Adhyaya 83

Verse 1

सूत उवाच । तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । अहं वः कीर्तयिष्यामि पुराणे यदुदाहृतम्

સૂત બોલ્યા—હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો! ત્યાં પૂર્વે એક અદ્ભુત ઘટના બની હતી. પુરાણમાં જેમ ઉલ્લેખ છે તેમ જ હું તમને વર્ણવીને કહું છું.

Verse 2

वेणुर्नाम महीपालः पुरासीत्सूर्यवंशजः । सदैव पापसंयुक्तो दुर्मेधाः कामपीडितः

પ્રાચીન કાળે સૂર્યવંશમાં વેણુ નામનો એક મહીપાલ હતો. તે સદા પાપમાં લિપ્ત, દુર્મતિ અને કામવાસનાથી પીડિત હતો.

Verse 3

शासनानि प्रदत्तानि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । अन्यैः पार्थिवशार्दूलैस्तेन तानि हृतान्यलम्

અન્ય પાર્થિવશાર્દૂલોએ મહાત્મા બ્રાહ્મણોને આપેલા શાસનપત્રો અને દાનલેખો તેણે નિર્લજ્જપણે છીનવી લીધા.

Verse 4

विध्वंसिताः स्त्रियो नैका विधवाश्च विशेषतः

ઘણી સ્ત્રીઓ વિનાશ પામી અને અપમાનિત થઈ; ખાસ કરીને વિધવાઓએ ભારે દુઃખ સહન કર્યું.

Verse 5

देवताराधनं पूजां कर्तुं नैव ददाति सः । न च यज्ञं न होमं च स्वाध्यायं न च पापकृत्

તે દેવતાઓની આરાધના અને પૂજા કરવા પણ દેતો ન હતો. એ પાપી ન યજ્ઞ કરતો, ન હોમ, ન સ્વાધ્યાય કરતો.

Verse 6

प्रोवाचाथ जनान्सर्वान्मां पूजयत सर्वदा । न मामभ्यधिकोऽन्योऽस्ति देवो वा ब्राह्मणोऽपि वा

પછી તેણે સર્વ જનને કહ્યું—“સદા મારી જ પૂજા કરો. મારાથી શ્રેષ્ઠ કોઈ નથી—ન દેવ, ન બ્રાહ્મણ પણ.”

Verse 7

मया तुष्टेन सर्वेषां संपत्स्यति हृदि स्थितम् । इह लोकेष्वसंदिग्धं शुभं वा यदि वाऽशुभम्

હું પ્રસન્ન થાઉં તો સર્વના હૃદયમાં જે સ્થિત છે તે આ લોકમાં નિઃસંદેહ સિદ્ધ થાય છે—શુભ હોય કે અશુભ।

Verse 9

तेन शस्त्रविहीनानां विश्वस्तानां वधः कृतः । संत्यक्ताः शरणं प्राप्ताः पुरुषा भयविह्वलाः

તેના દ્વારા શસ્ત્રવિહિન અને વિશ્વાસુ લોકોનો વધ કરાયો; શરણમાં આવેલા પુરુષો પણ ભયથી વ્યાકુળ થઈ ત્યજાયા।

Verse 10

अचौराः प्रगृहीताश्च चौराः संरक्षिताः सदा । साधवः क्लेशिता नित्यं तेषां संहरता धनम्

નિર્દોષોને પકડી લેવાયા અને ચોરોને સદા રક્ષણ મળ્યું; તેમનું ધન હરણ કરતાં સાધુજનને સતત ક્લેશ અપાયો।

Verse 11

न कृतं च व्रतं तेन श्रद्धापूतेन चेतसा । न दत्तं ब्राह्मणेभ्यश्च न च यष्टं कदाचन

શ્રદ્ધાથી પવિત્ર ન થયેલા ચિત્તથી તેણે કોઈ વ્રત કર્યું નહીં; બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું નહીં અને કદી યજ્ઞ પણ કર્યો નહીં।

Verse 12

एवं तस्य नरेन्द्रस्य पापासक्तस्य नित्यशः । कुष्ठव्याधिरभूदुग्रो वंशोच्छेदश्च सद्द्विजाः

આ રીતે પાપમાં આસક્ત તે નરેન્દ્રને ભયંકર કુષ્ઠરોગ થયો; અને હે સદ્બ્રાહ્મણો, તેનો વંશ પણ છેદાઈ ગયો।

Verse 13

ततस्तं व्याधिना ग्रस्तं पुत्रपौत्रविवर्जितम् । दायादाः सहसोपेता राज्यं जह्रुस्ततः परम्

ત્યારે તે વ્યાધિથી ગ્રસ્ત થયો અને પુત્ર-પૌત્રવિહોણો રહ્યો. દાયાદો સહસાથે ભેગા થઈ તેનું રાજ્ય હરી લઈ ગયા.

