
પુલસ્ત્ય ઋષિ રાજાને પ્રભાસખંડમાં આવેલા ભદ્રકર્ણ મહાહ્રદનું માહાત્મ્ય વર્ણવે છે. આ પવિત્ર જળાશયમાં ‘ત્રિનેત્ર’ જેવી આભા ધરાવતા અનેક પથ્થરો દેખાય છે. તેની પશ્ચિમ દિશામાં શિવલિંગ સ્થિત છે; જેના દર્શનથી ભક્ત ‘ત્રિનેત્રસદૃશ’ બની શિવદૃષ્ટિના ભાવ સાથે જોડાય છે એમ કહેવાય છે. કથા મુજબ શિવપ્રિય ગણ ભદ્રકર્ણે આ લિંગની સ્થાપના કરી અને હ્રદનું નિર્માણ કર્યું. પછી દાનવો સાથેના યુદ્ધમાં ગણસેના પરાજિત થવા લાગી; ત્યારે નામુચિ નામનો પ્રબળ દાનવ શિવના સમક્ષ આક્રમણ કરવા આવ્યો. ભદ્રકર્ણે તેનો સામનો કરી યુદ્ધમાં નિશ્ચિત રીતે તેનો વધ કર્યો. પડેલો દાનવ અંધકારમાં ગયો, છતાં શિવને ઓળખીને સત્યમાં સ્થિર રહ્યો, તેથી શિવ પ્રસન્ન થયા. શિવે ભદ્રકર્ણને વર આપ્યો—લિંગ અને હ્રદ પાસે તેનું નિત્ય સાન્નિધ્ય રહેશે; ખાસ કરીને માઘ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ આ મહિમા વિશેષ રીતે વધે છે. અંતે વિધાન છે કે જે ભદ્રકર્ણ હ્રદમાં સ્નાન કરીને ત્રિનેત્રલિંગની પૂજા કરે છે, તે શિવના શાશ્વત ધામને પામે છે; તેથી ભક્તોએ ત્યાં સતત પ્રયત્નપૂર્વક સ્નાન-પૂજા કરવી જોઈએ।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ भद्रकर्णं महाह्रदम् । त्रिनेत्राभाः शिला यत्र दृश्यंतेऽद्यापि भूरिशः
પુલસ્ત્ય બોલ્યા—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ત્યારબાદ ભદ્રકર્ણ નામના મહાહ્રદ પાસે જવું જોઈએ; ત્યાં આજે પણ ત્રિનેત્રના સમાન રૂપવાળી અનેક શિલાઓ દેખાય છે.
Verse 2
तस्यैव पश्चिमे भागे लिंगमस्ति पिनाकिनः । यं दृष्ट्वा मानवस्तत्र त्रिनेत्रसदृशो भवेत्
એ જ હ્રદના પશ્ચિમ ભાગે પિનાકધારી પ્રભુનું લિંગ છે; ત્યાં તેનું દર્શન કરવાથી મનુષ્ય ત્રિનેત્ર સમાન (શિવકૃપાયુક્ત) બને છે.
Verse 3
भद्रकर्णगणोनाम पुरासीच्छिववल्लभः । तेनात्र स्थापितं लिंगं ह्रदश्चैव विनिर्मितः
પૂર્વકાળે ભદ્રકર્ણ નામનો એક ગણ હતો, જે શિવને પ્રિય હતો; તેણે જ અહીં લિંગ સ્થાપ્યું અને આ હ્રદ પણ બનાવડાવ્યો.
Verse 4
केनचित्त्वथ कालेन संग्रामे दानवैः सह । युयुधे पुरतः शंभोर्नानागणसमन्वितः
પછી એક સમયે દાનવો સાથેના યુદ્ધમાં, તે અનેક ગણસમૂહો સાથે શંભુના અગ્રભાગે રહીને યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.
