Adhyaya 39

Verse 1

ययातिरुवाच । यत्त्वया कीर्तितं ब्रह्मन्पूर्वं देवैः प्रसादितः । लिंगं संस्थापयामास स्थिररूपो महेश्वरः

યયાતિએ કહ્યું—હે બ્રહ્મન! તમે અગાઉ જેમ વર્ણન કર્યું તેમ, દેવતાઓ દ્વારા પ્રસન્ન થયેલા સ્થિરરૂપ મહેશ્વરે લિંગની સ્થાપના કરી…

Verse 2

कस्मात्तत्पातितं लिंगं वालखिल्यैर्महात्मभिः । कस्मात्तत्राचलो जातो देवदेवो महेश्वरः

મહાત્મા વાલખિલ્યોએ તે લિંગને કેમ પાતિત કરાવ્યું? અને દેવદેવ મહેશ્વર ત્યાં કેમ અચલ બની સ્થિર થયા?

Verse 3

एतन्मे कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि । तस्मिन्दृष्टे च किं पुण्यं नराणां तत्र जायते

આ બધું મારું કૌતુક છે; તમે તેને યથાવત્ કહેવા યોગ્ય છો. અને તે પવિત્ર દર્શન થતાં મનુષ્યોને ત્યાં કયું પુણ્ય ઉત્પન્ન થાય છે?

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । महेश्वरस्य माहात्म्यं शृणु पार्थिवसत्तम । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथांतरम्

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—હે રાજશ્રેષ્ઠ, મહેશ્વરની મહિમા સાંભળ. અહીં હું તને પૂર્વવૃત્ત—પ્રાચીન કથાનો બીજો પ્રસંગ—વર્ણવીશ.

Verse 5

यदा पञ्चत्वमापन्ना सती सत्यपराक्रमा । अपमानेन दक्षस्य यज्ञे न च निमंत्रिता

જ્યારે સત્યપરાક્રમા સતી પંચત્વને પામી—તે દક્ષના અપમાનને કારણે, અને તેના યજ્ઞમાં તેને આમંત્રણ ન મળવાને કારણે પણ થયું.

Verse 6

तदा कामो द्रुतं गृह्य पुष्पचापं तमभ्यगात् । कन्दर्प्पं सहसा दृष्ट्वा सन्धितेषुं सुदुर्जयम्

ત્યારે કામદેવે ઝડપથી પુષ્પધનુષ ધારણ કરી તેમના નજીક ગયો. સહસા કંદર્પને—બાણ સંધાન કરેલો, દુર્જય—જોઈને (શિવ ચંચળ થયા).

Verse 7

आपतन्तं भयात्तस्य प्रणष्टस्त्रिपुरांतकः । स तदा भ्रममाणश्च इतश्चेतश्च पार्थिव

તે ભયથી ધસી આવતો જોઈ ત્રિપુરાંતક શંકર અદૃશ્ય થઈ ગયા. ત્યારબાદ, હે રાજન, તે ઇધર-ઉધર ભમતો ફરવા લાગ્યો.

Verse 8

वालखिल्याश्रमं प्राप्तः पुण्यं सद्वृक्षशोभितम् । स तत्र भगवांस्तेषां दारैर्दृष्टः सुरूपवान्

તે વાલખિલ્યોના પવિત્ર આશ્રમમાં પહોંચ્યો, જે સદ્વૃક્ષોથી શોભિત હતો. ત્યાં તેમના પત્નીઓએ તે ભગવાનને અતિ સુંદર રૂપે જોયા.

Verse 9

दिग्वासाः सुप्रियालापस्ततस्ताः काममोहिताः । त्यक्त्वा पुत्रगृहाद्यं च सर्वास्तत्पृष्ठसंस्थिताः । बभूवुश्चानिशं राजन्मां भजस्वेति चाब्रुवन्

તે દિગંબર રહી મધુર અને પ્રિય વચનો બોલતો હતો; તેથી તે સ્ત્રીઓ કામમોહિત થઈ. પુત્ર, ઘર વગેરે બધું ત્યજીને સૌ તેની પાછળ ઊભી રહી. હે રાજન, તેઓ સતત કહેતી—‘મને ભજ, મારી સાથે રમણ કર’ વગેરે.

