Adhyaya 57
પુલસ્ત્ય ઋષિ રાજાને અવિયુક્તવનનું માહાત્મ્ય સમજાવે છે. આ વનનું વિશેષ ફળ એવું છે કે—જે કોઈ ત્યાં દર્શન કરે અથવા નિવાસ કરે, તે પોતાના પ્રિયજન અને પ્રિય વસ્તુઓથી વિયોગમાં રહેતો નથી. આ વાતને એક કારણકથા દ્વારા સ્થિર કરવામાં આવી છે. નહુષે ઇન્દ્રનું રાજ્ય હરી લીધું ત્યારે શચી દુઃખિત થઈ આ વનમાં પ્રવેશે છે. વનના સ્વાભાવિક પ્રભાવથી અગાઉ વિયુક્ત શતક્રતુ ઇન્દ્ર પુનઃ પરત આવે છે અને શચી સાથે મિલન થાય છે; તેથી આ ક્ષેત્રની ‘અવિયુક્ત’ ખ્યાતિ પ્રસ્થાપિત થઈ. ત્યારબાદ શચી વનને વર આપે છે—પ્રિય સંબંધીઓથી વિયોગ પામેલો સ્ત્રી કે પુરુષ જો ત્યાં એક રાત રહે, તો તેને ફરી સંગ અને સહવાસ પ્રાપ્ત થાય. અહીં ફળદાન/ફળાર્પણનું મહાપુણ્ય વિદ્વાન બ્રાહ્મણો વખાણે છે. ખાસ કરીને સંતાન ઇચ્છતી સ્ત્રીઓ માટે વંધ્યત્વ નિવૃત્તિ અને ‘પુત્રફળ’ પ્રાપ્તિ જણાવાઈ છે. આ સ્કંદમહાપુરાણના પ્રભાસખંડસ્થ અર્બુદખંડનો 57મો અધ્યાય છે.
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । अवियुक्तवनं गच्छेत्ततः पार्थिवसत्तम । यस्मिन्दृष्टे नरोभीष्टैर्न वियुज्येत कर्हिचित्
પુલસ્ત્ય બોલ્યા—ત્યારબાદ, હે રાજશ્રેષ્ઠ, અવિયુક્ત વનમાં જવું જોઈએ; તેનું દર્શન થતાં જ મનુષ્ય પોતાના અભીષ્ટથી ક્યારેય વિયોગ પામતો નથી.
Verse 2
तत्र पूर्वं शची राजन्प्रविष्टा दुःखसंयुता । नहुषेण हृते राज्ये देवेन्द्रस्य महात्मनः
ત્યાં, હે રાજન, પૂર્વકાળે શચી દુઃખથી વ્યાકુળ બની પ્રવેશી હતી, જ્યારે નહુષે મહાત્મા દેવೇಂದ್ರ (ઇન્દ્ર)નું રાજ્ય હરી લીધું હતું.
Verse 3
तत्प्रभावात्पुनः प्राप्तो वियुक्तोऽपि शतक्रतुः । ततस्तस्य वरो दत्तो वनस्य हि तया नृप
તે સ્થાનના પ્રભાવથી વિયોગમાં હોવા છતાં શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) ફરી પ્રાપ્ત થયો. ત્યારબાદ, હે નૃપ, શચીએ તે વનને વરદાન આપ્યું.
Verse 4
नरो वा यदि वा नारी वियुक्ताऽत्र वने शुभे । प्रियैर्निवास एकस्मिन्रात्रिमेकां वसिष्यति
પુરુષ હોય કે સ્ત્રી, જો પ્રિયજનોથી વિયોગ પામ્યો/પામેલી હોય, તો આ શુભ વનમાં એક જ નિવાસસ્થાને માત્ર એક રાત્રિ વસવાથી તે ફરી પ્રિયજન સાથે એકત્ર નિવાસ પામે છે.
Verse 5
स तेन लभते संगं भूय एव यथा मया । प्रियैः स लभते वासमेकरात्रं वसन्नृप
તે પુણ્યકર્મ/વ્રતથી તે ફરી એવો સંગ પ્રાપ્ત કરે છે, જેમ મને થયો હતો. હે નૃપ, ત્યાં એક રાત્રિ વસવાથી તે પ્રિયજનોમાં નિવાસફળ પામે છે.
Verse 6
फलदानं प्रशंसंति तत्र ब्राह्मणसत्तमाः । वंध्यानां च विशेषेण यतः पुत्रफलं लभेत्
ત્યાં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો ફળદાનની પ્રશંસા કરે છે. ખાસ કરીને સંતાનહીન સ્ત્રીઓ માટે, કારણ કે તેનાથી પુત્રફળરૂપ સંતાનફળ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે.
Verse 57
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्डेऽवियुक्तक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં ‘અવિયુક્તક્ષેત્રમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો સત્તાવનમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.