Adhyaya 21

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । शिवलिगमलंघ्यं हि बुद्धिपूर्वं हतो ह्यहम् । उवाच कृष्णं दनुजश्छलितोऽहं त्वयाऽनघ

શ્રી પ્રહ્લાદ બોલ્યા—અલંઘ્ય એવા શિવલિંગને મેં જાણીને લંઘ્યું, તેથી હું હણાયો. ત્યારબાદ દનુજે કૃષ્ણને કહ્યું—હે અનઘ, તું મને કૌશલ્યથી છલ્યો છે.

Verse 2

श्रीविष्णु रुवाच । परितुष्टोस्मि ते दैत्य शौर्येण शिवसंश्रयात् । वरं वरय भद्रं ते यदिच्छसि महामते

શ્રી વિષ્ણુ બોલ્યા—હે દૈત્ય, શિવાશ્રયથી યુક્ત તારા શૌર્યથી હું પ્રસન્ન છું. હે મહામતિ, તને મંગળ થાય; જે ઇચ્છે તે વર માગ.

Verse 3

कुश उवाच । यथा पूज्यो महादेवो मम त्वं च तथा हरे । एक एव द्विधामूर्तिस्तस्मात्त्वां वरयाम्यहम्

કુશ બોલ્યા—જેમ મહાદેવ મારા માટે પૂજ્ય છે, તેમ તું પણ, હે હરિ, પૂજ્ય છે. તું એક જ તત્ત્વ છે જે બે રૂપે પ્રગટે છે; તેથી હું વરરૂપે તને જ વરું છું.

Verse 4

शिवलिंगं त्वया नाथ स्थापितं यन्ममोपरि । मम नाम्ना भवतु च कुशेश्वर इति स्मृतम्

હે નાથ, તું મારા ઉપર જે શિવલિંગ સ્થાપિત કર્યું છે, તે મારા નામથી પ્રસિદ્ધ થાઓ અને ‘કુશેશ્વર’ તરીકે સ્મરિત થાઓ.

Verse 5

अनुग्राह्यो यद्यहं ते मम कीर्तिर्भवत्वियम् । एवं भविष्यतीत्युक्तस्तत्रैवावस्थितोऽसुरः

જો હું તમારા અનુગ્રહનો પાત્ર હોઉં, તો આ જ મારી કીર્તિ થાઓ. “એવું જ થશે” એમ કહેતાં તે અસુર ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો.

Verse 6

ततोऽन्यदानवान्सर्वान्प्रेषयामास माधवः । रसातलगता केचित्केचिद्विष्णुं समागताः

પછી માધવે અન્ય બધા દાનવોને મોકલી દીધા. કેટલાક રસાતલમાં ગયા, અને કેટલાક વિષ્ણુના સાન્નિધ્યમાં પહોંચ્યા.

Verse 7

अनंतः संस्थितस्तत्र विष्णुश्च तदनंतरम् । ज्ञात्वा विमुक्तिदं तीर्थं दुर्वासा मुनिपुंगवः

ત્યાં અનંત સ્થાપિત થયા અને તરત પછી વિષ્ણુ પણ. આ તીર્થ મુક્તિદાયક છે એમ જાણી મુનિશ્રેષ્ઠ દુર્વાસા ત્યાં જ નિવાસે રહ્યા.

Verse 8

गोमत्यां चक्रतीर्थे च भगवांश्च त्रिविक्रमः । तेन तन्मुक्तिदं मत्वा दुर्वासास्तत्र संस्थितः

ગોમતી પાસે ચક્રતીર્થમાં ભગવાન ત્રિવિક્રમ વિરાજે છે. તેથી તેને મુક્તિદાયક માની દુર્વાસા ત્યાં જ સ્થિર થયા.

Verse 9

एवं त्रिविक्रमः स्वामी तदाप्रभृति संस्थितः । कलौ पुनः कलान्यासात्कृष्णत्वमगमत्प्रभुः

આ રીતે સ્વામી ત્રિવિક્રમ તે સમયથી ત્યાં સ્થાપિત રહ્યા. પછી કલિયુગમાં પોતાની દિવ્ય કલાના પ્રાકટ્યથી પ્રભુ કૃષ્ણરૂપે પ્રગટ થયા.

Verse 10

प्रह्लाद उवाच । पूजाविधिं हरेर्विप्राः शृणुध्वं सुसमाहिताः । विशेषात्फलदः प्रोक्तः पूजितो मधुमाधवे

પ્રહ્લાદે કહ્યું—હે વિપ્રો, સંપૂર્ણ એકાગ્રતાથી હરિની પૂજાવિધિ સાંભળો. મધુ-માધવની પૂજા વિશેષરૂપે ફળદાયી કહેવાઈ છે.