Verse 10

चक्रुरालिंगनं काश्चिच्चुम्बनं च तथापराः । अन्यास्तस्य हि लिंगं तत्स्पृशंति च मुहुर्मुहुः

કેટલાંકએ આલિંગન કર્યું, કેટલાંકએ ચુંબન કર્યું; અને બીજી સ્ત્રીઓએ તેના લિંગને વારંવાર સ્પર્શ કર્યો.

Verse 11

स चापि भगवाञ्छम्भुर्निष्कामः परमेश्वरः । जगद्व्याप्तिं समाश्रित्य सर्वप्राणिषु वर्तते

પરંતુ તે ભગવાન શંભુ પરમેશ્વર નિષ્કામ જ છે. જગતમાં સર્વવ્યાપી બની તે સર્વ પ્રાણીઓમાં નિવાસ કરે છે.

Verse 12

स चापि भगवाच्छंभुस्तासां सरति प्राङ्मुखः । भ्रांतस्तत्राश्रमे तेषां दारान्कामेन पीडयन्

અને એ જ ભગવાન શંભુ તેમના સમક્ષ પૂર્વમુખ થઈને વિહર્યા. તે આશ્રમમાં ભટકતાં કામવશ તેમની પત્નીઓના મનમાં વ્યાકુલતા જગાવી.

Verse 13

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा विकृतिं दारसंभवाम् । अजानन्तो महादेवं रुष्टास्तस्य महात्मनः

પછી તે મુનિઓએ પત્નીઓથી ઉપજેલી એ અદભુત વિકૃતિ જોઈ; અને તેને મહાદેવ ન ઓળખીને, તે મહાત્મા પર ક્રોધિત થયા.

Verse 14

ददुः शापं सुसंतप्ताः कलत्रार्थे परंतप । पततां पततां लिङ्गमेतत्ते पापकृत्तम

હે પરંતપ! પત્નીઓના વિષયે અત્યંત સંતપ્ત થઈ તેમણે શાપ આપ્યો—“તું લિંગ પડી જાય, પડી જાય જ! હે પાપકર્મોમાં અધમ!”

Verse 15

विडम्बयसि नो दारानजस्रं चास्य दर्शनात् । ततश्चैवापतल्लिंगं तत्क्षणात्तत्पुरद्विषः

તેઓ બોલ્યા—“માત્ર તારા દર્શનથી જ તું અમારી પત્નીઓનું સતત ઉપહાસ કરે છે!”—અને એ જ ક્ષણે ત્રિપુરદ્વેષીનું લિંગ પડી ગયું.

Verse 16

ब्रह्मवाक्येन राजर्षे चकम्पे वसुधा ततः । शीर्णानि गिरिशृंगाणि चुक्षुभुर्मकरालयाः

હે રાજર્ષિ! તે બ્રહ્મવાક્યના પ્રભાવથી ત્યારે ધરતી કંપી ઉઠી; પર્વતશિખરો ચૂર થયા અને મકરોના નિવાસ સમુદ્રો ઉથલપાથલ થયા.

Verse 17

ततो देवगणाः सर्वे भयत्रस्ता नराधिप । अकाले प्रलयं मत्वा त्रैलोक्ये पर्यवस्थितम्

ત્યારે સર્વ દેવગણ ભયથી ત્રસ્ત થયા, હે નરાધિપ! ત્રિલોકમાં અકાળ પ્રલય આવ્યો છે એમ માની તેઓ ભીત થઈ સ્થિર ઊભા રહ્યા।

Verse 18

तत पितामहं जग्मु स्तस्मै सर्वं न्यवेदयन् । प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यन्ते परमेश्वर

પછી તેઓ પિતામહ બ્રહ્મા પાસે ગયા અને સર્વ વાત નિવેદન કરી—“હે પરમેશ્વર! પ્રલય જેવા ચિહ્નો દેખાય છે.”

Verse 19

किं निमित्तं सुरश्रेष्ठ न जानीमो वयं प्रभो । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः

“હે સુરશ્રેષ્ઠ, આનું કારણ શું? હે પ્રભુ, અમને ખબર નથી.” તેમનાં વચન સાંભળી પિતામહ (બ્રહ્મા) લાંબા સમય સુધી ધ્યાનમાં લીન રહ્યા।

Verse 20

अब्रवीत्पातितं लिंगं वालखिल्यैः पिनाकिनः । तेनैते दारुणोत्पाताः संजाता भयसूचकाः

તેમણે કહ્યું—“પિનાકધારી (શિવ)નું લિંગ વાલખિલ્ય ઋષિઓએ પાતિત કર્યું છે; તેથી ભયસૂચક એવા આ દારુણ ઉત્પાતો ઉત્પન્ન થયા છે.”

