Adhyaya 10

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं पापप्रणाशनम् । कृकलासमिति ख्यातं नृगतीर्थमनुत्तमम्

પ્રહ્લાદે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, પાપનાશક તે તીર્થમાં જવું જોઈએ; જે ‘કૃકલાસ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે—અનુત્તમ નૃગતીર્થ।

Verse 2

नृगो यत्र महीपालः कृकलासवपुर्धरः । कृष्णेन सह संगत्य संप्राप परमां गतिम्

ત્યાં કૃકલાસ-દેહ ધારણ કરનાર રાજા નૃગ શ્રીકૃષ્ણ સાથે સંગતિ પામી, તે સંયોગથી પરમ ગતિને પ્રાપ્ત થયો।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । नृगो नाम नृपः कोऽयं कथं कृष्णेन संगतः । कर्मणा कृकलासत्वं केन तद्वद विस्तरात्

ઋષિઓએ કહ્યું— ‘નૃગ નામનો આ રાજા કોણ છે, અને તે શ્રીકૃષ્ણ સાથે કેવી રીતે સંગત થયો? કયા કર્મથી તેને કૃકલાસત્વ મળ્યું? તે વિગતે કહો।’

Verse 4

प्रह्लाद उवाच । नृगो नाम नृपो विप्राः सार्वभौमो बलान्वितः । बुद्धिमान्धृतिमान्दक्षः श्रीमान्सर्वगुणान्वितः

પ્રહ્લાદે કહ્યું— ‘હે વિપ્રો! નૃગ નામનો એક રાજા હતો; તે સાર્વભૌમ, બલવાન, બુદ્ધિમાન, ધૃતિવાન, દક્ષ, શ્રીમાન અને સર્વગુણસંપન્ન હતો।’

Verse 5

अनेकशतसाहस्रा भूमिपा अपि तद्वशाः । हस्त्यश्वरथसंघैश्च पत्तिभिर्बहुभिर्वृतः

તેના વશમાં અનેક લાખો અન્ય ભૂપાલ પણ હતા; અને તે હાથી, ઘોડા, રથોના સમૂહો તથા અનેક પદાતિઓથી ઘેરાયેલો હતો।

Verse 6

सैन्यं च तस्य नृपतेः कोशं चैवाक्षयं तथा । स नित्यं गुरुभक्तश्च देवताराधने रतः

તે નૃપતિ પાસે વિશાળ સૈન્ય હતું અને અક્ષય કોષ પણ હતો. તે સદા ગુરુભક્તિમાં સ્થિત રહી દેવતાઓની આરાધનામાં રત રહેતો હતો।

Verse 7

महा दानानि विप्रेन्द्रा ददात्यनुदिनं नृपः । शश्वत्स गोसहस्रं तु ददाति नृपसत्तमः

હે વિપ્રેન્દ્રો, તે રાજા પ્રતિદિન મહાદાનો આપતો; નૃપસત્તમ તે સદા એક સહસ્ર ગાયોનું દાન સતત કરતો હતો।

Verse 8

प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या ह्युपविश्यासने शुभे । परिधाप्य शुभे क्षौमे सुगन्धेनोपलिप्य च

ભક્તિથી (બ્રાહ્મણના) ચરણ ધોઈને તેને શુભ આસન પર બેસાડતો; પછી શુભ સૂક્ષ્મ વસ્ત્ર પહેરાવી સુગંધથી લેપન કરતો।

Verse 9

संपूज्य पुष्पमालाभि धूपेन च सुगन्धिना । ददौ दक्षिणया सार्द्धं प्रतिविप्राय गां तदा । तांबूलसहितां भक्त्या विष्णुर्मे प्रीयतामिति

પુષ્પમાળા અને સુગંધિત ધૂપથી વિધિવત્ પૂજા કરીને, પછી દરેક બ્રાહ્મણને દક્ષિણાસહિત એક ગાય આપતો; ભક્તિથી તાંબૂલ અર્પી કહી—“વિષ્ણુ મારે પ્રસન્ન થાઓ।”

