Adhyaya 82

Verse 1

सूत उवाच । तद्दृष्ट्वा पुंडरीकाक्षो गरुडस्य विचेष्टितम् । विस्मितश्चिंतयामास किमिदं सांप्रतं स्थितम्

સૂત બોલ્યા—ગરુડની તે અદભુત ચેષ્ટા જોઈ કમલનેત્ર ભગવાન આશ્ચર્યચકિત થયા અને મનમાં વિચારવા લાગ્યા—“આ ક્ષણે આવી કઈ સ્થિતિ ઉપજી છે?”

Verse 2

अपि वज्रप्रहारेण यस्य रोमापि न च्युतम् । तौ पक्षौ सहसा चास्य कथं निपतितौ भुवि

જેનાં પર વજ્રપ્રહાર થાય તોય એક રોમ પણ ન ખસે, તેના બે પાંખો અચાનક ધરતી પર કેવી રીતે પડી ગયા?

Verse 3

नूनमेतेन या स्त्रीणां कृता निंदा महात्मना । दूषितं ब्रह्मचर्यं यच्छांडिलीं समवेक्ष्य च

નિશ્ચયે તે મહાત્માએ સ્ત્રીઓની નિંદા કરી, અને શાંડિલીને જોઈ બ્રહ્મચર્યધર્મને દૂષિત કર્યો; તેથી જ આ બન્યું છે.

Verse 4

अनया पातितौ पक्षौ तपःशक्तिप्रभावतः । नान्यस्य विद्यते शक्तिरीदृशी भुवनत्रये

આ સ્ત્રીના તપઃશક્તિના પ્રભાવથી આ પાંખો પાતિત થયા છે; ત્રિલોકમાં આવી શક્તિ બીજાં કોઈમાં નથી.

Verse 5

ततः प्रसादयामास शांडिलीं गरुडध्वजः । तदर्थं विनयोपेतः स्मितं कृत्वा द्विजोत्तमाः

પછી ગરુડધ્વજ ભગવાને શાંડિલીને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો; તે હેતુથી વિનયપૂર્વક મૃદુ સ્મિત ધારણ કરી શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને સંબોધ્યા.

Verse 6

श्रीभगवानुवाच । सामान्यवचनं प्रोक्तं सर्वस्त्रीणामनेन हि । तत्किमर्थं महाभागे त्वया चैवेदृशः कृतः

શ્રીભગવાન બોલ્યા—એણે તો સર્વ સ્ત્રીઓ વિષે માત્ર સામાન્ય વચન કહ્યું હતું. તો પછી, હે મહાભાગે, તું આવું કર્મ કેમ કર્યું?

Verse 7

शांडिल्युवाच । मम वक्त्रं समालोक्य स्मितं चक्रे जनार्दन । स्त्रीनिंदा विहितानेन स्वमत्यापि जगद्गुरो

શાંડિલ્ય બોલ્યા—હે જનાર્દન, તેણે મારું મુખ જોઈ સ્મિત કર્યું. પરંતુ હે જગદ્ગુરો, પોતાની કુમતિથી જ તેણે સ્ત્રીનિંદાનો દોષ કર્યો.

Verse 8

एतस्मात्कारणादस्य निग्रहोऽयं मया कृतः । मनसा न च वाक्येन न च केशव कर्मणा

આ કારણથી મેં તેના પર આ નિગ્રહ કર્યો છે. હે કેશવ, મનથી પણ નહીં, વાણીથી પણ નહીં, કર્મથી પણ નહીં—દ્વેષભાવથી મેં આ કર્યું નથી.

Verse 9

श्रीभगवानुवाच । तथापि कुरु चास्य त्वं प्रसादं गतकल्मषे । मम वाक्यानुरोधेन यदिमां मन्यसे शुभे

શ્રીભગવાન બોલ્યા—તથાપિ, હે શુભે, જેના કલ્મષ દૂર થયા છે, તેના પર પ્રસાદ કર. જો તું મને પ્રિય માને છે, તો મારા વચનના અનુરોધથી એવું કર.

Verse 10

शांडिल्युवाच । मनसापि मया ध्यातं शुभं वा यदिवाऽशुभम् । नान्यथा जायते देव विशेषात्कोपयुक्तया

શાંડિલ્ય બોલ્યા—હે દેવ, મનમાં મેં જે ધ્યાન કર્યું—શુભ હોય કે અશુભ—તે અન્યથા થતું નથી; વિશેષ કરીને ક્રોધ જોડાયેલ હોય ત્યારે.

Verse 11

तस्मादेष ममादेशादाराध यतु शंकरम् । पक्षलाभाय नान्यस्य शक्तिर्दातुं व्यवस्थिता

અતએવ મારા આદેશથી તે શંકરની આરાધના કરે; પાંખો ફરી પ્રાપ્ત કરાવવાની શક્તિ અન્ય કોઈને નિમાયેલ નથી.

