बलिभिर्गंधदीपकैः

પછી મનુષ્યે વિદર્ભ-કન્યા રુક્મિણી પાસે જઈ, બલિ, સુગંધ અને દીપ સાથે ઉપહાર અર્પણ કરવા જોઈએ।

Verse 6

पीडयंति ग्रहास्तावद्व्याधयोऽभिभवंति च । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

કલિયુગમાં જ્યાં સુધી મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક કૃષ્ણપ્રિયા રુક્મિણીનું દર્શન કરીને શરણ ન લે, ત્યાં સુધી ગ્રહો પીડે અને રોગો દબાવે।

Verse 7

उपसर्गभयं तावद्दुःखं च भूतसंभवम् । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

કલિયુગમાં જ્યાં સુધી મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક કૃષ્ણપ્રિયા રુક્મિણીનું દર્શન ન કરે, ત્યાં સુધી ઉપસર્ગનો ભય અને ભૂતાદિજન્ય દુઃખ તેને વળગી રહે।

Verse 8

भवेद्दरिद्री दुःखी च तावद्वै परयाचकः । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

કલિયુગમાં જ્યાં સુધી મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક કૃષ્ણપ્રિયા રુક્મિણીનું દર્શન ન કરે, ત્યાં સુધી તે ગરીબ અને દુઃખી બની પરાધીન યાચક બને છે।

Verse 9

तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भाग्या दुःखसंयुता । भक्त्या न पश्यति यदा नारीकृष्णप्रियां तथा

જ્યાં સુધી સ્ત્રી ભક્તિપૂર્વક એ જ રીતે કૃષ્ણપ્રિયા રુક્મિણીનું દર્શન ન કરે, ત્યાં સુધી તે દુર્ભાગ્યવતી, દુઃખયુક્ત અને જીવતી સંતાનથી વંચિત રહે છે।

Verse 10

तावच्छत्रुभयं पुंसां गृहभंगं च मूर्खता । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

કલિયુગમાં જ્યાં સુધી મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક કૃષ્ણપ્રિયા રુક્મિણીનાં દર્શન કરતો નથી, ત્યાં સુધી લોકોમાં શત્રુભય, ગૃહભંગ અને મોહજન્ય મૂર્ખતા રહે છે।

Verse 11

संपूज्य क्रृष्णं विधिवद्रुक्मिणीं पूजयेत्ततः । स्नापयेद्दधिदुग्धाभ्यां मधुशर्करया तथा

વિધિપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણની સમ્યક પૂજા કરીને પછી રુક્મિણીની પૂજા કરવી; અને દહીં-દૂધથી તથા મધ અને શર્કરાથી (વિગ્રહનું) સ્નાન કરાવવું।

Verse 12

घृतेन विविधैर्गन्धैस्तथैवेक्षुरसेन च । तीर्थोदकेन संस्नाप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ઘીથી, વિવિધ સુગંધિત દ્રવ્યોથી, તેમજ ઇક્ષુરસથી અને પછી તીર્થજળથી સ્નાન કરાવવાથી મનુષ્ય સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 13

एवं यः स्नापये द्देवीं रुक्मिणीं क्रृष्णवल्लभाम् । न तस्य दुर्ल्लभं किंचिदिह लोके परत्र च

આ રીતે કૃષ્ણવલ્લભા દેવી રુક્મિણીને સ્નાન કરાવનાર માટે, ઇહલોકમાં અને પરલોકમાં પણ કશું દુર્લભ રહેતું નથી।

Verse 14

श्रीखण्डकुंकुमेनैव तथा मृगमदेन च । विलेपयेदपुत्रस्तु स पुत्रं लभते धुवम्

ચંદન અને કુંકુમથી, તેમજ મૃગમદથી પણ (દેવીનું) લેપન કરવાથી, જે અપુત્ર હોય તે નિશ્ચિતપણે પુત્ર પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 15

सदा स भोगी भवति रूपवाञ्जनपूजितः । पूजयेन्मालतीपुष्पैः शतपत्रैः सुगन्धिभिः

જે સદા માલતીના પુષ્પો અને સુગંધિત શતપત્ર (કમળ/ગુલાબ) વડે પૂજન કરે છે, તે નિત્ય ભોગસમૃદ્ધ, રૂપવાન અને જનપૂજિત બને છે.

