Adhyaya 33
પુલસ્ત્ય પાર્થેશ્વર-તીર્થયાત્રાનું વર્ણન કરે છે—આ પાપનાશક સ્થાન છે; તેના દર્શનમાત્રથી અનેક પ્રકારના દોષોથી મુક્તિ મળે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે (શ્લો. 1). ત્યાં દેવલને પ્રિય એવી પતિવ્રતા સ્ત્રી પાર્થાનો પરિચય મળે છે, જે તે સ્થળે તપ કરે છે (શ્લો. 2). પૂર્વજન્મમાં તે નિઃસંતાન ઋષિની પત્ની હતી; ગાઢ વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત કરીને અર્બુદ પર્વત પર જઈ લાંબા સમય સુધી વાયુઆહાર, ઉપવાસ અને મનની સમતા સાથે કઠોર તપશ્ચર્યા કરી (શ્લો. 3–4). હજાર વર્ષ પૂરા થતાં ધરતી ફાટી અચાનક શિવલિંગ પ્રગટ થયું; આકાશવાણી કહે છે—તારી ભક્તિથી આ પરમ પાવન લિંગ પ્રગટ્યું છે, તેની પૂજા કર (શ્લો. 5–6). નિર્ધારિત સંકલ્પથી કરેલી પૂજા ઇચ્છિત ફળ આપે છે અને આ લિંગ ‘પાર્થેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે એમ વાણી ઘોષે છે (શ્લો. 7–8). પાર્થા આશ્ચર્યથી પૂજન કરે છે અને વંશધારક સો પુત્રોની પ્રાપ્તિનો પ્રસંગ જોડાય છે; તીર્થની કીર્તિ ફેલાય છે અને શુદ્ધ ગુફાજળસ્રોતનો ઉલ્લેખ થાય છે (શ્લો. 9–10). ત્યાં સ્નાન અને ભક્તિપૂર્વક લિંગદર્શનથી સંતાનસંબંધિત સાંસારિક દુઃખ દૂર થાય છે; શુક્લ પક્ષ ચતુર્દશીએ ઉપવાસ સાથે રાત્રિ જાગરણ કરવાથી પુત્રલાભ કહેવાયો છે (શ્લો. 11–12). તેમજ ત્યાં કરેલું પિંડનિર્વાપણ પિતૃઓને કૃપાથી પુત્રત્વસદૃશ વિશેષ લાભ આપે છે (શ્લો. 13).
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततः पार्थेश्वरं गच्छेदेवं पातकनाशनम् । यं दृष्ट्वा मानवः सम्यङ्मुच्यते सर्वपातकैः
પુલસ્ત્યે કહ્યું—ત્યારબાદ પાપનાશક પાર્થેશ્વર પાસે જવું જોઈએ; જેના સમ્યક્ દર્શનથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।
Verse 2
पार्थानाम्न्यभवत्साध्वी देवलस्य प्रिया सती । तया पूर्वं तपस्तप्तं तत्र स्थाने महीपते
દેવલની પ્રિયા, પતિવ્રતા સાધ્વી ‘પાર્થા’ નામે હતી; હે મહીપતે, એ જ સ્થાને તેણે પૂર્વે તપ કર્યું હતું।
Verse 3
सा पूर्वमभवद्वंध्या ऋषिपत्नी यशस्विनी । वैराग्यं परमं गत्वा ततश्चैवार्बुदं गता
એ યશસ્વિની ઋષિપત્ની પૂર્વે વંધ્યા હતી; પરમ વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત કરીને પછી તે અર્બુદમાં ગઈ।
Verse 4
वायुभक्षा निराहारा समचित्ताऽसने स्थिता । ततो वर्षसहस्रांते भक्त्या तस्या महीपते
વાયુને જ આહાર કરીને, નિરાહાર રહી, સમચિત્તે આસનમાં સ્થિત—હે મહીપતે, તેની ભક્તિથી સહસ્ર વર્ષના અંતે (ફળ પ્રગટ થયું)।
Verse 5
उद्भिद्य धरणीपृष्ठं सहसा लिंगमुत्थितम् । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी
ધરતીના પૃષ્ઠને ભેદીને સહસા એક લિંગ પ્રગટ થયું; એ જ ક્ષણે એક અશરીરી વાણી બોલી।
Verse 6
पूजयैतन्महाभागे शिवलिंगं सुपावनम् । त्वद्भक्त्या धरणीपृष्ठान्निःसृतं कामदं महत्
હે મહાભાગે! આ પરમ પાવન શિવલિંગની પૂજા કર. તારી ભક્તિથી તે ધરતીના પૃષ્ઠમાંથી પ્રગટ થયું છે—મહાન અને મનોઇચ્છા પૂર્ણ કરનારું.
Verse 7
यो यं काममभिध्यायन्पूजयिष्यति मानवः । अन्योपि तदभिप्रेतं प्राप्स्यते नात्र संशयः
જે મનુષ્ય જે ઇચ્છાને મનમાં ધારણ કરીને તેની પૂજા કરશે, તે તે અભિપ્રેત ફળ અવશ્ય પ્રાપ્ત કરશે—અહીં શંકા નથી.
Verse 8
पार्थेश्वराख्यमेतद्धि लोके ख्यातिं गमिष्यति । एवमुक्त्वा ततो वाणी विरराम महीपते
નિશ્ચયે આ ‘પાર્થીશ્વર’ નામે લોકમાં ખ્યાતિ પામશે. એમ કહી, હે રાજન, તે દિવ્ય વાણી શાંત થઈ ગઈ.
Verse 9
ततः सा विस्मयाविष्टा पूजयामास तत्तदा । ततः पुत्रशतं प्राप्तं दिव्यं वंशधरं तथा
પછી તે આશ્ચર્યથી ભરાઈને તે જ સમયે તેની પૂજા કરવા લાગી. ત્યારબાદ તેને સો પુત્રો પ્રાપ્ત થયા—દિવ્ય અને વંશધારક.
Verse 10
ततः प्रभृति तल्लिंगं विख्यातं धरणीतले । तत्रास्ति निर्मलं तोयं गिरिगह्वरनिःसृतम्
તે સમયથી તે લિંગ ધરતી પર વિખ્યાત બન્યું. ત્યાં પર્વતની ગુફામાંથી નીકળતું નિર્મળ જળ પણ છે.
Verse 11
तत्र स्नात्वा नरः सम्यग्यस्तं पश्यति भावतः । न स पश्यति संसारे दुःखं संतानसंभवम्
ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય ભાવપૂર્વક ભગવાનનું દર્શન કરે છે, તે સંસારમાં સંતાનના અભાવથી ઉત્પન્ન થતું દુઃખ ભોગવતો નથી।
Verse 12
शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यां जागरं तस्य चाग्रतः । यः करोति निराहारः स पुत्रं लभते धुवम्
શુક્લપક્ષની ચતુર્દશીએ જે તેમના સમક્ષ નિરાહાર રહી જાગરણ કરે છે, તે નિશ્ચયે પુત્રને પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 13
पिंडनिर्वापणं तत्र यः करोति समाहितः । तस्य पुत्रत्वमायाति पितरस्तत्प्रसादतः
ત્યાં જે એકાગ્રચિત્તે પિંડ-નિવાપણ (પિતૃતર્પણ) કરે છે, પિતૃઓના પ્રસાદથી તેને પુત્રત્વ—સંતાનલાભ—પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 33
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे पार्थेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદમહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં ‘પાર્થીશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો તેત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।