Verse 12

अथवा पुंडरीकाक्ष रूपमीदृग्व्यवस्थितः । एष संस्थास्यते लोके सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

અથવા, હે પુન્ડરીકાક્ષ! આ જ પ્રકારના રૂપમાં સ્થિત રહી તે લોકમાં ટકી રહેશે; આ સત્ય હું કહું છું.

Verse 13

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तं प्रोवाच जनार्दनः । गरुडं दैन्यसंयुक्तं भासपिंडोपमं स्थितम्

સૂત બોલ્યા— તેના વચન સાંભળી જનાર્દને તેને કહ્યું— દૈન્યથી પીડિત ગરુડને, જે નિસ્તેજ ધાતુના પિંડ સમો સ્થિર ઊભો હતો.

Verse 14

एष एव वरश्चास्या द्विपदेश्या द्विजोत्तम । पक्षलाभाय यत्प्रोक्तं तव शंभुप्रसादनम्

હે દ્વિજોત્તમ! દ્વિપદેશ્ય એવી તેણી માટે આ જ વર છે— પાંખલાભ માટે જે કહેવાયું છે તે શંભુની પ્રસન્નતા મેળવવી એ જ છે.

Verse 15

तस्मादाराधय क्षिप्रं त्वं देवं शशिशेखरम् । अव्यग्रं चित्तमास्थाय दिवारात्रमतंद्रितः

અતએવ તું શીઘ્ર શશિશેખર દેવની આરાધના કર; ચિત્તને અવ્યગ્ર રાખીને દિવસ-રાત, અપ્રમાદે.

Verse 16

येन ते तत्प्रभावेन भूयः स्यात्तादृशं वपुः । तस्य देवस्य माहात्म्यादचिरादपि काश्यप

તે દેવના પ્રભાવથી તારો દેહ ફરી પૂર્વવત્ એવો જ થશે; તે દેવના માહાત્મ્યથી, હે કાશ્યપ, આ અચિર સમયમાં જ સિદ્ધ થશે।

Verse 17

तच्छ्रुत्वा गरुडस्तूर्णं धृतपाशुपतव्रतः । संस्थाप्य देवमीशानं ततस्तं तोषमानयत्

આ સાંભળીને ગરુડે તરત જ પાશુપત વ્રત ધારણ કર્યું. વિધિપૂર્વક ઈશાન દેવ (શિવ)ની સ્થાપના કરીને પછી તેમને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો।

Verse 18

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । प्राजापत्यानि चक्रेऽथ पाराकाणि तदग्रतः

તેણે ચાંદ્રાયણ વ્રતો, કૃચ્છ્ર તપશ્ચર્યા તથા સાંતપન પ્રાયશ્ચિત્તો કર્યા; અને તે પ્રભુના સમક્ષ પ્રાજાપત્ય તથા પારાક નિયમો પણ આચર્યા।

Verse 19

स्नात्वा त्रिषवणं पश्चाद्भस्मस्नान परायणः । जपन्रुद्रशिरो रुद्रान्नीलरुद्रांस्तथापरान्

પછી તેણે ત્રિસંધ્યા સ્નાન કરીને ભસ્મસ્નાનમાં પરાયણ રહ્યો. તેણે રુદ્રશિર, રુદ્રસૂક્ત, નીલરુદ્ર તથા અન્ય પ્રાર્થનાઓનો જપ કર્યો।

Verse 20

चक्रे पूजां स्वयं तस्य स्नापयित्वा यथाविधि । बलिपूजोपहारांश्च विधानेन प्रयच्छति

તેણે સ્વયં તેમની પૂજા કરી, વિધિપૂર્વક દેવમૂર્તિને સ્નાન કરાવ્યું. અને નિયમ મુજબ બલિ, પૂજોપચાર તથા અન્ય ઉપહાર અર્પણ કર્યા।

Verse 21

एवं तस्य व्रतस्थस्य जपपूजापरस्य च । ततो वर्षसहस्रांते गतस्तुष्टिं महेश्वरः । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति वृणुष्वेष्टं द्विजोत्तम

આ રીતે તે વ્રતમાં સ્થિર રહી જપ-પૂજામાં પરાયણ રહ્યો. ત્યાર પછી હજાર વર્ષના અંતે મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા અને બોલ્યા—“હું વરદાતા છું; હે દ્વિજોત્તમ, તને ઇચ્છિત જે હોય તે પસંદ કર.”

Verse 22

गरुड उवाच । पश्यावस्थां ममेशान शांडिल्या या विनिर्मिता । पक्षपातः कृतोऽस्माकं तमहं प्रार्थयामि वै

ગરુડ બોલ્યો—“હે ઈશાન, શાંડિલીએ રચેલી મારી આ સ્થિતિ જુઓ. અમારાં પ્રત્યે પક્ષપાત થયો છે; એ બાબતે હું ખરેખર આપને પ્રાર્થના કરું છું.”