Verse 10

एवं प्रददतस्तस्य यजतश्च तथा मखैः । ययौ कालो द्विजश्रेष्ठा भोगांश्चैवानुभुञ्जतः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, આ રીતે દાન આપતા અને યજ્ઞોથી યજન કરતા કરતા તેનો સમય પસાર થયો; અને તે યોગ્ય ભોગોનો પણ ઉપભોગ કરતો રહ્યો।

Verse 11

एकदा तु द्विजश्रेष्ठं जैमिनिं संशितव्रतम् । श्रद्धया तं च नृपतिः प्रतिग्रहपराङ्मुखम् । उवाच वाक्यं नृपतिः कृतांजलिपुटः स्थितः

એક વખત રાજા વ્રતનિષ્ઠ દ્વિજશ્રેષ્ઠ જૈમિનીને મળવા ગયો; તેઓ પ્રતિગ્રહ સ્વીકારવામાં વિમુખ છે એમ જોઈ, રાજા શ્રદ્ધાથી અંજલિ બાંધી ઊભો રહી આદરપૂર્વક બોલ્યો।

Verse 12

मामुद्धर महाभाग कृपां कुरु तपोनिधे । गृहाण गां मया दत्तां दयां कृत्वा ममोपरि

હે મહાભાગ! મને ઉદ્ધારો; હે તપોનિધિ! મારા પર કૃપા કરો. મેં અર્પેલી આ ગાય દયા કરીને સ્વીકારો.

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य अनिच्छन्नपि गौरवात् । नृपस्य चाब्रवीद्विप्र एवमस्त्विति लज्जितः

રાજાના વચન સાંભળી, વિપ્ર—ઇચ્છા ન હોવા છતાં—રાજમર્યાદાના કારણે લજ્જિત થઈ બોલ્યો, “એમ જ થાઓ.”

Verse 14

अवनिज्य ततः पादौ शिरसा धारयज्जलम् । सुवर्णशृंगसहितां रौप्यखुरविभूषिताम्

પછી (રાજાએ) તેમના પગ ધોઈ તે જળ શિરે ધારણ કર્યું; સોનાના શિંગવાળી અને ચાંદીના ખુરોથી શોભિત ગાય (અર્પી)।

Verse 15

रत्नपुच्छां कांस्यदोहां सितवस्त्रावगुंठिताम् । समभ्यर्च्य च विप्रेन्द्रं ददौ दक्षिणयान्विताम्

રત્નજડિત પૂંછડી, કાંસ્યનું દોહણપાત્ર અને શ્વેત વસ્ત્રથી આવૃત—એવી ગાયને, વિપ્રશ્રેષ્ઠનું યોગ્ય પૂજન કરી, દક્ષિણાસહિત દાન આપી।

Verse 16

आसीमान्तमनुव्रज्य हृष्टो राजा बभूव ह । तरुणीं हंसवर्णां च हंसीनामेति विश्रुताम्

સીમા સુધી સાથે જઈ રાજા હર્ષિત થયો. તે ગાય યુવાન હતી, હંસવર્ણી હતી અને ‘હંસી’ નામે પ્રસિદ્ધ હતી.

Verse 17

गां गृह्य स्वगृहं प्राप्तो दाम्ना बद्धां सवत्सकाम् । स तस्यै यवसं चार्द्रं ददौ ब्राह्मणसत्तमः

ગાયને લઈને બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ પોતાના ઘેર પહોંચ્યો; દોરાથી બંધાયેલી અને વાછરડાંসহ તે ગાયને તેણે તાજું, ભીનું યવસ (ચારો-ઘાસ) આપ્યું.

Verse 18

सुतृप्ता यवसेनैव मध्याह्ने तृषितां तदा । गृहीत्वा निर्ययौ विप्रो दामबद्धां जलाशयम्

યવસથી જ તૃપ્ત થયેલી તે ગાય મધ્યાહ્ને તરસી થઈ. ત્યારે બ્રાહ્મણે તેને—દોરાથી બંધાયેલી જ—સાથે લઈને જળાશય તરફ નીકળ્યો.

Verse 19

मार्गे गजाश्वसंबाधे त्रस्ता सा उष्ट्रदर्शनात् । हस्तादाच्छिद्य सा धेनुर्ब्राह्मणस्य ययौ तदा

હાથી-ઘોડાંથી ભરેલા માર્ગમાં ઊંટને જોઈ તે ગભરાઈ ગઈ. ત્યારે તે ધેનુ બ્રાહ્મણના હાથમાંથી છૂટી દોડી ગઈ.

Verse 20

विचिन्वन्सकलामुर्वीं नापश्यत्तां द्विजर्षभः । सा ययौ विद्रुता धेनुस्तन्महद्राजगोधनम्

સમગ્ર ધરતીમાં શોધ્યા છતાં દ્વિજશ્રેષ્ઠને તે દેખાઈ નહીં. તે ધેનુ દોડી ને દૂર ચાલી ગઈ—જે મહારાજની મહાન ગોધન-સંપત્તિ હતી.

Verse 21

द्वितीयेऽह्नि पुनर्विप्रमाहूय नृपसत्तमः । संपूज्य विधिवद्भक्त्या वस्त्रालंकारभूषणैः

બીજા દિવસે નૃપશ્રેષ્ઠે ફરી બ્રાહ્મણને બોલાવી, વિધિપૂર્વક ભક્તિથી વસ્ત્રો, અલંકારો અને ભૂષણો આપી તેનું પૂજન-સન્માન કર્યું.

Verse 22

विधिवद्गां ददौ तां च स नृपः सोमशर्मणे । गृहीत्वा राजभवनान्निर्ययौ गां द्विजर्षभः

પછી તે નૃપતિએ વિધિપૂર્વક તે ગાય સોમશર્માને દાનમાં આપી. ગાય લઈને તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ રાજભવનમાંથી બહાર નીકળી ગયો.

Verse 23

आशंसमानो राजानं धर्मज्ञमिति कोविदम् । स च विप्रो विचिन्वानः सर्वतो गां सुदुःखितः

ધર્મજ્ઞ અને કુશળ રાજાની રક્ષા મળશે એવી આશા રાખીને તે બ્રાહ્મણ અત્યંત દુઃખિત થઈ સર્વત્ર ગાયને શોધવા લાગ્યો.

Verse 24

ददर्श पथि गच्छन्तीं पृष्ठतः सोमशर्मणः । दृष्ट्वा तां गां च स मुनिर्जैमिनिस्तमभाषत

માર્ગમાં સોમશર્માના પાછળ પાછળ ચાલતી ગાયને તેણે જોઈ. તે ગાય જોઈને મુનિ જૈમિનિએ તેને સંબોધ્યો.

Verse 25

मम गां चापि हृत्वा त्वं नयसे दस्युवत्कथम् । स तस्य वचनं श्रुत्वा विस्मयं दस्युकीर्त्तनात्

“મારી ગાય પણ હરીને તું ચોરની જેમ કેવી રીતે લઈ જાય છે?” આ વચન સાંભળી, દસ્યુ કહીને બોલાવવાથી તે આશ્ચર્યચકિત થયો.

Verse 26

राजतो हि मया लब्धां गां नयामि स्वमन्दिरम् । गोहर्त्तेति च मां कस्माद्ब्रवीषि द्विजसत्तम

“આ ગાય મને રાજા પાસેથી પ્રાપ્ત થઈ છે; હું તેને મારા ઘેર લઈ જઈ રહ્યો છું. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તો પછી મને ગોહર્તા કેમ કહો છો?”

Verse 27

ब्राह्मण उवाच । मयापि राजतो लब्धा ममेयं गौर्न संशयः । कथं नयसि विप्र त्वं मयि जीवति मन्दिरम्

બ્રાહ્મણે કહ્યું—મને પણ રાજા પાસેથી આ ગાય પ્રાપ્ત થઈ છે; નિઃસંદેહ આ મારી જ છે. હે વિપ્ર! હું જીવિત હોઉં ત્યારે તું એને પોતાના ઘેર કેવી રીતે લઈ જાય છે?

Verse 28

सोऽब्रवीदद्य मे लब्धा कथं मां वदसे मृषा । सोऽब्रवीद्ध्यो मया लब्धा बलान्नेतुं त्वमिच्छसि

એકએ કહ્યું—આજે મને આ મળી; તું મારા વિષે ખોટું કેમ બોલે છે? બીજાએ કહ્યું—ગઈકાલે મને આ મળી હતી; તું બળજબરીથી એને લઈ જવા ઈચ્છે છે.