Verse 16

करवीरैर्मल्लिकाभिश्च चम्पकैस्तु विशेषतः । कमलैर्वारिसंभूतैः केतकीभिश्च पाटलैः

કરવીર, મલ્લિકા અને વિશેષ કરીને ચંપકના પુષ્પોથી; તેમજ જળમાં જન્મેલા કમળ, કેતકી અને પાટલા પુષ્પોથી (દેવીનું) પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 17

धूपेनागुरुणा चैव पूजयेद्गौग्गु लेन च । वस्त्रैः सुकोमलैः शुभ्रैर्नानादेशसमुद्भवैः

ધૂપ, સુગંધિત અગરુ તથા ગુગ્ગુલ વડે પૂજન કરવું; અને વિવિધ દેશોમાંથી આવેલાં અતિ કોમળ, શુભ્ર વસ્ત્રો પણ અર્પણ કરવાં.

Verse 18

भक्त्या संछाद्य वैदर्भीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम् । भूषणैर्भूषयेद्देवीं मणिरत्न समन्वितैः

ભક્તિપૂર્વક વૈદર્ભી, કૃષ્ણવલ્લભા રુક્મિણીને વસ્ત્રોથી આવરી, મણિ-રત્નજડિત આભૂષણોથી દેવીએ શોભાવવી જોઈએ.

Verse 19

तस्मिन्कुले नाऽसुखः स्यान्नाऽधर्मो नाऽधनस्तथा । नाऽपुत्रो न विकर्मस्थः कितवो नीचसेवकः

તે કુળમાં દુઃખ નહીં રહે, અધર્મ નહીં રહે, દારિદ્ર્ય પણ નહીં રહે; પુત્રહીનતા નહીં હોય, નિષિદ્ધ કર્મોમાં રત કોઈ નહીં હોય, જુગારી નહીં હોય, નીચનો સેવક પણ નહીં હોય.

Verse 20

यैः पूजिता जगन्माता रुक्मिणी मानवैः कलौ । नैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्याद्यैर्देवी मे प्रीयतामिति । तांबूलं च सकर्पूरं भावेन विनिवेदयेत्

કલિયુગમાં જે મનુષ્યો જગન્માતા રુક્મિણીને ભક્ષ્ય-ભોજ્યાદિ નૈવેદ્યથી પૂજી ‘દેવી મારી ઉપર પ્રસન્ન થાઓ’ એમ પ્રાર્થના કરે છે, તેઓ ભાવપૂર્વક કપૂરસહિત તાંબૂલ પણ અર્પણ કરે।

Verse 21

गृहीत्वा च फलं शुभ्रं ह्यक्षतैश्च समन्वितम् । मन्त्रेणानेन वै विप्रा ह्यर्घ्यं दद्याद्विधानतः

હે વિપ્રો! શુદ્ધ/ઉજ્જ્વળ ફળને અક્ષત સાથે લઈને, વિધાન મુજબ આ મંત્રથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું જોઈએ।

Verse 22

कृष्णप्रिये नमस्तुभ्यं विदर्भाधिपनंदिनि । सर्वकामप्रदे देवि गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

હે કૃષ્ણપ્રિયે! તને નમસ્કાર. હે વિદર્ભાધિપતિની નંદિની! હે દેવી, સર્વકામપ્રદાયિની—આ અર્ઘ્ય સ્વીકાર; તને નમસ્કાર।

Verse 23

आरार्तिकं ततः कुर्याज्ज्वलन्तं भावनान्वितः । नीराजनं प्रकर्तव्यं कर्पूरेण विशेषतः

પછી ભાવનાસહિત પ્રજ્વલિત આરાર્તિક કરવું; અને વિશેષ કરીને કપૂરથી નીરાજન કરવું જોઈએ।

Verse 24

शंखे कृत्वा तु पानीयं भ्रामयेद्भावसंयुतः । भ्रामयित्वा च शिरसा धारणीयं विशुद्धये

શંખમાં પાણી રાખીને ભાવપૂર્વક તેને ફેરવવું; ફેરવ્યા પછી શુદ્ધિ માટે તેને મસ્તક પર સ્પર્શ/ધારણ કરવું જોઈએ।

Verse 25

दण्डवत्प्रणमेद्भूमौ नमः कृष्णप्रियेति च । विप्रपत्नीश्च विप्रांश्च पूजयेच्छक्तितो द्विजाः

ભૂમિ પર દંડવત્ પ્રણામ કરીને ‘નમઃ કૃષ્ણપ્રિયે’ એમ કહેવું. અને હે દ્વિજ, યથાશક્તિ બ્રાહ્મણપત્નીઓ તથા બ્રાહ્મણોનું પૂજન-સન્માન કરવું.

