Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । स कृत्वा स्वाश्रमं तत्र वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तत्र शंभोर्निवासाय तपस्तेपे सुदारुणम्

સૂતજી બોલ્યા—ત્યાં ભગવાન મુનિ વસિષ્ઠે પોતાનો આશ્રમ સ્થાપી નિવાસ કર્યો. અને શંભુ ત્યાં નિવાસ કરે તે માટે તેમણે અતિ કઠોર તપ કર્યું.

Verse 2

स बभूव मुनिः सम्यक्फलाहारसमन्वितः । शीर्ण पर्णाशनः पश्चाद्द्वे शते समपद्यत

તે મુનિ નિયમપૂર્વક ફળાહારથી જીવન યાપન કરતા રહ્યા. પછી સૂકાં પાનનો આહાર લઈને બે સો વર્ષ સુધી તેમ જ રહ્યા.

Verse 3

जलाहारः पञ्चशतवर्षाणि संबभूव ह । वर्षाणां वायुभक्षोऽभूत्ततो दशशतानि च

તેઓ પાંચ સો વર્ષ સુધી માત્ર જલાહાર પર રહ્યા. ત્યારબાદ વધુ એક હજાર વર્ષ સુધી વાયુભક્ષ, એટલે કે પ્રાણમાત્ર પર સ્થિત રહ્યા.

Verse 4

पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाशयः । वर्षास्वाकाशवासी च सहस्रं च ततोऽभवत्

ઉનાળામાં તેમણે પંચાગ્નિ સાધના કરી, હેમંતમાં જળમાં નિવાસ કર્યો, અને વર્ષાકાળમાં ખુલ્લા આકાશ નીચે વસ્યા—આ રીતે તેઓ વધુ એક હજાર વર્ષ રહ્યા.

Verse 5

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्यर्षेः सुमहात्मनः । भित्त्वा तं पर्वतं सद्यस्तत्पुरो लिंगमुत्थितम् । तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टो मुनिः स्तोत्रमुदैरयत्

પછી તે મહાત્મા ઋષિના તપથી પ્રસન્ન થયેલા મહાદેવે તત્કાળ તે પર્વત ભેદી નાખ્યો અને તેના સમક્ષ શિવલિંગ પ્રગટ થયું. તેને જોઈ આશ્ચર્યાવિષ્ટ મુનિએ સ્તોત્ર ઉચ્ચાર્યું.

Verse 6

नमः शिवाय शुद्धाय सर्वगायाऽमृताय च । कपर्द्दिने नमस्तुभ्यं नमस्तस्मै त्रिमूर्त्तये

શુદ્ધ, સર્વવ્યાપી, અમૃતસ્વરૂપ શિવને નમસ્કાર. હે કપર્દિન, તમને નમસ્કાર; ત્રિમૂર્તિસ્વરૂપ તે પરમેશ્વરને નમસ્કાર.

Verse 7

नमः स्थूलाय सूक्ष्माय व्यापकाय महात्मने । निषंगिणे नमस्तुभ्यं त्रिनेत्राय नमोनमः

સ્થૂલ અને સૂક્ષ્મ, સર્વવ્યાપી મહાત્માને નમસ્કાર. હે શસ્ત્રધારી પ્રભુ, તમને નમસ્કાર; ત્રિનેત્રધારીને વારંવાર નમસ્કાર.

Verse 8

नमश्चन्द्रकलाधार नमो दिग्वसनाय च । पिनाकपाणये तुभ्यमष्टमूर्ते नमोनमः

ચંદ્રકલાધારીને નમસ્કાર, દિગંબરને નમસ્કાર. હે પિનાકપાણિ, તમને નમસ્કાર; અષ્ટમૂર્તિ પ્રભુને વારંવાર નમસ્કાર.

Verse 9

नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानगम्याय ते नमः । नमस्ते ज्ञानदेहाय सर्वज्ञानमयाय च

જ્ઞાનસ્વરૂપ તમને નમસ્કાર, જ્ઞાનથી જ ગમ્ય એવા તમને નમસ્કાર. જ્ઞાનદેહ તમને નમસ્કાર; સર્વજ્ઞાનમય પ્રભુને નમસ્કાર.

Verse 10

काशीपते नमस्तुभ्यं गिरिशाय नमोनमः । जगत्कारणरूपाय महादेवाय ते नमः

હે કાશીપતિ, તમને નમસ્કાર; હે ગિરિશ, વારંવાર નમસ્કાર. જગતના કારણસ્વરૂપ મહાદેવને નમસ્કાર.

Verse 11

गौरीकान्त नम स्तुभ्यं नमस्तुभ्यं शिवात्मने । ब्रह्मविष्णुस्वरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः

હે ગૌરીકાંત! તમને નમસ્કાર, શિવાત્મસ્વરૂપ! તમને નમસ્કાર. બ્રહ્મા-વિષ્ણુસ્વરૂપ, ત્રિનેત્ર પ્રભુ! તમને વારંવાર નમસ્કાર.