Verse 29

ममेयमिति संक्रुद्धः सोमशर्माऽब्रवीद्वचः । प्रज्वलत्क्रोधरक्ताक्षो ममेयमिति सोऽपरः

ક્રોધે ભરાઈ સોમશર્માએ કહ્યું—“આ મારી છે!” બીજાએ પણ, પ્રજ્વલિત ક્રોધથી લાલ આંખો કરીને, “આ મારી છે!” એમ બૂમ પાડી.

Verse 30

विवदतौ तथा विप्रौ राजद्वारमुपागतौ । कुर्वाणौ कलहं घोरं त्यक्तुकामौ स्वजीवितम्

આ રીતે ઝઘડતા તે બંને વિપ્રો રાજદ્વાર પર આવ્યા. તેઓ ભયંકર કલહ કરતા હતા, જાણે પોતાના પ્રાણ પણ ત્યાગવા તૈયાર હોય.

Verse 31

संक्रुद्धौ ब्राह्मणौ दृष्ट्वा शपन्तौ तौ परस्परम् । राज्ञे निवेदयामास द्वास्थं प्रणयपूर्वकम्

બંને ક્રોધિત બ્રાહ્મણોને પરસ્પર શાપ આપતા જોઈ દ્વારપાળે વિનયપૂર્વક રાજાને તે વાત રજૂ કરી.

Verse 32

अवज्ञाय तदा विप्रौ विवदन्तौ रुषान्वितौ । कामव्याकुलचेतस्को न बहिर्निःसृतो नृपः

ત્યારે ક્રોધથી વિવાદ કરતા તે બે બ્રાહ્મણોની અવજ્ઞા કરીને, કામથી વ્યાકુળ ચિત્તવાળો રાજા બહાર નીકળ્યો નહિ।

Verse 33

एवं विवदमानौ तौ त्रिरात्रं समुपस्थितौ । अवज्ञातौ नृपेणाथ राजानं प्रति च क्रुधा

આ રીતે વિવાદ કરતા તે બંને ત્રણ રાત્રિ ત્યાં હાજર રહ્યા; રાજાએ અવજ્ઞા કરવાથી તેઓ રાજા પ્રત્યે ક્રોધિત થયા।

Verse 34

ऊचतुः कुपितो वाक्यं सामर्षौ नृपतिं प्रति । अवमन्यसे नौ यस्मात्त्वं न निर्गच्छसि मन्दिरात्

તે બંને રોષ અને ક્રોધથી રાજાને કઠોર વચન બોલ્યા—“તું અમારો અપમાન કરે છે, કારણ કે તું મહેલમાંથી બહાર નીકળતો નથી।”

Verse 35

शास्ता भवान्प्रजानां हि न न्यायेन नियोक्ष्यति । भविष्यति भवांस्तस्मात्कृकलासो न संशयः

“તું પ્રજાનો શાસ્તા હોવા છતાં ન્યાયથી શાસન કરતો નથી; તેથી તું કૃકલાસ (છિપકલી) બનશે—એમાં શંકા નથી।”

Verse 36

एवं शप्त्वा तदा विप्रावन्यस्मै गां प्रदाय तौ । क्षुधितौ खेदसंयुक्तौ स्वगृहं गन्तुमुद्यतौ

આ રીતે શાપ આપી તે બે બ્રાહ્મણોએ ગાય બીજા વ્યક્તિને આપી દીધી; પછી ભૂખ્યા અને થાકેલા તેઓ પોતાના ઘરે જવા નીકળ્યા।

Verse 37

प्रस्थितौ तौ नृगो द्वार आगत्य समुपस्थितः । दंडवत्प्रणिपत्याऽशु कृतांजलिरभाषत

તેઓ પ્રસ્થાન કરતા હતા ત્યારે રાજા નૃગ દ્વારે આવી તેમની સમીપ ઉપસ્થિત થયો. તેણે તત્કાળ દંડવત્ પ્રણામ કરીને, કરજોડે બોલ્યો.