Verse 26

ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैर्वासोभिः कञ्चुकैस्तथा । सुगन्धकुसुमैरर्च्य कुंकुमेन विलिप्य च

ગ્રીવા-સૂત્ર, સિંદૂર, વસ્ત્રો અને કંચુક વડે (પ્રભુનું) અર્ચન કરવું. સુગંધિત પુષ્પ અર્પી કુંકુમ/કેસરનો લેપ પણ કરવો.

Verse 27

कौसुंभकैः कज्जलेन तांबूलेन च तोषयेत् । भक्ष्यैर्भोज्यैमोदकैश्च इक्षुभिर्मधुसर्पिभिः

કૌસુંભવર્ણ દ્રવ્યો, કાજળ અને તાંબૂલથી (પ્રભુને) પ્રસન્ન કરવો. તેમજ ભક્ષ્ય-ભોજ્ય, મોદક, ઇક્ષુ, મધ અને ઘી અર્પણ કરવું.

Verse 28

प्रीतो भवति देवेशो रुक्मिण्या सह केशवः । विशेषतः फलानीह दातव्यानि द्विजोत्तमाः

આ રીતે રુક્મિણી સહિત દેવેશ કેશવ પ્રસન્ન થાય છે. તેથી, હે દ્વિજોત્તમો, અહીં વિશેષ કરીને ફળો અર્પણ કરવાં જોઈએ.

Verse 29

उन्मत्तकं ततो देवं द्वारपालं प्रपूजयेत् । स्नापयित्वा सुगन्धेन कुंकुमेन विलिप्य च

ત્યારબાદ ઉન્મત્તક નામના દિવ્ય દ્વારપાલનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું. સુગંધિત દ્રવ્યો વડે સ્નાન કરાવી કુંકુમ/કેસરનો લેપ પણ કરવો.

Verse 30

धूपेन धूपयित्वा तु पुष्पाद्यैः संप्रपूजयेत । नैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्यैश्च मांसेन सुरया तथा

ધૂપ અર્પણ કરીને પછી પુષ્પાદિથી વિધિપૂર્વક સમ્યક્ પૂજન કરવું; અને નૈવેદ્યરૂપે ભક્ષ્ય-ભોજ્ય, તેમજ માંસ અને સુરাও અર્પણ કરવી.

Verse 31

प्रभूतबलिभिश्चैव पिष्टेन विविधेन च । योगिनीनां चतुःषष्टिं तस्मिन्पीठे प्रपूजयेत्

પ્રચુર બલિ-નિવેદનો અને વિવિધ પિષ્ટ-પ્રસાદોથી, તે પવિત્ર પીઠ પર ચોસઠ યોગિનીઓનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું.

Verse 32

अर्चयेद्धरसिद्धिं च क्षेत्रपालं च सर्वशः । विरूपस्वामिनीं तत्र तथा वै सप्तमातरः

ધરસિદ્ધિ તથા ક્ષેત્રપાલનું સર્વ રીતે અર્ચન કરવું; અને ત્યાં વિરૂપસ્વામિની તથા નિશ્ચયે સપ્તમાતૃકાઓનું પણ પૂજન કરવું.

Verse 33

अष्टमूर्तीः कृष्णपत्नीः पीठे तस्मिन्प्रपूजयेत् । रुक्मिणीं सत्यभामां च शुभां जांबवतीं तथा

તે પીઠ પર કૃષ્ણપત્નીઓની અષ્ટમૂર્તિઓનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું—રુક્મિણી, સત્યભામા, શુભા અને જાંબવતી પણ।

Verse 34

मित्रविन्दां च कालिन्दीं भद्रां नाग्नजितीं तथा । अष्टमीं लक्ष्मणां तत्र पूजयेत्कृष्णवल्लभाः

મિત્રવિંદા, કાલિંદી, ભદ્રા અને નાગ્નજિતીનું પણ; તથા ત્યાં અષ્ટમી લક્ષ્મણાનું પૂજન કરવું—આ કૃષ્ણની પ્રિય વલ્લભાઓ છે।

Verse 35

एताः संपूज्य विधिवत्संतर्प्य दधिपायसैः । गीतवादित्रघोषेण दीपैर्जागरणेन च

આ દેવીઓનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને, દહીં અને પાયસથી તેમને તૃપ્ત કરી, ગીત-વાદ્યોના ઘોષ સાથે, દીપ પ્રજ્વલિત કરીને અને રાત્રિ જાગરણથી ઉત્સવ કરવો જોઈએ।

Verse 36

पुत्र पौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः । सर्वान्कामानवाप्नोति तस्य विष्णुः प्रसीदति

પુત્ર-પૌત્રોથી યુક્ત અને ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ વ્યક્તિ સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; તેના પર ભગવાન વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 37

किं तस्य वहुदानैस्तु किं व्रतैर्नियमैस्तथा । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

જેણે જગન્માતા, કૃષ્ણવલ્લભા રુક્મિણીના દર્શન કર્યા, તેને બહુ દાન, વ્રત અને નિયમોની શું જરૂર?