Verse 11

मधुसूदनीं नरो यस्तु द्वारवत्यां करोति च । पूजयेत्कृष्णदेवं च स्नापयित्वा विलिप्य च

જે મનુષ્ય દ્વારાવતીમાં મધુસૂદનનું વ્રત/પૂજન કરે, તેણે મૂર્તિને સ્નાન કરાવી અને લેપન કરીને શ્રીકૃષ્ણદેવની પણ પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 12

गन्धैश्च वाससाऽच्छाद्य धूपैर्दीपैरनेकधा । नैवेद्यैर्भूषणैश्चैव तांबूलेन फलेन च

સુગંધ અને વસ્ત્રોથી (પ્રભુને) શોભાવી, ધૂપ અને અનેક પ્રકારના દીપોથી; નૈવેદ્ય, ભૂષણ, તાંબૂલ અને ફળોથી પણ (પૂજા કરવી).

Verse 13

आरार्तिकेन संपूज्य दण्डवत्प्रणिपत्य च । घृतेन दीपकं दत्त्वा रात्रौ जागरणं तथा । कुर्य्याच्च गीतवादित्रैस्तथा पुस्तकवाचकैः

આરતીથી સંપૂર્ણ પૂજા કરીને અને દંડવત્ પ્રણામ કરીને, ઘીનો દીવો અર્પણ કરી રાત્રે જાગરણ કરવું; ભજન-કીર્તન, વાદ્યો અને શાસ્ત્ર-વાચન કરનારાઓ સાથે તે કરવું.

Verse 14

कृत्वा चैवं विधिं भक्त्या सर्वान्कामानवाप्नु यात्

આ વિધિ ભક્તિપૂર્વક કરવાથી મનુષ્ય સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 15

तथा नभसि सम्पूज्य पवित्रारोपणेन च । पितॄणां चाक्षया तृप्तिः सफलाः स्युर्मनोरथाः

એ જ રીતે નભસ માસમાં જે ભક્તિપૂર્વક ભગવાનની વિધિવત્ પૂજા કરીને પવિત્રારોપણ કરે છે, તેના પિતૃઓને અક્ષય તૃપ્તિ મળે છે અને મનગમતા મનોરથો સિદ્ધ થાય છે।

Verse 16

प्रबोधवासरे प्राप्ते कार्तिके द्विज सत्तमाः । संपूज्य कृष्णं देवेशं परां गतिमवाप्नुयात्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! કાર્તિક માસમાં પ્રબોધનો દિવસ આવે ત્યારે જે દેવેશ શ્રીકૃષ્ણની વિધિવત્ પૂજા કરે છે, તે પરમ ગતિને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 17

तथा नभस्ये संपूज्य पवित्रारोपणेन च । सर्वान्कामानवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

એ જ રીતે નભસ્ય માસમાં સમ્યક્ પૂજા તથા પવિત્રારોપણ કરવાથી સર્વ કામનાઓ સિદ્ધ થાય છે અને ભક્ત વિષ્ણુલોકને પામે છે।

Verse 18

युगादिषु च संपूज्य ह्ययने दक्षिणोत्तरे । आषाढज्येष्ठमाघेषु पौषादिद्वादशीषु च

યુગાદિ તિથિઓમાં, દક્ષિણાયન-ઉત્તરાયનના સંધિકાળે, તેમજ આષાઢ, જ્યેષ્ઠ અને માઘ માસોમાં, અને પૌષથી આરંભ થતી દ્વાદશી વ્રતતિથિઓમાં વિધિવત્ પૂજન કરવાથી મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 19

कलौ कृष्णं पूजयित्वा गोमत्युदधिसंगमे । विमलं लोकमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

કલિયુગમાં ગોમતી અને સમુદ્રના સંગમે શ્રીકૃષ્ણની પૂજા કરવાથી ભક્ત નિર્મળ લોકને પામે છે; ત્યાં ગયા પછી ફરી શોક કરતો નથી।

Verse 21

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये गोमतीतीरस्थ क्षेत्रस्थ भगवत्पूजामाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એક્યાસી હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના ચોથા ‘દ્વારકામાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં, ગોમતી તટસ્થ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં ભગવત્પૂજાની મહિમાનું વર્ણન કરતો એકવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।