Verse 5
नष्टे स्कंदे हते सैन्ये वीरभद्रे पराजिते । गतास्ते भयसंत्रस्ता महाकाले विनिर्जिते
સ્કંદ અદૃશ્ય થતાં, સૈન્ય હણાતાં, વીરભદ્ર પરાજિત થતાં અને મહાકાલ વિજયી થતાં—તે દાનવો ભયથી કંપીને ભાગી ગયા।
Verse 6
बलवान्नमुचिर्नाम दानवो बलवत्तरः । खड्गचर्मधरः शीघ्रं महेश्वरमुपाद्रवत्
નમુચિ નામનો અતિ બળવાન દાનવ, અન્યોથી પણ વધુ શક્તિશાળી, ખડ્ગ અને ઢાલ ધારણ કરીને ઝડપથી મહેશ્વર પર ચઢી આવ્યો।
Verse 7
भद्रकर्णस्तु तं दृष्ट्वा दानवं तदनंतरम् । पतंतं संमुखस्तस्य तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्
ભદ્રકર્ણે તે દાનવને જોયા સાથે જ, ધસી આવનારને સામેથી રોકી કહ્યું—“થાંભો, થાંભો!”
Verse 8
छित्त्वाऽसिमसिना तस्य चर्म चापि महाबलः । स्तनयोरंतरे दैत्यं कोपाविष्टोऽहनन्नृप
હે રાજન! તે મહાબળવાને ક્રોધાવેશમાં પોતાના ખડ્ગથી તેના ખડ્ગને કાપી નાખ્યો અને તેની ઢાલ પણ ચીરી; પછી દૈત્યને બંને સ્તનોની વચ્ચે પ્રહાર કર્યો।
Verse 10
अथासौ निहतस्तेन प्रविश्य विपुलं तमः । निपपात महीपृष्ठे वायुभग्न इव द्रुमः । वधं प्राप्तस्तु दैत्योऽसौ नत्वा हरमसौ स्थितः । सत्ये स्थितं च तं दृष्ट्वा ततस्तुष्टो महेश्वरः
પછી તેના દ્વારા હણાયેલો તે દૈત્ય વિશાળ અંધકારમાં પ્રવેશ્યો અને પવનથી તૂટેલા વૃક્ષની જેમ ધરતી પર પડી ગયો. વધને પામ્યા પછી પણ તેણે હર (શિવ)ને નમસ્કાર કર્યો અને વિનયથી ઊભો રહ્યો. તેને સત્યમાં સ્થિત જોયા પછી મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા।
Verse 11
श्रीभगवानुवाच । तव वीर्येण संतुष्टो धर्मेण च विशेषतः । वरं वरय भद्रं ते नित्यं यो हृदये स्थितः
શ્રીભગવાન બોલ્યા—તારા પરાક્રમથી અને વિશેષ કરીને તારા ધર્મથી હું સંતોષ પામ્યો છું. વર માગ; તારો કલ્યાણ થાઓ—હું એ જ છું જે સદા હૃદયમાં નિવાસ કરું છું.
Verse 12
भद्रकर्णं उवाच । यन्मया स्थापितं लिंगमर्बुदे सुरसत्तम । अत्रास्तु तव सांनिध्यं ह्रदेऽस्मिंश्च स्थिरो भव
ભદ્રકર્ણ બોલ્યો—હે દેવશ્રેષ્ઠ! અર્બુદ પર મેં સ્થાપિત કરેલું આ લિંગ છે; અહીં તમારું સાન્નિધ્ય રહો, અને આ પવિત્ર હ્રદમાં પણ તમે સ્થિર રહો.
Verse 13
श्रीभगवानुवाच । माघमासे चतुर्द्दश्यां कृष्णपक्षे सदा मम । सांनिध्यं च विशेषेण ह्रदे लिंगे भविष्यति
શ્રીભગવાન બોલ્યા—માઘ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ મારું સાન્નિધ્ય વિશેષ રૂપે આ હ્રદમાં અને આ લિંગમાં પ્રગટ થશે.
Verse 14
भद्रकर्णह्रदे स्नात्वा त्रिनेत्रं यः समाहितः । द्रक्ष्यते स तु मे स्थानं शाश्वतं यास्यति धुवम्
જે ભદ્રકર્ણ-હ્રદમાં સ્નાન કરીને એકાગ્ર ચિત્તે ત્રિનેત્ર પ્રભુનું પૂજન કરે છે, તે મારા ધામનું દર્શન કરશે અને નિશ્ચયે શાશ્વત પદને પામશે.
Verse 15
तस्मात्सर्वत्र यत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । पूजयित्वा च तल्लिंगं शिवलोकं स गच्छति
અતએવ સર્વ રીતે પ્રયત્ન કરીને ત્યાં સ્નાન કરવું જોઈએ; અને તે લિંગની પૂજા કરીને તે શિવલોકને પામે છે.