Verse 14

तं च निर्वासयामासुस्तस्माद्देशात्पदातिकम् । एकाकिनं परित्यक्तं सर्वैरपि सुहृद्गणैः

તેઓએ તેને તે દેશમાંથી પગપાળા હાંકી કાઢ્યો. તે એકલો પરિત્યક્ત રહ્યો; મિત્ર-હિતેચ્છુઓના સમૂહે પણ તેને ત્યજી દીધો.

Verse 15

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तस्तेन पापेन कर्मणा । कलत्रैरपि चात्मीयैः स्मृत्वा पूर्वविचेष्टितम्

તે પણ તે પાપકર્મના કારણે સર્વે દ્વારા ત્યજાયો. તેની પૂર્વ દુરાચરણ યાદ કરી પત્ની અને પોતાના સગાંઓએ પણ તેને છોડ્યો.

Verse 16

एकाकी भ्रममाणोऽथ सोऽपि कष्टवशं गतः । क्षुत्तृष्णासुपरिश्रांतः क्षेत्रेऽत्रैव समागतः

પછી તે એકલો ભટકતો ભટકતો દુઃખના વશમાં પડ્યો. ભૂખ-તરસથી અત્યંત થાકી, આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં જ આવી પહોંચ્યો.

Verse 17

ततः प्रासादमासाद्य सुपर्णाख्यसमुद्भवम् । यावत्प्राप्तः परित्यक्तस्ताव त्प्राणैरुपोषितः

ત્યારબાદ તે સુપર્ણાખ્યા નામના સ્થાને ઉદ્ભવેલા તે પ્રાસાદ-મંદિરે પહોંચ્યો. પરિત્યક્ત થઈ, માત્ર પ્રાણના આધારથી, ઉપવાસ સમે સહન કરીને ત્યાં આવ્યો.

Verse 18

ततो दिव्यवपुर्भूत्वाविमानवरमाश्रितः । जगामशिवलोकं स दुर्लभं धार्मिकैरपि

ત્યારે તે દિવ્ય દેહ ધારણ કરીને ઉત્તમ વિમાનમાં આરુઢ થયો અને શિવલોકમાં ગયો—જે ધર્માત્માઓને પણ દુર્લભ છે।

Verse 19

सेव्यमानोप्सरोभिश्च स्तूयमानश्च किन्नरैः । गीयमानश्च गन्धर्वैः शिवपार्श्वे व्यवस्थितः

અપ્સરાઓ દ્વારા સેવિત, કિન્નરો દ્વારા સ્તુત, અને ગંધર્વો દ્વારા ગેયમાન થઈ તે શિવના પાર्श્વે સ્થિત થયો।

Verse 20

अथ तं संनिधौ दृष्ट्वा गौरी पप्रच्छ सादरम् । कोऽयं देव समायातः सुकृती तव मन्दिरे । अनेन किं कृतं कर्म यत्प्राप्तोऽत्र विभूतिधृक्

ત્યારે નજીક હાજર તેને જોઈ ગૌરીએ આદરપૂર્વક પૂછ્યું—“હે દેવ! તમારા મંદિરમાં આવેલો આ પુણ્યવાન કોણ છે? તેણે એવું કયું કર્મ કર્યું કે અહીં દિવ્ય વિભૂતિ ધારણ કરીને પ્રાપ્ત થયો?”

Verse 21

श्रीभगवानुवाच । एष पापसमाचारः सदाऽसीत्पृथिवीपतिः । वेणुसंज्ञो धरापृष्ठे कुष्ठव्याधिसमाकुलः

શ્રીભગવાન બોલ્યા—“આ સદા પાપાચાર કરનાર હતો અને પૃથ્વી પર રાજા હતો. ‘વેણુ’ નામે ઓળખાતો આ કুষ্ঠરોગથી પીડિત હતો.”