Verse 38

अमोघवचना यूयं तत्तथा न तदन्यथा । ममोपरि कृपां कृत्वा शापांत उपदिश्यताम्

તમારા વચનો અમોઘ છે; તે એમ જ થશે, અન્યથા નહીં. મારા પર કૃપા કરીને આ શાપનો અંત કેવી રીતે થશે તે ઉપદેશ આપો.

Verse 39

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऊचतुर्वचनं नृपम् । द्वापरस्य युगस्यान्तं भगवान्देवकीसुतः

તેના વચન સાંભળી તે બે વિપ્રોએ રાજાને કહ્યું—“દ્વાપર યુગના અંતે ભગવાન દેવકીપુત્ર (પ્રગટ થશે)…।”

Verse 40

वसुदेवगृहे राजन्हरिराविर्भविष्यति । तस्य संस्पर्शनादेव शापमुक्तिर्भविष्यति

હે રાજન, વસુદેવના ગૃહમાં હરિ પ્રગટ થશે. તેમના માત્ર સ્પર્શથી જ શાપમુક્તિ થશે.

Verse 41

इत्युक्त्वा तौ तदा विप्रौ प्रयातौ स्वनिवेशनम् । राजा बहुविधान्भोगान्भुक्त्वा दत्त्वा च भूरिशः

આમ કહી તે બે બ્રાહ્મણો ત્યારે પોતાના નિવાસે ગયા. રાજાએ અનેક પ્રકારના ભોગ ભોગવીને અને બહુ પ્રમાણમાં દાન આપી (જીવન વિતાવ્યું).

Verse 42

इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैः कालधर्ममुपेयिवान् । ततः स गतवान्विप्रा धर्मराजनिवेशनम्

વિવિધ યજ્ઞો કરીને તેણે કાળધર્મ (નિયત મૃત્યુ) પ્રાપ્ત કર્યું. ત્યારબાદ, હે વિપ્રો, તે ધર્મરાજ યમના નિવાસસ્થાને ગયો.

Verse 43

सत्कृत्योक्तो यमेनाथ स्वागतेन नृपोत्तमः । प्रथमं सुकृतं राजन्नथवा दुष्कृतं त्वया । भोक्तव्यमिति मे ब्रूहि तत्ते संपाद्यते मया

યમે તેને સન્માનપૂર્વક ‘સ્વાગત’ કહી તે શ્રેષ્ઠ રાજાને કહ્યું— ‘હે રાજન, પહેલાં તું પુણ્યફળ ભોગવશે કે પાપફળ? મને કહો; તે હું તારા માટે ગોઠવી દઈશ.’

Verse 44

नृग उवाच । यद्यस्ति दुष्कृतं किंचित्प्रथमं प्रतिपादय । अनुज्ञातो यमेनैवं कृकलासो भवेति वै । ततो वर्षसहस्राणि कृकलासत्वमाप्तवान्

નૃગે કહ્યું— ‘જો કંઈપણ પાપ હોય તો પહેલાં તે જ મને ભોગવવા દો.’ યમે એમ કહી અનુમતિ આપી— ‘તું નિશ્ચયે કૃકલાસ (છિપકલી) થા.’ ત્યારબાદ તે હજારો વર્ષો સુધી કૃકલાસત્વને પામ્યો.

Verse 45

एकस्मिन्दिवसे विप्राः सर्वे यदुकुमारकाः । वनं जग्मुर्मृगान्हन्तुं सर्वे कृष्णसमन्विताः

એક દિવસે, હે વિપ્રો, બધા યદુકુમારો મૃગોનો શિકાર કરવા વનમાં ગયા; તેઓ સૌ શ્રીકૃષ્ણ સાથે હતા.

Verse 46

तृषार्द्दिताश्च मध्याह्ने विचिन्वंतो जलं ह्रदे । सत्वं च सुमहत्तत्र कृकलासं च संस्थितम्

મધ્યાહ્ને તરસથી વ્યાકુળ થઈ તેઓ હ્રદમાં પાણી શોધતા હતા; ત્યાં તેમણે એક અતિ વિશાળ સત્ત્વને—કૃકલાસ (છિપકલી) રૂપે સ્થિત—જોયું.