Verse 12

विश्वरूपाय शुद्धाय नमस्तुभ्यं महात्मने । नमो विश्वस्वरूपाय सर्वदेवमयाय च

વિશ્વરૂપ, શુદ્ધ પરમાત્મા! તમને નમસ્કાર, હે મહાત્મન. જેમનું સ્વરૂપ જ વિશ્વ છે અને જે સર્વદેવમય છે—તેમને નમસ્કાર.

Verse 13

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । परितुष्टोऽस्मि ते भद्रं वरं वरय सुव्रत

સૂત બોલ્યા—એ જ ક્ષણે એક અશરીરી વાણી બોલી: “હે ભદ્ર! હું તારા પર પ્રસન્ન છું. હે સુવ્રત! વર માગ.”

Verse 14

इत्युक्त्वा पर्वतं भित्त्वा तत्पुरो लिंगमुत्थितम्

આમ કહીને પર્વત ફાટી ગયો અને તેની સામે જ શિવલિંગ પ્રગટ થયું.

Verse 15

वसिष्ठ उवाच । लिंगेऽस्मिंस्तव सांनिध्यं सदा भवतु शंकर । मया पूर्वं प्रतिज्ञातं नगस्येह महात्मने । सत्यं कुरु वचो मे त्वं यदि तुष्टोऽसि शंकर

વસિષ્ઠ બોલ્યા—“હે શંકર! આ લિંગમાં તમારું સાન્નિધ્ય સદા રહે. મેં અગાઉ અહીં આ મહાન પર્વતને પ્રતિજ્ઞા આપી હતી. હે શંકર, તમે પ્રસન્ન હો તો મારા વચનને સત્ય કરો.”

Verse 16

श्रीभगवानुवाच । अद्यप्रभृति लिंगेऽस्मिन्सांनिध्यं मे भविष्यति । त्वद्वाक्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठ सर्वं सत्यं भविष्यति

શ્રીભગવાન બોલ્યા—આજથી આ લિંગમાં મારી સાન્નિધ્યતા નિત્ય રહેશે. હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તારા વચનબળે સર્વે સત્ય જ થશે.

Verse 17

स्तोत्रेणानेन यो मर्त्यो मां स्तविष्यति भक्तितः । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामाश्विने मुनिसत्तम

હે મુનિસત્તમ, આશ્વિન માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ જે કોઈ મર્ત્ય ભક્તિપૂર્વક આ સ્તોત્રથી મારી સ્તુતિ કરશે.

Verse 18

मत्प्रियार्थं तु शक्रेण प्रेषिता मुनिसत्तम । मन्दाकिनीति विख्याता नदी त्रैलोक्यपाविनी

હે મુનિસત્તમ, મને પ્રિય એવા હેતુ માટે શક્રે (ઇન્દ્રે) એક નદી પ્રેષિત કરી; તે ‘મંદાકિની’ નામે વિખ્યાત અને ત્રૈલોક્યપાવની છે.

Verse 19

देवस्योत्तरदिग्भागे कुंडं तिष्ठति नित्यशः । तस्यां स्नात्वा मुनिश्रेष्ठ लिंगं मे पश्यते तु यः । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

દેવાલયના ઉત્તર દિશાભાગે એક કુંડ સદા સ્થિત છે. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તેમાં સ્નાન કરીને જે મારા લિંગનું દર્શન કરે છે, તે જરા-મરણરહિત પરમ સ્થાનને પામે છે.

Verse 20

अचलं भेदयित्वा तु यस्मान्मे लिंगमुद्गतम् । अचलेश्वरनाम्नैव लोके ख्यातिं गमिष्यति

અચલ પર્વતને ભેદીને મારું લિંગ પ્રગટ થયું હોવાથી, તે લોકમાં ‘અચલેશ્વર’ નામથી જ પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 21

अस्य लिंगस्य माहात्म्यान्न कदाचिच्चलिष्यति । सर्वथा म इदं लिंगं प्रलयान्ते न चाल्यते

આ લિંગના માહાત્મ્યથી તે ક્યારેય ડગમગશે નહીં. સર્વ રીતે મારું આ લિંગ પ્રલયાંતেও અચળ રહેશે.

Verse 22

सूत उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं विरराम महेश्वरः । वसिष्ठोऽपि सुहृष्टात्मा गौतमाद्या मुनीश्वराः

સૂત બોલ્યા: એટલું કહી મહેશ્વર મૌન થયા. વશિષ્ઠ પણ હૃદયથી પ્રસન્ન થયા અને ગૌતમ આદિ મુનિશ્રેષ્ઠો પણ આનંદિત થયા.

Verse 23

शक्रादयस्ततो देवास्तीर्थान्यायतनानि च । आनयामास ब्रह्मर्षिस्तपसा पर्वतोत्तमे

પછી શક્ર આદિ દેવોએ તીર્થો અને પવિત્ર આયતનો ત્યાં લાવ્યાં; અને બ્રહ્મર્ષિએ પોતાના તપોબળથી તેમને તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પર આકર્ષ્યા.

Verse 24

ततस्तुष्टः सुरश्रेष्ठस्तत्र वासमथाकरोत्

પછી પ્રસન્ન થયેલા દેવશ્રેષ્ઠે ત્યાં જ નિવાસ કર્યો.