Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

मुक्तकेशीं विवस्त्रां च कृष्णदंतां भयानकाम् । तान्दृष्ट्वा स महोत्पातान्देवराजो बृहस्पतिम्

Transliteration

muktakeśīṃ vivastrāṃ ca kṛṣṇadaṃtāṃ bhayānakām | tāndṛṣṭvā sa mahotpātāndevarājo bṛhaspatim

Translation

તેણે એક ભયાનક સ્ત્રી જોઈ—મુક્તકેશી, વિવસ્ત્ર, કાળા દાંતવાળી. આવા મહોત્પાતો જોઈ દેવરાજ ઇન્દ્રે બૃહસ્પતિને આશ્રય કર્યો.

Word by Word

• mukta-keśīm: loose-haired
• mukta-keśīm: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: mukta (कृदन्त/प्रातिपदिक) + keśinī/keśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (मुक्ताः केशाः यस्याः = with loose hair)

• vivastrām: unclothed
• vivastrām: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vi-vastra (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘विवस्त्र’ = unclothed

• ca: and
• ca: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• kṛṣṇa-dantām: black-toothed
• kṛṣṇa-dantām: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kṛṣṇa (प्रातिपदिक) + danta (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (कृष्णाः दन्ताः यस्याः = black-toothed)

• bhayānakām: terrifying
• bhayānakām: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: bhayānaka (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• tān: those
• tān: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम; (महोत्पातान् इत्यस्य निर्देशः)

• dṛṣṭvā: having seen
• dṛṣṭvā: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: dṛś (धातु) + ktvā (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund)

• saḥ: he
• saḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• mahā-utpātān: great portents
• mahā-utpātān: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + utpāta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः—कर्मधारयः (महान्तः उत्पाताः = great portents)

• deva-rājaḥ: the king of gods (Indra)
• deva-rājaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (देवानां राजा = king of gods)

• bṛhaspatim: Bṛhaspati
• bṛhaspatim: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: bṛhaspati (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Narrator (contextual, within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A fearsome woman appears: hair loose, unclothed, blackened teeth—an embodiment of dread. Indra, shaken, turns toward Bṛhaspati, the calm guru, for interpretation and remedy.

Characters & Entities

• Indra (Devarāja/Śakra)
• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When fear and signs of disorder arise, the dharmic response is to seek the counsel of a true guru rather than act from panic or pride.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse; it transitions the narrative toward Bṛhaspati’s interpretation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse highlights ominous visions and the proper recourse—approaching the spiritual preceptor.