Verse 47

चक्रुश्चोद्धरणे तस्य यत्नं यदुकुमारकाः । आकृष्यमाणः स तदा गुरुत्वान्न चचाल ह

તેને બહાર ઉઠાવવા યદુકુમારોએ ઘણો પ્રયત્ન કર્યો; પરંતુ ત્યારે ખેંચવામાં આવ્યો છતાં પોતાના ભારેપણાને કારણે તે જરા પણ હલ્યો નહિ.

Verse 48

यदा न शेकुस्ते सर्व आचख्युः कृष्णरामयोः । ददर्श तं तदा कृष्णो नृगं मत्वा हसन्निव

જ્યારે તેઓ સૌ તેને હલાવી ન શક્યા, ત્યારે તેમણે કૃષ્ણ અને રામને બધું કહી સંભળાવ્યું. ત્યારે કૃષ્ણે તેને નૃગ તરીકે ઓળખીને જોયો અને જાણે સ્મિત કર્યો.

Verse 49

चिक्षेप वामहस्तेन लीलयैव जगत्पतिः । स संस्पृष्टो भगवता विमुक्तः शापबंधनात्

જગત્પતિ ભગવાને પોતાના ડાબા હાથથી માત્ર લીલા રૂપે તેને બહાર ફેંકી દીધો. ભગવાનના સ્પર્શથી તે શાપબંધનમાંથી મુક્ત થયો.

Verse 50

त्यक्त्वा कलेवरं राजा दिव्यमाल्यानुलेपनः । कृतांजलिरुवाचेदं भक्त्या परमया युतः

રાજાએ દેહ ત્યજી દીધો; દિવ્ય માળા અને અનુલેપનથી અલંકૃત થઈ, હાથ જોડીને પરમ ભક્તિ સાથે આ વચન બોલ્યો.

Verse 51

नमस्ते जगदाधार सर्गस्थित्यंतकारिणे । सहस्रशिरसे तुभ्यं ब्रह्मणेऽनंतशक्तये

હે જગદાધાર, સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-પ્રલય કરનાર, તમને નમસ્કાર. સહસ્રશીર્ષ બ્રહ્મ, અનંત શક્તિ સ્વરૂપ, તમને પ્રણામ.

Verse 52

एवं संस्तुवतः प्राह भगवान्देवकीसुतः । ददामि ते वरं तुष्टो यत्ते मनसि वर्त्तते

આ રીતે સ્તુતિ કરતાં દેવકીનંદન ભગવાને કહ્યું—“હું પ્રસન્ન છું; તારા મનમાં જે ઇચ્છા વસે છે, તે જ વર તને આપું છું.”

Verse 53

याहि पुण्यकृतांल्लोकान्दर्शनात्स्पर्शनाच्च मे । एवमुक्तः स देवेन संप्रहृष्टतनूरुहः

“મારા દર્શન અને મારા સ્પર્શથી પુણ્યકર્તાઓના લોકોમાં જા.” એમ દેવએ કહ્યે; તે પરમ હર્ષથી રોમાંચિત થયો.

Verse 54

उवाच यदि तुष्टोऽसि यदि देयो वरो मम । गर्त्तेयं मम नाम्ना तु ख्यातिं गच्छतु केशव

તે બોલ્યો—“જો તમે પ્રસન્ન હો, જો મને વર આપવો યોગ્ય હોય, તો હે કેશવ, આ ગર્ત/કૂવો મારા નામથી પ્રસિદ્ધ થાઓ.”

Verse 55

यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्संतर्पयिष्यति । त्वत्प्रसादेन गोविंद विष्णुलोकं स गच्छतु

“જે અહીં સ્નાન કરીને પરમ ભક્તિથી પિતૃઓને તૃપ્ત કરશે, હે ગોવિંદ, તમારા પ્રસાદથી તે વિષ್ಣુલોકને પામે.”

Verse 56

एवमुक्त्वा स भगवान्पुनर्द्वारावतीमगात्

એમ કહી તે ભગવાન ફરી દ્વારાવતી (દ્વારકા) તરફ ગયા.

