Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 74

Devanagari script

विष्णुरुवाच । शतहस्तप्रमाणं तत्षडस्रि च सुराधिप । मध्ये क्षामं तु पार्श्वाभ्यां स्थूलं रौद्रसमाकृति

Transliteration

viṣṇuruvāca | śatahastapramāṇaṃ tatṣaḍasri ca surādhipa | madhye kṣāmaṃ tu pārśvābhyāṃ sthūlaṃ raudrasamākṛti

Translation

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે સુરાધિપ! તે શતહસ્ત પ્રમાણનું અને ષડસ્રિ (છ ધારવાળું) હશે; મધ્યમાં પાતળું, પરંતુ બંને બાજુ જાડું—ભયંકર આકારવાળું।

Word by Word

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• शतहस्तप्रमाणम्: measuring a hundred hands
• शतहस्तप्रमाणम्: Karta (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शतहस्तानां प्रमाणम् = of the measure of a hundred hands)

• तत्: that (vajra)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (that)

• षडस्रि: six-edged
• षडस्रि: Karta (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षट् (प्रातिपदिक) + अस्रि/अस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (षड्-अस्रि = six-edged)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• सुराधिप: O lord of the gods
• सुराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् अधिपः = lord of gods)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• क्षामम्: thin
• क्षामम्: Karta (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (thin/slender)

• तु: but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• पार्श्वाभ्याम्: on both sides
• पार्श्वाभ्याम्: Karana (Instrument/means: on the sides/करण)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (Instrumental), द्विवचन (dual)

• स्थूलम्: thick
• स्थूलम्: Karta (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• रौद्रसमाकृति: of fierce form
• रौद्रसमाकृति: Karta (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक) + समाकृति (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (रौद्रा समाकृतिः यस्य/यत् = of fierce appearance)

Speaker

Viṣṇu

Skanda Dialogue

Listener: Śakra (Indra)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu describes the vajra’s colossal dimensions—hundred-hand length, six-edged, narrow-waisted yet thick-flanked, radiating a fierce, raudra presence.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Indra (Surādhipa)
• Vajra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma’s instruments are portrayed as awe-inspiring—power is framed as purposeful, not ornamental.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it describes the form of the vajra within the broader tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.