Adhyaya 52

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् । यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम्

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—ત્યારબાદ, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, મહાન ‘ઈશાની-શિખર’ પર જવું જોઈએ; જ્યાં ગૌરીએ તપ કર્યું—અતિ પવિત્ર અને લોકવિખ્યાત।

Verse 2

यस्य संदर्शनेनापि नरः पापात्प्रमुच्यते । लभते चातिसौभाग्यं सप्तजन्मांतराणि च

તેનું માત્ર દર્શન કરવાથી પણ મનુષ્ય પાપમાંથી મુક્ત થાય છે; અને સતત સાત જન્મો સુધી અતિશય સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 3

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले तपस्तप्तं देव्या तत्र मुनीश्वर । किमर्थं च महत्त्वेतत्कौतुकं वक्तुमर्हसि

યયાતિ બોલ્યા—હે મુનીશ્વર, દેવી ત્યાં કયા કાળે તપ કર્યું હતું? અને કયા કારણે આ સ્થાન એટલું મહાન છે? કૃપા કરીને આ અદ્ભુત વિષય કહો।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतां लोकविश्रुताम् । यस्याः संश्रवणादेव मुच्यते सर्वपातकैः

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—હે રાજન, લોકવિખ્યાત એવી આ દિવ્ય અને અદ્ભુત કથા સાંભળો; જેના માત્ર શ્રવણથી જ સર્વ પાતકોમાંથી મુક્તિ મળે છે।

Verse 6

वीर्यं यदि त्रिनेत्रस्य क्षेत्रे गौर्याः पतिष्यति । अस्माकं पतनं नूनं जगतश्च भविष्यति

જો ત્રિનેત્ર પ્રભુનું મહાવીર્ય ગૌરીના પાવન ક્ષેત્રમાં પડી જાય, તો નિશ્ચયે આપણો પતન અને જગતનો પણ વિનાશ થશે.

Verse 7

संततेस्तु विनाशाय ततो गच्छामहे वयम्

અતએવ સંતતિનો વિનાશ અટકાવવા માટે અમે તત્કાળ ત્યાં જઈએ છીએ.

Verse 8

एवं संमंत्र्य देवास्ते कैलासं पर्वतं गताः । ततस्तु नंदिना सर्वे निषिद्धाः समयं विना

આ રીતે પરામર્શ કરીને તે દેવગણ કૈલાસ પર્વત પર ગયા. પરંતુ પૂર્વ અનુમતિ/સમય વિના આવ્યા હોવાથી નંદીએ સૌને અટકાવ્યા.

Verse 9

पुरा गौर्या समासक्तं ज्ञात्वा देवाः सवासवाः । मंत्रं चक्रुर्भयाविष्टा एकांते समुपाश्रिताः

પૂર્વે, (શિવ) ગૌરીમાં અત્યંત આસક્ત છે એમ જાણી, ઇન્દ્ર સહિત દેવગણ ભયગ્રસ્ત થઈ એકાંતમાં આશ્રય લઈને મંત્રણા કરવા લાગ્યા.

Verse 10

अथ देवगणाः सर्वे वञ्चयित्वा च तं गणम् । प्रैषयंस्तत्र वायुं च गुप्तमूचुर्वचस्त्विदम्

પછી સર્વ દેવગણોએ તે ગણને ચાતુર્યથી છલ કરીને ત્યાં વાયુને મોકલ્યો અને ગુપ્ત રીતે આ વચનો કહ્યા.

Verse 11

गत्वा वायो भवं ब्रूहि न कार्या संततिस्त्वया । एवं देवगणा देव प्रार्थयंति भयातुराः

હે વાયુ, જઈને ભવ (શિવ) ને કહો—‘તમારે સંતતિ ઉત્પન્ન કરવી નથી.’ હે દેવ, ભયથી વ્યાકુળ દેવગણો આ રીતે તમારી પ્રાર્થના કરે છે।

Verse 12

ततो वायुर्द्रुतं गत्वा स्थितो यत्र महेश्वरः । उच्चैर्जगाद तद्वाक्यं यदुक्तं त्रिदशालयैः

પછી વાયુ ઝડપથી જઈ જ્યાં મહેશ્વર ઊભા હતા ત્યાં પહોંચ્યો. અને ત્રિદશાલયવાસી દેવોએ જે કહ્યું હતું તે જ વચન તેણે ઊંચા સ્વરે સંભળાવ્યું।

Verse 13

ततस्तु भगवाञ्छर्वो व्रीडया परया युतः । गौरीं त्यक्त्वा समुत्तस्थौ बाढमित्येव चाब्रवीत्

ત્યારે પરમ લજ્જાથી યુક્ત ભગવાન શર્વ (શિવ) ગૌરીને છોડીને ઊભા થયા અને માત્ર એટલું જ કહ્યું—“બાઢમ્, તેમ જ થાઓ।”