Verse 22

स संत्यक्तो निजैर्दारैः शत्रुवर्गेण धर्षितः । भ्रममाणः समायातः सुपर्णाख्यस्य मन्दिरे

તે પોતાની પત્ની દ્વારા ત્યજાયેલો, શત્રુવર્ગ દ્વારા પીડિત; ભટકતો ભટકતો અંતે સુપર્ણાખ્યના મંદિરે આવી પહોંચ્યો।

Verse 23

उपवासपरिश्रांतः सांनिध्यं मम यत्र च । सर्वप्राणैः परित्यक्तस्तस्मिन्नायतने शुभे

ઉપવાસથી અત્યંત થાકીને તે ત્યાં પહોંચ્યો જ્યાં મારું સાન્નિધ્ય વસે છે તે પવિત્ર આયતનમાં. તે શુભ ધામમાં તેણે સર્વ પ્રાણોનો પરિત્યાગ કરીને પ્રાણત્યાગ કર્યો.

Verse 24

तत्प्रभावादिह प्राप्तः सत्यमेतन्म योदितम् । अन्योऽप्यनशनं कृत्वा प्राणान्यस्तत्र संत्यजेत्

તેના પ્રભાવથી અહીં જ ફળપ્રાપ્તિ થાય છે—આ સત્ય મેં કહ્યું છે. જે કોઈ અનશન કરીને ત્યાં પ્રાણત્યાગ કરે, તે પણ તે પરમ ગતિને પામે છે.

Verse 25

स सर्वाभ्यधिकां भूतिं प्राप्नुयाद्वरवर्णिनि । यानेतान्वीक्षसे देवि गणान्मे पार्श्वसंस्थितान्

હે વરવર્ણિની, તે સર્વથી અધિક સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. હે દેવી, મારા પાર्श્વે સ્થિત જે ગણોને તું જુએ છે, તેઓ એ સિદ્ધિના સાક્ષી છે.

Verse 26

एतैस्तत्र कृतं सर्वैर्देवि प्रायोपवेशनम् । अपि कीटपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रासादे तत्र निर्मुक्ताः प्राणैर्यांति ममांतिकम्

હે દેવી, આ સૌએ ત્યાં પ્રાયોપવેશન (મરણપર્યંત ઉપવાસવ્રત) કર્યું છે. કીટ-પતંગ, પશુ, પક્ષી અને મૃગ પણ—જો તે પ્રાસાદમાં પ્રાણ છોડે—તો મારા સાન્નિધ્યે આવે છે.

Verse 27

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पार्वती वाक्यं प्रोक्तं देवेन शम्भुना । विस्मयाविष्टहृदया साधु साध्विति साऽब्रवीत्

સૂત બોલ્યા—દેવ શંભુએ કહેલા તે વચનો સાંભળીને પાર્વતીનું હૃદય આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું અને તેણે કહ્યું, “સાધુ! સાધુ!”

Verse 28

ततःप्रभृति लोकेऽत्र पुरुषा मुक्तिमिच्छवः । दूरतोऽपि समभ्येत्य स्वान्प्राणांस्तत्र तत्यजुः

ત્યારથી આ લોકમાં મુક્તિ ઇચ્છનારા પુરુષો દૂરથી પણ આવીને ત્યાં જ પોતાના પ્રાણ ત્યજી દેતા।

Verse 29

प्रायोपवेशनं कृत्वा श्रद्धया परया युताः । गच्छन्ति च परां सिद्धिमपि पापपरायणाः

પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ પ્રાયોપવેશન કરનારાઓ, પાપપરાયણ હોવા છતાં પરમ સિદ્ધિને પામે છે।

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् । सुपर्णाख्यस्य माहात्म्यं यन्मया स्वपितुः श्रुतम्

આ બધું મેં તમને કહ્યું—સર્વ પાતકનાશક—સુપર્ણાખ્યનું માહાત્મ્ય, જે મેં મારા પિતાથી સાંભળ્યું હતું।

Verse 83

इति श्रीस्कन्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सुपर्णाख्यमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, શ્રીહાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘સુપર્ણાખ્યમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ત્ર્યશીતિતમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો।