Adhyaya 59
આ અધ્યાયમાં પુલસ્ત્ય ઋષિ તીર્થ-માહાત્મ્યરૂપે મહૌજસ તીર્થની કથા કહે છે. મહૌજસ પાતક-નાશક તીર્થ છે; અહીં સ્નાન કરવાથી તેજ (કાંતિ/શુભશક્તિ) અને શ્રી પુનઃ પ્રાપ્ત થાય છે. બ્રહ્મહત્યાના દોષફળથી પીડિત ઇન્દ્ર (શક્ર) શ્રી અને તેજથી વંચિત થાય છે, દુર્ગંધયુક્ત બની દેવતાઓ દ્વારા તિરસ્કૃત થાય છે. ઉપાય માટે તે બૃહસ્પતિને શરણ જાય છે; બૃહસ્પતિ કહે છે કે પૃથ્વી પર તીર્થયાત્રા જ તેજ પાછું મેળવવાનો માર્ગ છે—તીર્થ વિના તેજવૃદ્ધિ થતી નથી. ઘણા તીર્થોમાં ભ્રમણ કર્યા પછી ઇન્દ્ર અર્બુદ પહોંચે છે. ત્યાં એક જળાશય જોઈ સ્નાન કરતાં જ તેને મહા-ઓજ પ્રાપ્ત થાય છે; દુર્ગંધ દૂર થાય છે અને દેવતાઓ તેને ફરી સ્વીકારે છે. ત્યારબાદ ઇન્દ્ર કાળવિશેષ ફલશ્રુતિ જાહેર કરે છે—આશ્વિન શુક્લપક્ષના અંતે, શક્રોદય સમયે જે અહીં સ્નાન કરે તે પરમ ગતિ પામે અને જન્મોજન્મ શ્રીસમ્પન્ન બને. આમ પાપ, પ્રાયશ્ચિત્ત, તીર્થ અને સમય-નિયમનો સંક્ષિપ્ત ઉપદેશ મળે છે।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो महौजसं गच्छेत्तीर्थं पातकनाशनम् । यस्मिन्स्नातो नरो राजंस्तेजसा युज्यते ध्रुवम् । ब्रह्महत्याग्निना शक्रः पुरा दैन्यं परं गतः
પુલસ્ત્યે કહ્યું—હે રાજન! ત્યારબાદ પાતકનાશક મહૌજસ તીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય નિશ્ચયે તેજથી યુક્ત થાય છે. પૂર્વકালে બ્રહ્મહત્યાની અગ્નિથી દગ્ધ થઈ શક્ર (ઇન્દ્ર) પરમ દૈન્યને પામ્યો હતો।
Verse 2
निःश्रीकस्तेजसा हीनो दुर्गन्धेन समन्वितः । परित्यक्तः सुरैः सर्वैर्विषादं परमं गतः
તે શ્રીહીન, તેજહીન અને દુર્ગંધથી યુક્ત હતો; સર્વ દેવતાઓએ ત્યજી દીધેલ હોવાથી તે પરમ વિષાદમાં ડૂબી ગયો।
Verse 3
ततः पप्रच्छ देवेन्द्रो द्विजश्रेष्ठं बृहस्पतिम् । भगवंस्तेजसो वृद्धिः कथं स्यान्मे यथा पुरा
પછી દેવೇಂದ್ರે દ્વિજશ્રેષ્ઠ બૃહસ્પતિને પૂછ્યું—“ભગવન! પૂર્વની જેમ મારું તેજ ફરી કેવી રીતે વધે?”
Verse 4
बृहस्पतिरुवाच । तीर्थयात्रां सुरश्रेष्ठ कुरुष्व धरणीतले । तीर्थं विना ध्रुवं वृद्धिस्तेजसो न भविष्यति
બૃહસ્પતિએ કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠ! ધરણી પર તીર્થયાત્રા કર. તીર્થ વિના નિશ્ચયે તેજની વૃદ્ધિ થતી નથી.
Verse 5
ततस्तीर्थान्यनेकानि भ्रांत्वा शक्रो नराधिप । क्रमेणैवार्बुदं प्राप्तस्तत्र दृष्ट्वा जलाशयम् । स्नानं चक्रे ततः श्रान्तो महौजाः प्रत्यपद्यत
પછી શક્ર (ઇન્દ્ર), હે રાજન, અનેક તીર્થોમાં ભ્રમણ કરીને ક્રમે અર્બુદ પહોંચ્યો. ત્યાં જળાશય જોઈ થાકેલો મહૌજાઃ સ્નાન કરીને પછી મહાન તેજ અને બળ પ્રાપ્ત કર્યાં.
Verse 6
दुर्गन्धेन विनिर्मुक्तस्ततो देवैः समावृतः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शृणुध्वं सर्वदेवताः
દુર્ગંધથી મુક્ત થઈ તે દેવોથી ઘેરાઈ ગયો. પછી હસતાં હસતાં બોલ્યો—હે સર્વ દેવતાઓ, મારા વચન સાંભળો.
Verse 7
येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति प्राप्ते शक्रोच्छ्रये सदा । आश्विने शुक्लपक्षांते ते यास्यंति परां गतिम् । सुश्रीकाश्च भविष्यंति सदा जन्मनिजन्मनि
જે અહીં શક્રોચ્છ્રયનો સમય આવે ત્યારે હંમેશાં—આશ્વિન શુક્લપક્ષના અંતે—સ્નાન કરશે, તે પરમ ગતિને પામશે. તેઓ જન્મે જન્મે સદા શ્રી, સૌંદર્ય અને સૌભાગ્યથી યુક્ત રહેશે.
Verse 59
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे महौजसतीर्थप्रभाववर्णनंनामैकोनषष्टितमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં ‘મહૌજસા તીર્થ પ્રભાવ વર્ણન’ નામનો એકોનસાઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.