Verse 21

तस्मान्मया समायुक्ताः सर्वे तत्र दिवौकसः । व्रजंतु येन तल्लिंगं स्थाने संस्थापयेच्छिवः

“અતએવ, મારા દ્વારા એકત્રિત થયેલા તમે સર્વ સ્વર્ગવાસીઓ ત્યાં જાઓ, જેથી શિવ તે લિંગને તેના યોગ્ય સ્થાને પુનઃ સ્થાપિત કરે.”

Verse 22

यावन्नो जायते लोके प्रलयोऽ कालसंभवः । एवं संमंत्र्य ते सर्वे ततोऽर्बुदमुपाययुः

“જગતમાં અકાળે પ્રલય ન ઉપજે.” એમ પરસ્પર મંત્રણા કરીને તેઓ સર્વે ત્યાંથી નીકળ્યા અને અર્બુદે પહોંચી ગયા।

Verse 23

वालखिल्याश्रमे यत्र तल्लिंगं निपपात ह । तुष्टुवुर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैर्विनयान्विताः

જ્યાં વાલખિલ્યોનો આશ્રમ હતો ત્યાં તે લિંગ પડી ગયું. પછી વિનયયુક્ત થઈ તેઓએ વેદોક્ત વિવિધ સૂક્તોથી (પ્રભુની) સ્તુતિ કરી।

Verse 24

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानां चाभयंकर । नमस्ते सर्ववासाय सर्वयज्ञमयाय च

દેવોએ કહ્યું— હે દેવોના દેવેશ! તમને નમસ્કાર; તમે ભક્તોને અભય આપનાર છો. તમને નમસ્કાર; તમે સર્વમાં વસનાર અને સર્વયજ્ઞમય છો।

Verse 25

सर्वेश्वराय देवाय परमज्योतिषे नमः । नमः स्फुटतर ज्ञानगम्याय वेधसे

સર્વેશ્વર દેવ, પરમ જ્યોતિને નમસ્કાર. તે વેધસ્ (સ્રષ્ટા)ને નમસ્કાર, જે અતિ સ્પષ્ટ જ્ઞાનથી જ ગમ્ય છે।

Verse 26

त्र्यंबकाय च भीमाय पिनाकवरपाणये । त्वयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव

ત્ર્યંબક, ભીમ, પિનાક ધારણ કરનાર શ્રેષ્ઠહસ્ત—તમને નમસ્કાર. જેમ સૂત્રમાં મણિગણ ગૂંથાયેલા હોય, તેમ આ સર્વ તમામાં પ્રોત છે।

Verse 27

संसारे विबुधश्रेष्ठ जगत्स्थावरजंगमम् । न तदस्ति त्रिलोकेऽस्मिन्सुसूक्ष्ममपि शंकर । यत्त्वया न प्रभो व्याप्तं सृष्टिसंहारकारणात्

હે વિબુધશ્રેષ્ઠ શંકર! આ સંસારમાં સ્થાવર‑જંગમરૂપ સર્વ જગતમાં, ત્રિલોકમાં અતિસૂક્ષ્મ પણ એવું કંઈ નથી—હે પ્રભુ—જે તારા વ્યાપથી રહિત હોય; કારણ કે સૃષ્ટિ અને સંહારનું કારણ તું જ છે.

Verse 28

पृथिव्यादीनि भूतानि त्वया सृष्टानि कामतः । यास्यंति तानि भूयोऽपि तव काये जगत्पते

પૃથ્વી વગેરે ભૂતો તારી ઇચ્છાથી સર્જાયા છે; અને હે જગત્પતે, તેઓ ફરી તારા જ દેહમાં લીન થઈ જાય છે.

Verse 29

प्रसीद भगवंस्तस्माल्लिंगमेतत्सुरेश्वर । स्थाने स्थापय भद्रं ते यावन्न स्यात्प्रजाक्षयः

અતએવ પ્રસન્ન થાઓ, હે ભગવન, હે સુરેશ્વર! આ લિંગને તેના યોગ્ય સ્થાને સ્થાપિત કરો—તમારું મંગળ થાઓ—જેથી પ્રજાનો ક્ષય ન થાય.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । निर्विकारस्य मल्लिंगं वालखिल्यैः प्रपातितम् । कथं भूयः प्रगृह्णामि यावच्छुद्धिर्न जायते

શ્રીભગવાન બોલ્યા—મારું આ નિર્વિકાર લિંગ વાલખિલ્યો દ્વારા પાડી દેવામાં આવ્યું છે. જ્યાં સુધી શુદ્ધિ ઉત્પન્ન ન થાય, ત્યાં સુધી હું તેને ફરી કેવી રીતે ગ્રહણ કરું?

