Adhyaya 84

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं देवदेवेन विष्णुना । माधवीं भगिनीं प्राप्य जन्मांतरमुपस्थिताम्

ઋષિઓએ કહ્યું—હે ભગવન્! દેવદેવ વિષ્ણુએ જે કહ્યું, તે તમે વર્ણવ્યું—જ્યારે તમે અન્ય જન્મમાં ઉપસ્થિત થયેલી તમારી ભગિની માધવીને મળ્યા…

Verse 2

अश्ववक्त्रां करिष्यामि तपसा सुशुभाननाम् । सा कथं विहिता तेन तपस्तप्तं तथा कथम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

“તપસ્યા વડે હું તે સુશોભનમુખીને અશ્વમુખી કરી દઈશ”—તેને એમ કેવી રીતે નિર્ધારિત કર્યું, અને એવી તપશ્ચર્યા કેવી રીતે થઈ? સર્વ વિગતે કહો; અમારું કૌતૂહલ અતિ છે।

Verse 3

सूत उवाच । नारदस्य समाकर्ण्य तं सन्देशं सुरोद्भवम् । गत्वा विष्णुः सुरैः सार्द्धं प्रचक्रे मंत्रनिश्चयम्

સૂત બોલ્યા—નારદ લાવેલ તે દેવોદ્ભવ સંદેશ સાંભળી, વિષ્ણુ દેવતાઓ સાથે જઈ નિશ્ચયાત્મક મંત્ર-પરામર્શ (પવિત્ર યોજના) નક્કી કરી।

Verse 4

भारावतरणार्थाय दानवानां वधाय च । वसुदेवगृहे श्रीमान्द्वापरांते ततो हरिः

પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અને દાનવોના વધ માટે, દ્વાપરયુગના અંતે તે શ્રીમાન્ હરિ વસુદેવના ગૃહમાં અવતર્યા।

Verse 5

देवक्या जठरे देवः संजातो दैत्यदर्पहा । तथान्या रोहिणीनाम भार्या तस्य च याऽभवत्

દેવકીના ગર્ભમાં દેવ પ્રગટ થયા—દૈત્યદર્પહર. તેમજ તેમની રોહિણી નામની બીજી પત્ની પણ હતી।

Verse 6

तस्यां जज्ञे हलीनाम बलभद्रः प्रतापवान् । तृतीया सुप्रभानाम वसुदेवप्रिया च या

રોહિણીના ગર્ભમાં હલધારી, પરાક્રમી બલભદ્ર જન્મ્યા. ત્રીજી પત્નીનું નામ સુપ્રભા હતું; તે વસુદેવને અત્યંત પ્રિય હતી।

Verse 7

तस्यां सा माधवी जज्ञे अश्ववक्त्रस्वरूपधृक् । तां दृष्ट्वा विकृताकारां सुतां जातां च सुप्रभा । वासुदेवसमायुक्ता विषादं परमं गता

સુપ્રભામાંથી માધવી નામની કન્યા જન્મી, જે અશ્વમુખી સ્વરૂપ ધારણ કરતી હતી. વિકૃત આકારવાળી પુત્રીને જોઈ વાસુદેવસંયુક્ત સુપ્રભા પરમ શોકમાં પડી ગઈ.

Verse 8

अथ ते यादवाः सर्वे कृतशान्तिकपौष्टिकाः । स्वस्तिस्वस्तीति संत्रस्ताः प्रोचुर्भूयात्कुलेऽत्र नः

પછી તે બધા યાદવો શાંતિ અને પૌષ્ટિક કર્મો કરીને, ભયભીત થઈ ‘સ્વસ્તિ સ્વસ્તિ’ કહી બોલ્યા—“અમારા આ કુળમાં કલ્યાણ જ કલ્યાણ થાઓ.”

Verse 9

एवं सा यौवनोपेता तथा दुःखसमन्विता । न कश्चिद्वरयामास वाजिवक्त्रां विलोक्य ताम्

આ રીતે તે યૌવનને પામી છતાં દુઃખથી ભરેલી રહી; તેની અશ્વમુખી આકૃતિ જોઈ કોઈએ પણ તેને લગ્ન માટે પસંદ ન કરી.

Verse 10

ततश्च भगवान्विष्णुर्ज्ञात्वा तां भगिनीं तथा । मातरं पितरं चैव तथा दुःखसमन्वितौ

પછી ભગવાન વિષ્ણુએ તે બહેનની સ્થિતિ જાણી, માતા-પિતાને પણ દુઃખથી વ્યાકુળ જોઈ, તેના માટે ઉપાય કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.

Verse 11

तामादाय गतस्तूर्णं बलदेवसमन्वितः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तपस्तप्तुं ततः परम्

પછી તે તેણીને લઈને, બલદેવસહિત, ઝડપથી હાટકેશ્વરના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં ગયો, ત્યારપછી તપ કરવા માટે.