Verse 38

किं यज्ञैर्बहुभिस्तस्य संपूर्णवरदक्षिणैः । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

જેણે જગન્માતા, કૃષ્ણવલ્લભા રુક્મિણીના દર્શન કર્યા, તેને ઉત્તમ દક્ષિણાથી પૂર્ણ અનેક યજ્ઞોની શું જરૂર?

Verse 39

तेन दत्तं हुतं तेन जप्तं तेन सनातनम् । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

જેણે જગન્માતા, કૃષ્ણવલ્લભા રુક્મિણીના દર્શન કર્યા, તેના માટે દાન આપેલું, હવન કરેલું અને સનાતન જપ કરેલું—બધું જ સિદ્ધ થાય છે।

Verse 40

हेलया तेन संप्राप्ताः सिद्धयोऽष्टौ न संशयः । गत्वा द्वारवतीं येन दृष्टा केशववल्लभा

જે સહેલાઈથી દ્વારવતી જઈ કેશવવલ્લભા રુક્મિણીનું દર્શન કરે છે, તે નિઃસંદેહ અષ્ટ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 41

सफलं जीवितं तस्य सफलाश्च मनोरथाः । कलौ कृष्णपुरीं गत्वा दृष्ट्वा माधववल्लभाम्

કલિયુગમાં જે કૃષ્ણપુરી જઈ માધવવલ્લભા રુક્મિણીનું દર્શન કરે છે, તેનું જીવન સફળ થાય છે અને મનની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.

Verse 42

देव राज्येन किं तस्य तथा मुक्तिपदेन च । न दृष्टा चेज्जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

જો જગન્માતા કૃષ્ણવલ્લભા રુક્મિણીનું દર્શન ન થયું હોય, તો તેને દેવરાજ્યથી શું, અને મુક્તિપદથી પણ શું લાભ?

Verse 43

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रुक्मिणी कृष्णवल्लभा । सदाऽर्चनीया मनुजैर्द्रष्टव्या सर्वकामदा

અતએવ મનુષ્યોએ સર્વ પ્રયત્નથી કૃષ્ણવલ્લભા રુક્મિણીની સદા પૂજા કરવી જોઈએ અને સર્વકામદા જાણીને તેના દર્શન માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

Verse 45

स्नानगन्धादि वस्त्रैस्तु प्रभूतबलिभिस्तथा । गीतवादित्रघोषेण दीपजागरणेन च । तोषिता भीष्मकसुता सर्वान्कामान्प्रयच्छति

સ્નાન, સુગંધાદિ ઉપચાર, વસ્ત્રો, પ્રચુર બલિ-નૈવેદ્ય, ગીત-વાદ્યોનો ઘોષ અને દીપ-જાગરણથી પ્રસન્ન થઈ ભીષ્મકસુતા રુક્મિણી સર્વ કામનાઓ અર્પે છે.

Verse 46

तथा दीपोत्सवदिने चतुर्द्दश्यां समाहितः । पूजयित्वा यथाशास्त्रमीप्सितं लभते फलम्

તેમજ દીપોત્સવના દિવસે ચતુર્દશીએ જે મનને એકાગ્ર રાખી શાસ્ત્રવિધિ મુજબ પૂજન કરે છે, તે ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 47

माघमासे सिताष्टम्यां कन्दर्प्पजननी तु यैः । पूजिता गन्धपुष्पाद्यैरुपहारैरनेकशः । सफलं जीवितं तेषां सफलाश्च मनोरथाः

માઘ માસની શુક્લ અષ્ટમીએ જે લોકો ગંધ, પુષ્પ વગેરે તથા અનેક ઉપહારોથી કંદર્પજનની (કામદેવની જનની)નું પૂજન કરે છે, તેમનું જીવન સફળ બને છે અને તેમના મનોભાવ પણ પૂર્ણ થાય છે.