Verse 31

शक्तोऽहं वालखिल्यानां निग्रहं कर्त्तुमञ्जसा । किन्तु मे ब्राह्मणा मान्याः पूज्याश्च सुरसत्तमाः

હું વાલખિલ્યોને સહેલાઈથી દમન કરી શકું છું; પરંતુ હે દેવશ્રેષ્ઠ, બ્રાહ્મણો મને માન્ય છે અને પૂજ્ય પણ છે.

Verse 32

अचलं लिंगमेतद्धि नोद्धर्त्तुं शक्यते विभो । एक एवात्र निर्दिष्ट उपायो नापरः स्मृतः

આ લિંગ અચલ છે; હે પ્રભુ, તેને ઉઠાવવું શક્ય નથી. અહીં એક જ ઉપાય દર્શાવાયો છે; બીજો કોઈ ઉપાય સ્મરણમાં નથી.

Verse 33

यदि मे त्वं पुरा लिंगं पूजयेथाः पितामह । ततो देवगणाः सर्वे ततो विप्रास्ततोऽपरे

જો તમે, હે પિતામહ (બ્રહ્મા), પહેલાં મારા લિંગની પૂજા કરો, તો પછી સર્વ દેવગણ, પછી બ્રાહ્મણો અને પછી અન્ય લોકો પણ અનુસરે.

Verse 34

ततो नौ शांतिमागच्छेज्जगत्स्थावरजंगमम्

ત્યારે અમને અને સમગ્ર જગતને—સ્થાવર તથા જંગમ સર્વ જીવોને—શાંતિ પ્રાપ્ત થશે.

Verse 35

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तः स भगवाञ्छंकरेण नृपोत्तम । ततस्तं पूजयामास ब्रह्मा पूर्वं सुभक्तितः

પુલસ્ત્યએ કહ્યું: હે નૃપોત્તમ! શંકરે આમ કહ્યા પછી, બ્રહ્માએ ઉત્તમ ભક્તિથી પ્રથમ તે ભગવાનની પૂજા કરી.

Verse 36

ब्रह्मणोऽनन्तरं विष्णुस्ततः शक्र स्ततोऽपरे । वालखिल्यादयो विप्रा मन्त्रैश्च शतरुद्रियैः

બ્રહ્મા પછી વિષ્ણુએ, પછી શક્ર (ઇન્દ્ર) એ, અને પછી અન્યોએ પૂજા કરી. વાલખિલ્ય આદિ ઋષિ-બ્રાહ્મણોએ મંત્રોથી, તેમજ શતરુદ્રીય સહિત, પૂજન કર્યું.

Verse 37

ततस्ते दारुणोत्पाता उपशांताश्च तत्क्षणात् । अभवत्सुमुखो लोको वृत्तो गन्धवहो मृदुः

ત્યારે તે ભયંકર અપશકુનો એ જ ક્ષણે શાંત થઈ ગયા. લોક પ્રસન્નમુખ અને નિર્મળ બન્યો, અને મૃદુ સુગંધવહ પવન વહેવા લાગ્યો।

Verse 38

अथोवाच महादेवः सर्वांस्तांस्त्रिदशालयान् । वृणुध्वं सुवरं सर्वे मत्तो यन्मनसीप्सितम्

પછી મહાદેવે તે સર્વ ત્રિદશ-નિવાસીઓને કહ્યું— ‘તમામે મારી પાસેથી શ્રેષ્ઠ વર પસંદ કરો; જે જે મનમાં ઇચ્છિત હોય તે।’

Verse 39

देवा ऊचुः । तव लिंगस्य संस्पर्शादपि पापकृतो नराः । स्वर्गं यास्यंति देवेश नाशं यास्यति किल्बिषम् । व्रतदानानि सर्वाणि तीर्थयात्रायुतानि च