Verse 14

ततो गौरी सुदुःखार्ता शशाप त्रिदशालयान्

પછી અત્યંત દુઃખથી વ્યાકુળ ગૌરીએ ત્રિદશાલયવાસી દેવોને શાપ આપ્યો।

Verse 15

गौर्युवाच । यस्मादहं कृता देवैः पुत्रहीना समागतैः । तस्मात्तेऽपि भविष्यन्ति सन्तानेन विवर्ज्जिताः

ગૌરી બોલ્યાં—“એકત્ર થયેલા દેવોએ મને પુત્રહીના બનાવી છે; તેથી તેઓ પણ સંતાનથી વિવર્જિત થશે।”

Verse 16

यस्माद्वायो समायातः स्थानेऽस्मिञ्जनवर्जिते । तस्मात्कायविनिर्मुक्तस्त्वं भविष्यसि सर्वदा

હે વાયુ! તું આ જનવિહોણા એકાંત સ્થાને આવ્યો છે; તેથી તું સદા દેહવિમુક્ત, શરીરરહિત જ રહેશે।

Verse 17

एवमुक्त्वा ततो दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा । त्यक्त्वा पार्श्वं गता राजन्नर्बुदं नगसत्तमम्

આ રીતે કહીને તે લાંબા સમય સુધી પતિ પ્રત્યે ક્રોધમાં તત્પર રહી; પછી તેની બાજુ છોડીને, હે રાજન, પર્વતશ્રેષ્ઠ અર્બુદ તરફ ગઈ।

Verse 19

इन्द्राद्यैर्विबुधैः सार्द्धं तदंतिकमुपागमत् । अथ शक्रो विनीतात्मा देवीं ता प्रत्यभाषत

ઇન્દ્ર વગેરે દેવતાઓ સાથે તે તેણીના સાન્નિધ્યે પહોંચ્યો; ત્યારબાદ વિનમ્ર હૃદયવાળા શક્ર (ઇન્દ્ર) એ તે દેવીને સંબોધીને કહ્યું।

Verse 20

एष देवः शिवः प्राप्तस्तव पार्श्वं स्वलज्जया । नायाति तत्प्रसादोऽस्य क्रियता महती भव

આ દેવ શિવ સ્વલજ્જાથી સંકોચીને તારા સાન્નિધ્યે આવ્યા છે, પરંતુ આગળ આવતા નથી। હે મહાદેવી! તેમના પર મહાન પ્રસાદરૂપ કૃપા કર।

Verse 21

देव्युवाच । त्यक्ताऽहं तव वाक्येन पतिना समयान्विता । पुत्रं लब्ध्वा प्रयास्यामि तस्य पार्श्वे सुरेश्वर

દેવી બોલ્યાં—તમારા વચનથી, પરસ્પર સમજૂતીથી બંધાયેલી મને મારા પતિએ ત્યજી દીધી। હે સુરેશ્વર! પુત્ર પ્રાપ્ત કર્યા પછી જ હું તેના સાન્નિધ્યે પરત જઈશ।

Verse 22

तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स्वयं देवः समाययौ । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं प्रसादः क्रियतामिति

તેમનો તે નિશ્ચય જાણીને સ્વયં દેવ ત્યાં આવ્યા અને હસતાં હસતાં બોલ્યા, "કૃપા કરો, પ્રસન્ન થાઓ."

Verse 23

दृष्टिदानेन देवेशि भाषणेन वरानने । मया देवहितं कार्यं सर्वावस्थासु पार्वति

હે દેવેશ્વરી! હે સુંદર મુખવાળી પાર્વતી! દ્રષ્ટિ અને વાણી દ્વારા મારે દરેક પરિસ્થિતિમાં દેવોનું હિત કરવાનું છે.

Verse 24

अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता । पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि

હે સુરેશ્વરી! તેમણે અકાળે તને મુક્ત કરી અને રતિ-ક્રીડા અટકાવી દીધી, કારણ કે તારો આ પ્રયાસ પુત્ર-પ્રાપ્તિ માટે હતો.

Verse 25

तस्मात्ते भविता पुत्रो निजदेहसमुद्भवः । मत्प्रसादादसंदिग्धं चतुर्थे दिवसे प्रिये

તેથી હે પ્રિયે! મારી કૃપાથી નિઃશંકપણે ચોથા દિવસે તારા પોતાના દેહમાંથી એક પુત્રનો ઉદ્ભવ થશે.

Verse 26

निजांगमलमादाय यादृग्रूपं सुरेश्वरि । करिष्यसि न सन्देहस्तादृगेव भविष्यति

હે સુરેશ્વરી! તારા અંગોનો મેલ લઈને તું જેવું રૂપ બનાવીશ, તેમાં કોઈ શંકા નથી કે તે તેવું જ બની જશે.