Verse 48

द्वादश्यां चैत्रमासे तु कृष्णेन सह रुक्मिणीम् । ये पश्यंति नरा देवीं रुक्मिणीं मधुमाधवे । कृष्णेन सह गच्छन्तीं धन्यास्ते मानवा भुवि

ચૈત્ર માસની દ્વાદશીએ જે લોકો કૃષ્ણ સાથે દેવી રુક્મિણીને—મધુસૂદનની પ્રિયાને—કૃષ્ણસહિત ગમન કરતી દર્શે છે, તે માનવો ભૂમિ પર ધન્ય છે.

Verse 49

पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमन्विताः । जीविते व्याधिनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम्

તેઓ પુત્ર-પૌત્રોથી યુક્ત, ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ, જીવનકાળમાં રોગમુક્ત રહી, અંતે નિરામય પદને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 50

ज्येष्ठाष्टम्यां नरैर्यैस्तु पूजिता कुष्णवल्लभा । तेषां मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

જ્યેષ્ઠ માસની અષ્ટમીએ જે મનુષ્યો કૃષ્ણવલ્લભા (રુક્મિણી)નું પૂજન કરે છે, તેમના મનોભાવની પ્રાપ્તિ નિશ્ચિત થાય છે; તેમાં શંકા નથી.

Verse 51

तथा भाद्रपदे मासि मातुः पूजा कृता तु यैः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णुपदे नराः

તેમજ ભાદ્રપદ માસમાં જેમણે માતાની પૂજા કરી છે, તેઓ સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ વિષ્ણુપદને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 52

कार्त्तिके मासि द्वादश्यां रुक्मिणीं कृष्णसंयुताम् । ये पश्यंति नरास्तेषां न भयं विद्यते क्वचित्

કાર્તિક માસની દ્વાદશીએ જે લોકો કૃષ્ણસંયુક્ત રુક્મિણીનાં દર્શન કરે છે, તેમને ક્યાંય ભય રહેતો નથી।

Verse 53

यस्त्वेकत्र स्थितां पश्येद्रुक्मिणीं कृष्णसंयुताम् । सफलं जीवितं तस्य ह्यक्षया पुत्रसंततिः । अक्षयं धनधान्यं च कदा नैव दरिद्रता

જે એક જ સ્થાને કૃષ્ણસહિત સ્થિત રુક્મિણીનાં દર્શન કરે છે, તેનું જીવન સફળ બને છે; તેની પુત્રસંતતિ અક્ષય રહે છે; ધન-ધાન્ય અક્ષય થાય છે અને તેને કદી દરિદ્રતા આવતી નથી।

Verse 54

य एवं रुक्मिणीं पश्येत्पूजयेत्कृष्णवल्लभाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

આ રીતે જે રુક્મિણીનાં દર્શન કરે અને કૃષ્ણવલ્લભાનું પૂજન કરે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ વિષ્ણુલોકમાં જાય છે।

Verse 55

यः स्नायात्सर्वतीर्थेषु दानं शक्त्या ददाति यः । तस्य पुण्यफलं चैव लोके यज्जायते द्विजाः । कथितं तदशेषेण कलौ कृष्णस्य संस्थितौ

હે દ્વિજોએ! જે સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરે છે અને પોતાની શક્તિ મુજબ દાન આપે છે, તેના માટે આ લોકમાં જે પુણ્યફળ ઉત્પન્ન થાય છે—તે કલિયુગમાં કૃષ્ણની સંસ્થિતિના પ્રસંગે સંપૂર્ણ રીતે કહેલું છે।

Verse 56

द्वारावतीं विना विप्रा मुक्तिर्न प्राप्यते कलौ । पुराणसंहितामेतां कृतवान्बलिबन्धनः । ददौ स तु प्रसादेन पूर्वं मह्यं द्विजोत्तमाः

હે વિપ્રો, કલિયુગમાં દ્વારાવતી (દ્વારકા) વિના મુક્તિ પ્રાપ્ત થતી નથી. આ પુરાણ-સંહિતા બલિબંધન (વિષ્ણુ)એ રચી હતી અને કૃપાપ્રસાદથી પૂર્વે તેણે મને અર્પણ કરી હતી, હે દ્વિજોત્તમો।

Verse 57

इहार्थे च पुरा प्रोक्तं इतिहासो द्विजोत्तमाः । प्रद्युम्नेन सुसंवादे मार्कण्डेन महात्मना

આ જ પ્રસંગમાં, હે દ્વિજોત્તમો, પૂર્વે એક પ્રાચીન પવિત્ર ઇતિહાસ કહેવાયો હતો—પ્રદ્યુમ્ન અને મહાત્મા માર્કંડેય ઋષિ વચ્ચેના ઉત્તમ સંવાદમાં।