દેવોએ કહ્યું— ‘હે દેવેશ! તમારા લિંગના માત્ર સ્પર્શથી પણ પાપકર્મી મનુષ્યો સ્વર્ગને પામશે અને તેમનું કલ્મષ નાશ પામશે. તેથી સર્વ વ્રત-દાન અને અસંખ્ય તીર્થયાત્રાઓ જાણે આમાં જ સમાયેલ છે।’

Verse 40

तस्माद्वज्रेण देवेन्द्रस्तवैतल्लिंगमुत्तमम् । छादयिष्यति सर्वत्र यदि त्वं मन्यसे प्रभो

અતએવ, હે પ્રભો, જો તમને મંજૂર હોય તો દેવೇಂದ್ರ (ઇન્દ્ર) વજ્ર વડે તમારા આ ઉત્તમ લિંગને સર્વત્ર આચ્છાદિત કરશે।

Verse 41

श्रीभगवानुवाच । अभिप्रायो ममाप्येष वर्तते हृदि पद्मज । एवं करोतु देवेन्द्रः सर्वधर्मविवृद्धये

શ્રીભગવાન બોલ્યા— ‘હે પદ્મજ (બ્રહ્મા)! આ જ અભિપ્રાય મારા હૃદયમાં પણ છે. સર્વ ધર્મની વૃદ્ધિ માટે દેવೇಂದ್ರ એમ જ કરે।’

Verse 42

पुलस्त्य उवाच । ततः संछादयामास वज्रेण त्रिदशाधिपः । तल्लिंगं सर्वमर्त्यानां यथाऽदृश्यं व्यजायत

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—પછી ત્રિદશોના અધિપતિ શક્ર (ઇન્દ્ર) એ વજ્ર વડે તે લિંગને ઢાંકી દીધું; અને તે લિંગ સર્વ મર્ત્યોને માટે જાણે અદૃશ્ય બની ગયું।

Verse 43

अद्यापि वज्रसंस्पर्शात्तत्सान्निध्यं गतो नरः । आजन्ममरणात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

આજ પણ વજ્ર-સ્પર્શથી જે મનુષ્ય તે દિવ્ય સાન્નિધ્યને પામે છે, તે જન્મથી મૃત્યુ સુધી સંગ્રહિત પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 44

माहात्म्यं कीर्तितं यस्मात्तल्लिंगे शंकरेण तु । वस्त्रेणाच्छादितं चैव शक्रेणैव धरातले

કારણ કે તે લિંગનું માહાત્મ્ય સ્વયં શંકરે કીર્તિત કર્યું હતું, તેથી શક્ર (ઇન્દ્ર) એ ધરાતલ પર તેને વસ્ત્ર વડે ઢાંકી દીધું।

Verse 45

ततःप्रभृति लिंगस्य मर्त्त्ये पूजा व्यजायत । पुरासीच्छंकरः पूज्यो यथान्ये त्रिदशालयाः

ત્યાંથી મર્ત્યલોકમાં લિંગપૂજાનો પ્રાદુર્ભાવ થયો. પહેલાં શંકરની પૂજા પણ અન્ય દેવતાઓની જેમ તેમના દિવ્ય ધામોમાં જ થતી હતી।

Verse 46

एवमेतत्पुरावृत्तमर्बुदे पर्वतोत्तमे । लिंगस्य पतनात्पूजां यन्मां त्वं परि पृच्छसि

અર્બુદ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર આ પ્રાચીન વૃત્તાંત આ રીતે બન્યો. લિંગના અવતરણ (પતન)થી જે પૂજા પ્રગટ થઈ, તેના વિષયમાં જ તું મને પૂછે છે।

Verse 47

फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां नैवेद्यं नूतनैर्यवैः । यो ददात्यचलेशाय स भूयो नेह जायते

ફાલ્ગુનાંત ચતુર્દશીએ જે નૂતન જવથી બનાવેલું નૈવેદ્ય અચલેશને અર્પે છે, તે ફરી આ લોકમાં જન્મ લેતો નથી।

Verse 48

ब्राह्मणान्भोजयेद्यस्तु भक्त्या तस्मिन्नवैर्यवैः । यवसंख्याप्रमाणानि युगानि दिवि मोदते

જે ત્યાં ભક્તિપૂર્વક નૂતન જવથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે છે, તે જવના દાણાં જેટલા યુગો સુધી સ્વર્ગમાં આનંદ કરે છે।