Verse 23

त्वयात्रैव सदा लिंगे स्थेयं हर ममाधुना । मम वाक्यादसंदिग्धं यदि चेष्टं प्रयच्छसि

“અતએવ હે હર, હવે પછી તમે અહીં જ આ લિંગમાં સદા નિવાસ કરો. આ મારું નિઃસંદેહ વચન છે—જો તમે મારું ઇષ્ટ પ્રસાદ કરો તો.”

Verse 24

भगवानुवाच । अद्यप्रभृति मे चात्र लिंगे वासो भविष्यति । त्वं च तद्रूपसंपन्नो विशेषाद्बलवेगभाक्

ભગવાન બોલ્યા—“આજથી મારું નિવાસ અહીં આ લિંગમાં થશે. અને તું પણ તે રૂપથી યુક્ત થઈ વિશેષ કરીને બળ અને વેગથી સંપન્ન બનશે.”

Verse 25

भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद्विहंगम । एवमुक्त्वाथ तं देवः स्वयं पस्पर्श पाणिना

“હે વિહંગમ, મારા પ્રસાદથી એ નિઃસંદેહ થશે.” એમ કહી દેવે પોતાના હાથથી તેને સ્પર્શ કર્યો.

Verse 26

ततोऽस्य पक्षौ संजातौ तत्क्षणादेव सुन्दरौ । तथा रोमाणि दिव्यानि जातरूपोपमानि च

તત્ક્ષણે જ તેના માટે સુંદર પાંખો પ્રગટ થયા; અને તેના પીછાં દિવ્ય બની, ઝગમગતા સોનાં સમાન દેખાયા।

Verse 27

ततः प्रणम्य तं देवं प्रहष्टः स विहंगमः । गतः स्वभवनं पश्चादनुज्ञाप्य महेश्वरम्

પછી તે વિહંગમ હર્ષિત હૃદયથી તે દેવને પ્રણામ કરી, મહેશ્વરની અનુમતિ મેળવી, ત્યારબાદ પોતાના નિવાસે પરત ગયો।

Verse 29

तस्य चायतने पुण्ये योगात्प्राणान्परित्यजेत् । प्रायोपवेशनं कृत्वा न स भूयोऽपि जायते

તે પવિત્ર ધામમાં યોગસમાધિથી પ્રાણ ત્યજી શકાય; પ્રાયોપવેશન વ્રત કરીને તે ફરી જન્મ લેતો નથી।

Verse 30

अपि पाप समाचारः कौलो वा निर्घृणोऽपि वा । ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा चौरो वा भ्रूणहाऽपि वा

ભલે તે પાપાચારી હોય—કૌલ હોય કે નિર્દય—બ્રાહ્મણહંતક હોય, મદ્યપ હોય, ચોર હોય અથવા ભ્રૂણહંતક પણ હોય।

Verse 31

त्रिकालं पूजयन्यस्तु श्रद्धापूतेन चेतसा । संवत्सरं वसेत्सोऽपि शिवलोके महीयते

જે શ્રદ્ધાથી શુદ્ધ ચિત્તે ત્રિકાળ પૂજા કરે અને એક વર્ષ ત્યાં વસે, તે પણ શિવલોકમાં માન પામે છે।

Verse 32

अथवा सोमवारेण यस्तं पश्यति मानवः । कृत्वा क्षणं सुभक्त्या यो यावत्संवत्सरं द्विजाः

અથવા, હે દ્વિજોએ! જે મનુષ્ય સોમવારે તેમનું દર્શન કરે, તે શુદ્ધ ભક્તિથી ક્ષણમાત્ર પણ અર્પણ કરે તો જાણે પૂરું એક વર્ષ સેવા કર્યાનું ફળ પામે છે.

Verse 33

सोऽपि याति न संदेहः पुरुषः शिवमन्दिरे । विमानवरमारूढः सेव्यमानोऽप्सरोगणैः

એ પુરુષ પણ—નિઃસંદેહ—શિવધામે જાય છે; શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરુઢ થઈ, અપ્સરાગણો દ્વારા સેવિત થાય છે.

Verse 34

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कलिकाले विशेषतः । द्रष्टव्यो वै सुपर्णाख्यो देवः श्रद्धासमन्वितैः

અતએવ, સર્વ પ્રયત્નથી—વિશેષ કરીને કલિયુગમાં—શ્રદ્ધાસંપન્ન લોકોએ ‘સુપર્ણ’ નામના દેવનું અવશ્ય દર્શન કરવું જોઈએ.

Verse 35

संत्याज्याश्च तथा प्राणास्तदग्रेप्रायसंश्रितैः । वांछद्भिः शिवसांनिध्यं सत्यमेतन्मयोदितम्

અને ત્યાં જ, તેમના સાન્નિધ્યમાં, જે ‘પ્રાય’ (વ્રતપૂર્વક અંતિમ ઉપવાસ) નો આશ્રય લે છે, તેઓ જો શિવસાંનિધ્ય ઇચ્છે તો પ્રાણત્યાગ પણ કરે; આ સત્ય મેં કહ્યું છે.