Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

तारकस्तु गतो नाशं मुक्तः प्राणैश्च तत्क्षणात् । ततो देवगणाः सर्वे संहृष्टास्तं महाबलम्

Transliteration

tārakastu gato nāśaṃ muktaḥ prāṇaiśca tatkṣaṇāt | tato devagaṇāḥ sarve saṃhṛṣṭāstaṃ mahābalam

Translation

તારક તે જ ક્ષણે પ્રાણોથી વિયોગ પામી નાશને પામ્યો. ત્યારબાદ સર્વ દેવગણ હર્ષિત થઈ તે મહાબલવાન (સ્કંદ)ની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા।

Word by Word

• तारकः: Tāraka
• तारकः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: but, indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle) विरोध/विशेषार्थे “but/indeed”

• गतः: went, reached
• गतः: Kriya (क्रिया) (predicate adjective)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तारकः इत्यस्य विशेषणम्; अर्थतः “went/has gone”

• नाशम्: destruction
• नाशम्: Gati-karma (गतिकर्म/Goal)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गतः इत्यस्य गत्यर्थकर्म

• मुक्तः: freed, released
• मुक्तः: Karta (कर्ता) (state)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तारकः इत्यस्य विशेषणम्

• प्राणैः: from (his) life-breaths
• प्राणैः: Apadana (अपादान/Ablative sense via instrumental)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; मुक्तः इत्यत्र वियोगार्थे (separated from)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction) समुच्चयार्थे “and”

• तत्क्षणात्: immediately
• तत्क्षणात्: Kala-adhikarana (कालाधिकरण/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; पञ्चमी-अर्थे अव्ययवत् “immediately/at that very moment”

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) “then”

• देवगणाः: the hosts of gods
• देवगणाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (“group of gods”); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता) (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; देवगणाः इति विशेषणम्

• संहृष्टाः: rejoiced
• संहृष्टाः: Kriya (क्रिया) (predicate adjective)
• Type: Verb
• Root: सम्-हृष् (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; देवगणाः इत्यस्य विशेषणम्; अर्थतः “were delighted”

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (तारकम्)

• महाबलम्: mighty, very strong
• महाबलम्: Karma (कर्म) (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (“great-strength” = very strong); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तम् इति विशेषणम्

Speaker

Sūta (deduced from the narration; explicit from v.23 onward)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Tāraka lies fallen; the devas, relieved and radiant, gather in praise of the mighty Skanda as the battlefield’s fury settles into calm.

Characters & Entities

• Tāraka
• Devas
• Skanda (implied as 'taṃ mahābalam')

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When adharma is destroyed, the devas (forces of harmony) naturally rejoice—signifying restoration of ṛta and protection of sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse is not naming a tīrtha, but it belongs to the Camatkārapura-centered māhātmya sequence in this adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative proclamation of Tāraka’s fall and divine rejoicing.