Verse 12

ब्रह्माणं तोषयामास सम्यग्यज्ञपरायणः । व्रतैश्च विविधैर्दानैर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः

સમ્યક્ યજ્ઞમાં પરાયણ રહી તેણે વિવિધ વ્રતો, અનેક દાનો અને બ્રાહ્મણોના તર્પણ દ્વારા બ્રહ્મદેવને યથાર્થ રીતે પ્રસન્ન કર્યા।

Verse 13

ततस्तुष्टिं गतो ब्रह्मा वर्षांते तस्य शार्ङ्गिणः । उवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्वाभिवांछितम्

પછી વર્ષાઋતુના અંતે શારઙ્ગધારી (વિષ્ણુ) પ્રત્યે બ્રહ્મદેવ પ્રસન્ન થયા અને બોલ્યા—“હું વરદાતા છું; તને જે અભિષ્ટ હોય તે માગ।”

Verse 14

विष्णुरुवाच । एषा मे भगिनी देव जाताऽश्ववदना किल । तव प्रसादात्सद्वक्त्रा भूयादेतन्ममेप्सितम्

વિષ્ણુએ કહ્યું—“હે દેવ! મારી આ ભગિની ખરેખર અશ્વવદના બની જન્મી છે. તમારા પ્રસાદથી તે સદ્વક્ત્રા બને—આ જ મારી ઇચ્છા છે.”

Verse 15

श्रीब्रह्मोवाच । एषा शुभानना साध्वी मत्प्रसादाद्भविष्यति । सुभद्रा नाम विख्याता वीरसूः पतिवल्लभा

શ્રીબ્રહ્મદેવે કહ્યું—“મારા પ્રસાદથી તે શુભમુખી અને સાધ્વી થશે. ‘સુભદ્રા’ નામે વિખ્યાત થશે—વીરોની જનની અને પતિને પ્રિય.”

Verse 16

एतद्रूपां पुमान्योऽत्र पूजयिष्यति भक्तितः । एतां विष्णो त्वया सार्धं तथानेन च सीरिणा

હે વિષ્ણુ! જે આ સ્થાને આ જ રૂપમાં તેની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરશે—તમારી સાથે અને આ હલધારી (બલરામ) સાથે પણ—તે ફળ પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 17

द्वादश्यां माघमासस्य गंधपुष्पानुलेपनैः । सोऽप्यवाप्स्यति यच्चित्ते वर्तते नात्र संशयः

માઘ માસની દ્વાદશીએ ગંધ, પુષ્પ અને અનુલેપનથી જે ભક્ત પૂજા કરે છે, તે પોતાના હૃદયમાં રહેલી ઇચ્છા નિશ્ચયે પ્રાપ્ત કરે છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 18

या नारी पतिना त्यक्ता वंध्या वा भक्तिसंयुता । तृतीयादिवसे चैतां पूजयिष्यति केशव

હે કેશવ! જે નારી પતિએ ત્યજી હોય અથવા વંધ્યા હોય, પરંતુ ભક્તિથી યુક્ત હોય, તે તૃતીયા તિથિથી આરંભ કરીને આ દેવીએ પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 19

भविष्यति सुपुत्राढ्या सुभगा सा सुखान्विता । ऐश्वर्यसहिता नित्यं सर्वैः समुदिता गुणैः

તે સારા પુત્રોથી સમૃદ્ધ થશે, સుభાગ્યવતી અને સુખથી યુક્ત થશે; નિત્ય ઐશ્વર્યસહિત રહેશે અને સર્વ શુભ ગુણોથી સમ્પન્ન થશે।

Verse 20

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो विरराम ततः परम् । वासुदेवोऽपि हृष्टात्मा ययौ द्वारवतीं पुरीम्

આમ કહી ચતુર્મુખ બ્રહ્મા ત્યાર પછી મૌન થયા. અને વાસુદેવ પણ હર્ષિત હૃદયે દ્વારવતી નગરી તરફ ગયા।

Verse 21

तामादाय विशालाक्षीं चंद्रबिंबसमाननाम् । बलदेवसमायुक्तो ह्यनुज्ञाप्य पिताम हम्

ચંદ્રબિંબ સમાન મુખવાળી અને વિશાળ નેત્રવાળી તેણીને સાથે લઈને, બલદેવ સાથે, પિતામહ (બ્રહ્મા)ની અનુમતિ મેળવી (તેઓ આગળ પ્રસ્થાન કર્યા)।

Verse 22

सूत उवाच । एवं सा माधवी विप्राः सुभगारूपमास्थिता । अवतीर्णा धरापृष्ठे लक्ष्मीशापप्रपीडिता

સૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો! આ રીતે તે માધવી અતિ શુભ રૂપ ધારણ કરીને, લક્ષ્મીના શાપથી પીડિત થઈ, ધરાપૃષ્ઠ પર અવતરિત થઈ।

Verse 23

उपयेमे सुतः पांडोर्यां पार्थश्चारुहासिनीम् । जज्ञे तस्याः सुतो वीरोऽभिमन्युरिति विश्रुतः

પાંડુના પુત્ર પાર્થ (અર્જુન) એ તે મધુર હાસ્યવાળી સુંદર કન્યાને પરણ્યો। તેના ગર્ભથી એક વીર પુત્ર જન્મ્યો, જે જગતમાં ‘અભિમન્યુ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો।

Verse 24

एतद्वः सर्वमाख्यातं माधबीजन्मसम्भवम् । सुपर्णाख्यस्य देवस्य कथासंगाद्द्विजोत्तमाः

હે દ્વિજોત્તમો! સુપર્ણ નામના દેવની કથાના પ્રસંગથી ઉપજેલો માધવીના જન્મનો આ સમગ્ર વર્ણન મેં તમને કહી સંભળાવ્યો।

Verse 25

यश्चैतत्पठते मर्त्यो भक्त्या युक्तः शृणोति वा । मुच्यते स नरः पापात्तद्दिनैकसमुद्भवात्

જે મર્ત્ય ભક્તિપૂર્વક આ પાઠ કરે છે અથવા સાંભળે છે, તે પુરુષ તે જ દિવસે ઉત્પન્ન થયેલા પાપમાંથી પણ મુક્ત થાય છે।