Verse 57

स च राजा विमानेन दिव्यमाल्यानुलेपनः । जगाम भवनं विष्णोर्विबुधैरनुसंस्तुतः

તે રાજા દિવ્ય વિમાનમાં, દિવ્ય માળા અને સુગંધિત લેપનોથી શોભિત થઈ, દેવતાઓ દ્વારા માર્ગમાં સ્તુતિ પામતો વિષ્ણુના ધામે ગયો।

Verse 58

प्रह्लाद उवाच । तदाप्रभृति विप्रेंद्राः स कूपो नृगसंज्ञया । वरदानाच्च कृष्णस्य पावनः सर्वदेहिनाम्

પ્રહ્લાદે કહ્યું—તે સમયથી, હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો, તે કૂવો ‘નૃગ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો; અને શ્રીકૃષ્ણના વરદાનથી તે સર્વ દેહધારીઓને પાવન કરનાર બન્યો।

Verse 59

तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठा ह्यर्घ्यं दद्याद्यथाविधि । फलपुष्पाक्षतैर्युक्तं चंदनेन च भूसुराः

ત્યાં જઈને, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, વિધિ મુજબ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું—ફળ, પુષ્પ, અક્ષત અને ચંદન સહિત, હે ભૂસુરો।

Verse 60

नमस्ते विश्वरूपाय विष्णवे परमात्मने । अर्घ्यं गृहाण देवेश कूपेऽस्मिन्नृगसंज्ञके

હે વિશ્વરૂપ વિષ્ણુ, પરમાત્મન્, તમને નમસ્કાર. હે દેવેશ, ‘નૃગ’ નામના આ કૂવામાં આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો।

Verse 61

ततः स्नायाद्द्विजश्रेष्ठा मृदमालिप्य पाणिना । संतर्पयेत्पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमात्

ત્યારબાદ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, હાથથી માટી શરીરે લગાવી સ્નાન કરવું; અને ક્રમ પ્રમાણે પિતૃઓ, દેવો તથા મનુષ્યોને તર્પણ આપી સંતોષ કરવો।

Verse 62

ततः श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणां श्रद्धयान्वितः । विप्रेभ्यो भोजनं दद्याद्दक्षिणां च स्वशक्तितः

ત્યારબાદ શ્રદ્ધાસહિત પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરવું; બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને પોતાની શક્તિ મુજબ દક્ષિણા પણ આપવી.

Verse 63

विशेषतः प्रदातव्या सवत्सा गौः स्वलंकृता । शय्या सोपस्करां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति

વિશેષ કરીને વાછરડાંসহ શોભિત ગાય દાન આપવી; તેમજ ઉપકરણોসহ શય્યા આપી ‘વિષ્ણુ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ’ એમ પ્રાર્થના કરવી.

Verse 64

दीनांधकृपणानां च सदा तत्तीरवासिनाम् । दद्याद्दानं स्वशक्त्या च वित्त शाठ्यविवर्जितः

તે પવિત્ર તટે વસતા દીન, અંધ અને દરિદ્ર લોકોને, ધનમાં કપટ વિના, પોતાની શક્તિ મુજબ સદા દાન આપવું જોઈએ.

Verse 65

स्नानमात्रेण विप्रेन्द्रा लभेद्गोदानजं फलम् । पितृणां श्राद्धदानेन वियोनिं न च गच्छति

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો! માત્ર સ્નાનથી ગોદાનનું ફળ મળે છે; અને પિતૃઓને શ્રાદ્ધ-દાન કરવાથી મનુષ્ય અશુભ યોનિમાં પડતો નથી.

Verse 66

कृकलासे कृतं श्राद्धं येनैव तर्पणं तथा । स गच्छेद्विष्णुलोकं तु पितृभिः सहितो नरः

જે મનુષ્ય કૃકલાસમાં શ્રાદ્ધ કરે છે અને ત્યાં જ તર્પણ પણ કરે છે, તે પિતૃઓসহ વિષ્ણુલોકમાં જાય છે.

Verse 67

तथा मनोरथावाप्तिर्यात्रा च सफला भवेत् । सर्वतीर्थफलावाप्तिं लभते नात्र संशयः

ત્યારે મનગમતા સર્વ મનોરથો સિદ્ધ થાય છે અને યાત્રા નિશ્ચયે સફળ બને છે. સર્વ તીર્થોના ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે—એમાં શંકા નથી.