Verse 27

सद्यो देवगणानां च दैत्यानां च विशेषतः । तथा वै सर्वमर्त्त्यानां सिद्धिदो बहुरूपधृक्

તે તરત જ દેવગણો માટે—અને વિશેષ કરીને દૈત્યો માટે—તથા સર્વ મર્ત્યો માટે પણ, અનેક રૂપ ધારણ કરીને સિદ્ધિ આપનાર બને છે।

Verse 28

एवमुक्ता त्रिनेत्रेण परितुष्टा सुरेश्वरी । आलापं पतिना चक्रे सार्द्धं हर्षसमन्विता

ત્રિનેત્રધારી પ્રભુએ એમ કહ્યે પછી સুরેશ્વરી અત્યંત પ્રસન્ન થઈ અને હર્ષથી ભરાઈ પોતાના પતિ સાથે સંવાદ કરવા લાગી।

Verse 29

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप । तदोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात्किल । चतुर्भुजं चकाराऽथ हरवाक्याद्विनायकम्

ચોથો દિવસ આવતા, હે નૃપ! શિવાએ સ્નાન કર્યું; પછી કૌતુકવશ દેહમર્દનથી ઉત્પન્ન થયેલો લેપ લઈને, હરનાં વચન અનુસાર વિનાયકને ચતુર્ભુજ બનાવ્યો।

Verse 30

ततः सजीवतां प्राप्य हरवाक्येन तं तदा । विशेषेण महाराज नायकोऽसौ कृतः क्षितौ । सर्वेषां चैव मर्त्यानां ततः ख्यातो बभूव ह

પછી હરનાં વચનથી તેને પ્રાણ પ્રાપ્ત થયા; હે મહારાજ! તે સમયે જ તેને પૃથ્વી પર વિશેષ રીતે ‘નાયક’ બનાવવામાં આવ્યો; ત્યારબાદ તે સર્વ મર્ત્યોમાં પ્રસિદ્ધ થયો।

Verse 31

विनायक इति श्रीमान्पूज्यस्त्रैलोक्यवासिनाम् । सर्वेषां देवमुख्यानां बभूव हि विनायकः

તે શ્રીમંત ‘વિનાયક’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો, ત્રિલોકવાસીઓ માટે પૂજ્ય બન્યો; અને સર્વ મુખ્ય દેવોમાં વિનાયક જ અગ્રગણ્ય થયો।

Verse 32

ततो देवगणाः सर्वे देवीप्रियहिते रताः । तस्मै ददुर्वरान्दिव्यान्प्रोचुर्देवीं च पार्थिव

ત્યાર પછી દેવીને પ્રિય અને હિતકારક કરવા તત્પર સર્વ દેવગણોએ તેને દિવ્ય વરો આપ્યા અને, હે રાજન, દેવીને પણ સંબોધીને કહ્યું।

Verse 33

देवा ऊचुः । तवायं तनयो देवि सर्वेषां नः पुरःसरः । प्रथमं पूजिते चास्मिन्पूजा ग्राह्या ततः सुरैः

દેવોએ કહ્યું—હે દેવી, તારો આ પુત્ર અમ સૌનો અગ્રણી છે. પ્રથમ તેની પૂજા થાય, ત્યાર પછી દેવો પૂજા સ્વીકારશે।

Verse 34

एतच्छृंगं गिरे रम्यं तव संसेवनाच्छुभे । सर्वपापहरं नृणां दर्शनाच्च भविष्यति

હે શુભે, તારા સંસેવનથી આ રમ્ય પર્વતશિખર મનુષ્યો માટે માત્ર દર્શનથી જ સર્વ પાપ હરણ કરનાર બનશે।

Verse 35

येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति सुपुण्ये सलिलाश्रये । ते यांस्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

જે અહીં આ અતિપુણ્ય જલાશ્રયમાં સ્નાન કરશે, તે જરા-મરણ રહિત પરમ ધામને પામશે।

Verse 36

माघमासे तृतीयायां शुक्लायां ये समाहिताः । सप्तजन्मांतराण्येव भविष्यन्ति सुखान्विताः

માઘ માસની શુક્લ તૃતીયાએ જે સમાહિત ચિત્તે રહેશે, તે સાત જન્માંતરો સુધી સુખસંપન્ન રહેશે।

Verse 37

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्थानं तु ततो गताः । देवोऽपि सहितो देव्या कैलासं पर्वतं गतः

આવું કહી સર્વ દેવતાઓ પોતાના-પોતાના ધામે ગયા. દેવ પણ દેવીসহિત કૈલાસ પર્વત પર પધાર્યા.

Verse 52

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्ड ईशानीशिखरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં ‘ઈશાનીશિખર-માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો બાવનમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 918

सुतार्थं सा तपस्तेपे यतवाक्कायमानसा । ततो वर्षसहस्रान्ते देवदेवो महेश्वरः

પુત્રાર્થે તેણીએ વાણી, કાયાં અને મનને સંયમમાં રાખી તપ કર્યું. ત્યારબાદ હજાર વર્ષના અંતે દેવોના દેવ મહેશ્વર (પ્રગટ થયા).