Verse 49

तत्र दानं प्रशंसन्ति सक्तूनां मुनिसत्तमाः । नूतनानां महाराज यतः प्रोक्तं पुरारिणा

હે મહારાજ! ત્યાં મુનિશ્રેષ્ઠો નૂતન સક્તુ (ભૂંજેલા જવનું ચૂર્ણ) દાનની પ્રશંસા કરે છે, કારણ કે તે પુરારિ શિવે પૂર્વે ઉપદેશ્યું છે।

Verse 50

किं दानैर्विविधैर्दत्तैः किं यज्ञैश्च सुविस्तरैः । किं तीर्थैर्विविधैहोमैस्तपोभिः किं च कष्टदैः

વિવિધ દાન આપવાથી શું લાભ, અને વિસ્તૃત યજ્ઞોથી શું જરૂર? અનેક તીર્થયાત્રા, હોમ તથા કષ્ટદાયક તપોથી પણ શું કામ?

Verse 51

फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां सुमहेश्वरसन्निधौ । धर्माण्येतानि सर्वाणि कलां नार्हंति षोडशीम्

ફાલ્ગુનાંત ચતુર્દશીએ સુમહેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં, આ સર્વ ધર્મકર્મો તેના પુણ્યના સોળમા અંશને પણ સમ નથી।

Verse 52

शृणु राजन्पुरा वृत्तं तत्राश्चर्यं यदुत्तमम् । कश्चित्पापसमाचारः कुष्ठी क्षामतनुर्नरः

હે રાજન, ત્યાં પ્રાચીન વૃત્તાંત સાંભળો—ત્યાં એક ઉત્તમ આશ્ચર્ય બન્યું. એક પાપાચારવાળો પુરુષ હતો; તે કુષ્ઠરોગી અને અતિ ક્ષીણ દેહવાળો હતો.

Verse 53

भिक्षार्थमागतस्तत्र लोकैरन्यैः समन्वितः । तेन भिक्षार्जितं तत्र सक्तूनां कुडवं नृप

હે નૃપ, તે ત્યાં ભિક્ષા માટે આવ્યો, અન્ય લોકોથી સહીત. તે ભિક્ષાથી ત્યાં સક્તુનું એક કુડવ પ્રમાણ મેળવ્યું.

Verse 54

ततो रोग परिक्लेशाद्भोजनं न चकार सः । दाघार्दितो जले तस्मिन्स्नातो भक्तिविवर्जितः । सक्तून्कृत्वोपधाने तान्स च सुप्तो निशागमे

પછી રોગના કષ્ટથી તેણે ભોજન કર્યું નહીં. તાપથી પીડિત થઈ તે જળમાં સ્નાન કર્યું, પણ ભક્તિભાવ વિના. તે સક્તુ ઓશીકાની પાસે મૂકી સાંજ પડતાં સૂઈ ગયો.

Verse 55

ततो निद्राभिभूतस्य सारमेयो जहार च । भक्षयामास युक्तोऽन्यैः सारमेयैर्बुभुक्षितः

પછી નિદ્રાથી આવૃત્ત થયેલા તેના અન્નને એક કૂતરો ઉઠાવી ગયો. ભૂખ્યો થઈ તે અન્ય કૂતરાઓ સાથે મળીને તેને ખાઈ ગયો.

Verse 56

अथासौ विस्मयाद्राजन्पंचत्वं समुपस्थितः । ततो जातिस्मरो जातो विदर्भाधिपतेर्गृहे

પછી, હે રાજન, આશ્ચર્યના કારણે તે પંચત્વને પામ્યો. ત્યારબાદ તે વિદર્ભાધિપતિના ગૃહમાં જન્મ્યો અને પૂર્વજન્મસ્મૃતિથી યુક્ત થયો.

Verse 57

भीमोनाम नृपश्रेष्ठ दमयन्तीपिता हि यः । तं प्रभावं हि विज्ञाय सक्तूनां तत्र पर्वते

દમયંતીના પિતા એવા નૃપશ્રેષ્ઠ રાજા ‘ભીમ’ નામે હતા. તે પર્વત પર સક્તુનો અદભુત પ્રભાવ જાણી તેઓ તેમાં નિષ્ઠાવાન બન્યા.

Verse 58

फाल्गुनांतचतुर्दश्यां वर्षे वर्षे जगाम सः । कृत्वा चैवोपवासं तु रात्रौ जागरणं तथा

ફાલ્ગુન માસના અંતની ચતુર્દશીએ તેઓ વર્ષોવર્ષ ત્યાં જતા. ઉપવાસ કરીને રાત્રે જાગરણ પણ કરતા.

Verse 59

अचलेश्वरसान्निध्ये ददौ सक्तूंस्ततो बहून् । सहिरण्यान्द्विजेन्द्राणां पशुपक्षिमृगेषु च

અચલેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં તેમણે બહુ સક્તુ દાન આપ્યાં. સોનાંসহ તે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠોને આપ્યાં અને પશુ, પક્ષી તથા મૃગોને પણ આહારદાન કર્યું.

Verse 60

अथ ते मुनयः सर्वे गालवप्रमुखा नृप । पप्रच्छुः कौतुकाविष्टाः सक्तुदानकृते नृपम्

પછી ગાલવપ્રમુખ સર્વ મુનિઓ કૌતુકથી ભરાઈ રાજાને સક્તુદાનનું કારણ પૂછવા લાગ્યા.

Verse 61

ऋषय ऊचुः । हस्त्वश्वरथदानानां शक्तिरस्ति तवाद्भुता । कस्मात्सक्तून्प्रमुक्त्वा त्वं नान्यद्दातुमिहेच्छसि

ઋષિઓએ કહ્યું—હે રાજન! હાથી, ઘોડા અને રથના દાન કરવાની અદભુત શક્તિ તારી પાસે છે. તો પછી તે બધું છોડીને અહીં સક્તુ સિવાય બીજું કશું દાન કેમ કરવા ઇચ્છતો નથી?

Verse 62

पुलस्त्य उवाच । अथाऽसौ कथयामास पूर्वमेतत्समुद्भवम् । सक्तुदानस्य माहात्म्यं मुनीनां भावितात्मनाम्

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—પછી તેમણે ભાવિતાત્મા, સંયમી મુનિઓને આ વિષયનો પૂર્વવૃત્તાંત કહ્યો અને સક્તુ-દાનની મહિમા પ્રગટ કરી।

Verse 63

पूर्वं भक्त्या विहीनस्य शुना वै सक्तवो हृताः । तत्प्रभावादियं प्राप्तिर्मम जाता द्विजोत्तमाः

પૂર્વે, હું ભક્તિથી રહિત હતો ત્યારે, એક કૂતરાએ મારા સક્તુ (નૈવેદ્ય) હરી લીધા; એ જ ઘટનાના પ્રભાવથી, હે દ્વિજોત્તમો, મને આ પ્રાપ્તિ થઈ।

Verse 64

सांप्रतं भक्तिद त्तानां किं स्याज्जानामि नो फलम् । एतस्मात्कारणाद्दानं सक्तूनां प्रकरोम्यहम् । तीर्थेऽस्मिन्भक्तिसंयुक्तः सत्येनात्मानमालभे

હવે ભક્તિપૂર્વક આપેલા દાનનું ફળ શું થાય છે, તે મને ખબર નથી; તેથી હું સક્તુ-દાન કરીશ। આ તીર્થમાં ભક્તિસંયુક્ત થઈ, સત્ય દ્વારા હું પોતાને અર્પણ કરું છું।

Verse 65

पुलस्त्य उवाच । ततस्ते मुनयो हृष्टाः साधुसाध्विति चाब्रुवन् । चक्रुश्चैवात्मशक्त्या ते सक्तूनां दानमुत्तमम्

પુલસ્ત્ય બોલ્યા—પછી તે મુનિઓ હર્ષિત થઈ ‘સાધુ! સાધુ!’ એમ બોલ્યા; અને પોતાની આત્મશક્તિથી તે ઉત્તમ સક્તુ-દાન સંપન્ન કર્યું।

Verse 66

एष प्रभावो राजर्षे सक्तुदानस्य कीर्त्तितः । महेश्वरस्य माहात्म्यं सत्यं चापि प्रकीर्त्तितम्

હે રાજર્ષિ, આ રીતે સક્તુ-દાનનો પ્રભાવ કીર્તિત થયો; તેમજ મહેશ્વરની મહિમા અને તેની સત્યતા પણ પ્રકીર્તિત થઈ।

Verse 67

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या कथ्यमानं द्विजाननात् । अहोरात्र कृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણના મુખેથી કહેવાતી આ કથા સાંભળે છે, તે અહોરાત્રમાં કરેલા પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી।