Adhyaya 71

Verse 1

। सूत उवाच । तास्तथेति प्रतिज्ञाय चक्रुस्तच्छक्रशासनम् । सूतिकागृहधर्मे यत्तच्चक्रुस्तस्य सर्वशः

સૂતએ કહ્યું—‘તથાસ્તુ’ કહી તેમણે પ્રતિજ્ઞા કરી અને શક્ર (ઇન્દ્ર)ની આજ્ઞા અમલમાં મૂકી; તથા સૂતિકાગૃહના ધર્મમાં જે જે વિધિ નિર્ધારિત હતી તે સર્વ રીતે આચર્યા।

Verse 2

अथान्यदिवसे बालो द्वादशार्कसमद्युतिः । संजज्ञे तेन वीर्येण द्विभुजैक मुखः शुभः

પછી બીજા દિવસે બાર સૂર્ય સમ તેજવાળો બાળક જન્મ્યો; તે દિવ્ય વીર્યથી તે શુભ, બે ભુજાવાળો અને એકમુખી રૂપે પ્રગટ થયો।

Verse 3

यथासौ जातमात्रस्तु प्ररुरोद सुदुःखितः । तच्छ्रुत्वा रुदितं सर्वाः कृत्तिकास्तमुपागताः

તે જન્મતાં જ અત્યંત દુઃખથી રડવા લાગ્યો; તેનું રોદન સાંભળીને સર્વ કૃત્તિકાઓ તેની પાસે આવી પહોંચ્યાં।

Verse 4

महासेनोऽपि संवीक्ष्य मातॄस्ताः समुपागताः । सोत्कण्ठः षण्मुखो जातो द्वादशाक्षभुजस्तथा

મહાસેન પણ નજીક આવેલી તે માતાઓને જોઈ ઉત્કંઠિત થયો; તે ષણ્મુખ થયો અને તેમ જ દ્વાદશભુજ પણ થયો।

Verse 5

एकैकस्याः पृथक्तेन प्रपपौ प्रयतः स्तनम् । द्वाभ्यामालिंगयामास भुजाभ्यां स्नेहपूर्वकम्

તેણે યત્નપૂર્વક એકેક કરીને પ્રત્યેક માતાનું સ્તનપાન કર્યું; અને પછી બંને ભુજાઓથી સ્નેહપૂર્વક તેમને આલિંગન આપ્યું।

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता ब्रह्मविष्णुशिवादयः । सर्वे देवाः सहेन्द्रेण गन्धर्वाप्सरसस्तथा

એ જ સમયે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ વગેરે ત્યાં આવી પહોંચ્યા; ઇન્દ્ર સાથે સર્વ દેવો, તેમજ ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ આવ્યા।

Verse 7

महोत्सवोऽथ संजज्ञे तस्मिन्स्थाने निरर्गलः । गीतवाद्यप्रणादेन येनविश्वं प्रपूरितम्

પછી તે સ્થળે અવિરત અને ઉન્મુક્ત એવો મહોત્સવ પ્રગટ્યો; ગીત-વાદ્યોના નાદથી જાણે સમગ્ર વિશ્વ ભરાઈ ગયું।

Verse 8

रंभाद्या ननृतुस्तस्य विलासिन्यो दिवौकसाम् । जगुश्च मुख्यगन्धर्वा श्चित्रांगदमुखाश्च ये

રંભા વગેરે સ્વર્ગીય વિલાસિનીઓ ત્યાં નૃત્ય કરવા લાગી; અને ચિત્રાંગદ વગેરે મુખ્ય ગંધર્વોએ ગાન કર્યું।

Verse 9

ततस्तु देवताः सर्वास्तस्य नाम प्रचक्रिरे । स्कन्दनाद्रेतसो भूमौ स्कन्द इत्येव सादरम्

પછી સર્વ દેવતાઓએ તેનું નામકરણ કર્યું; ભૂમિ પર રેતસ ‘સ્કંદિત’ (સરી પડેલું) હોવાથી આદરપૂર્વક તેને ‘સ્કંદ’ કહ્યું।

Verse 10

अथ तस्य कुमा रस्य तदा तत्राभिषेचनम् । सेनापत्यं कृतं साक्षाद्देवानां शंभुना स्वयम्

ત્યારે ત્યાં જ તે દિવ્ય કુમારનું અભિષેક કરવામાં આવ્યું; અને સ્વયં શંભુએ પ્રત્યક્ષ રીતે તેને દેવોના સેનાપતિ તરીકે નિયુક્ત કર્યો.

Verse 11

तस्य शक्तिः स्वयं दत्ता विधिनाऽद्भुतदर्शना । अमोघा विजयार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च

વિધાતા બ્રહ્માએ સ્વયં તેને અદ્ભુત દર્શનવાળી તેજસ્વી શક્તિ આપી—જે વિજય માટે અમોઘ અને દૈત્યપક્ષના ક્ષય માટે હતી.

Verse 12

मयूरो वाहनार्थाय त्र्यंबकेण सुशीघ्रतः । दिव्यास्त्राणि महेन्द्रेण विष्णुनाथ महात्मना

ત્ર્યંબકે ત્વરિત વ્હાન માટે મયૂર આપ્યો; અને મહેન્દ્ર તથા મહાત્મા વિષ્ણુનાથે દિવ્ય અસ્ત્રો પ્રદાન કર્યા.

Verse 13

ततोऽभीष्टानि शस्त्राणि देवैः सर्वैः पृथक्पृथक् । तस्य दत्तानि संतुष्टैस्तथा मातृगणैरपि

પછી સર્વ દેવોએ અલગ અલગ રીતે પ્રસન્ન થઈ તેને પોતપોતાના અભીષ્ટ શસ્ત્રો આપ્યાં; તેમજ માતૃગણોએ પણ તેમ જ દાન કર્યું.

Verse 14

ततस्तमग्रतः कृत्वा सेनानाथं सुरेश्वराः । जग्मुः ससैनिकास्तत्र तारको यत्र संस्थितः

પછી સુરેશ્વરોએ તેને સેનાનાથ તરીકે આગળ રાખીને, સૈન્યসহ ત્યાં કૂચ કર્યું—જ્યાં તારક સ્થિત હતો.

Verse 15

तारकोऽपि समालोक्य देवान्स्वयमुपागतान् । युद्धार्थं हर्षसंयुक्तः सम्मुखः सत्वरं ययौ

તારકે પણ સ્વયં ઉપસ્થિત થયેલા દેવોને જોઈ, યુદ્ધાર્થે હર્ષથી યુક્ત થઈ, તરત જ તેમની સામે આગળ વધ્યો।

Verse 16

ततोऽभूत्सुमहद्युद्धं देवानां दानवैः सह । कोपसंरक्तनेत्राणां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

પછી દેવો અને દાનવો વચ્ચે અતિમહાન યુદ્ધ થયું. ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોવાળા તેઓ મૃત્યુને જ કાર્ય બનાવીને જ પાછા ફર્યા।

Verse 17

अथ स्कन्देन संवीक्ष्य दूरस्थं तारकं रणे । समाहूय ततो मुक्ता सा शक्तिस्तस्य मृत्यवे

પછી સ્કંદે રણમાં દૂર ઊભેલા તારકને જોઈ તેને બોલાવ્યો; ત્યારબાદ તે શક્તિ ફેંકાઈ, જે તેના મૃત્યુનું કારણ બની।

Verse 18

अथासौ हृदयं भित्त्वा तस्य दैत्यस्य दारुणा । चमत्कारपुरोपांते पतिता रुधिरोक्षिता

એ ભયંકર શક્તિ તે દૈત્યનું હૃદય ભેદીને, રક્તથી છાંટાઈને, ચમત્કારપુરના ઉપાંતમાં પડી ગઈ।

Verse 19

तारकस्तु गतो नाशं मुक्तः प्राणैश्च तत्क्षणात् । ततो देवगणाः सर्वे संहृष्टास्तं महाबलम्

તારક તે જ ક્ષણે પ્રાણોથી વિયોગ પામી નાશને પામ્યો. ત્યારબાદ સર્વ દેવગણ હર્ષિત થઈ તે મહાબલવાન (સ્કંદ)ની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા।

Verse 20

स्तोत्रैर्बहुविधैः स्तुत्वा प्रोचुस्तस्मिन्हते सति । गताश्च त्रिदिवं तूर्णं सह शक्रेण निर्भयाः

બહુવિધ સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરીને, તે શત્રુ હણાયો ત્યારે તેમણે કહ્યું; અને નિર્ભય બની શક્ર (ઇન્દ્ર) સાથે ત્વરિત ત્રિદિવ, સ્વર્ગલોકમાં ગયા।

Verse 21

स्कन्दोऽपि तां समादाय शक्तिं तत्र पुरोत्तमे । स्थापयामास येनैव रक्तशृंगोऽभवद्दृढः

સ્કંદે પણ તે શક્તિ (ભાલા) લઈને તે ઉત્તમ નગરમાં સ્થાપી; એ જ કાર્યથી રક્તશૃંગ દૃઢ અને અચલ બન્યો।

Verse 22

ऋषय ऊचुः । रक्तशृंगः कथं तेन निश्चलोऽपि दृढीकृतः । कस्य वाक्येन नो ब्रूहि विस्तरेण महामते

ઋષિઓએ કહ્યું—હે મહામતે! રક્તશૃંગ તો અચલ જ હતો, છતાં તેણે તેને કેવી રીતે વધુ દૃઢ કર્યો? કોના વચનથી આ થયું, અમને વિસ્તારે કહો।

Verse 23

सूत उवाच । यदा वै भूमिकम्पस्तु संप्रजातः सुदारुणः । रक्तशृङ्गः प्रचलितः स्वस्थानादतिवेगतः

સૂત બોલ્યા—જ્યારે અત્યંત ભયંકર ભૂકંપ ઉપજ્યો, ત્યારે રક્તશૃંગ પોતાના સ્થાનથી મહાવેગે કંપીને ખસેડાયો।

Verse 24

तस्य दैत्यस्य पातेन यथान्ये पर्व तोत्तमाः । अथ हर्म्याणि सर्वाणि चमत्कारपुरे तदा

તે દૈત્યના પતનથી, જેમ અન્ય શ્રેષ્ઠ પર્વતો કંપે છે, તેમ ત્યારે ચમત્કારપુરમાં સર્વ હર્મ્યો—મહેલો પણ કંપી ઊઠ્યા।

Verse 25

शीर्णानि चलिते तस्मिन्पर्वते व्यथिता द्विजाः । प्रायशो निधनं प्राप्तास्तथाऽन्ये मूर्छयार्दिताः

જ્યારે તે પર્વત કંપ્યો, ત્યારે બાંધકામો ધરાશાયી થયા; દ્વિજજન વ્યથિત થયા. ઘણાંએ પ્રાણ ગુમાવ્યા અને કેટલાક મૂર્છાથી પીડાઈને પડી ગયા.

Verse 26

हतशेषास्ततो विप्रा गत्वा स्कन्दं क्रुधान्विताः । प्रोचुश्च किमिदं पाप त्वया कृतमबुद्धिना

પછી બચેલા વિપ્રો ક્રોધથી ભરાઈ સ્કંદ પાસે ગયા અને બોલ્યા— “અવિવેકથી તું આ કેવું પાપ કર્યું?”

Verse 27

नाशं नीता वयं सर्वे सपुत्रपशुबाधवाः । तस्माच्छापं प्रदास्यामो वयं दुःखेन दुःखिताः

“અમે બધા—પુત્રો, પશુઓ અને બાંધવો સહિત—વિનાશને પામ્યા છીએ. તેથી દુઃખથી દુઃખિત થઈ અમે શાપ ઉચ્ચારીશું.”

Verse 28

स्कन्द उवाच । हिताय सर्वलोकानां मयैतत्समनुष्ठितम् । यद्धतो दानवो रौद्रो नान्यथा द्विजसत्तमाः

સ્કંદે કહ્યું— “સર્વ લોકના હિત માટે મેં આ આચર્યું છે—તે ઉગ્ર દાનવનો વધ કર્યો છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, આ અન્યથા થઈ શકતું નહોતું.”

Verse 29

प्रसादः क्रियतां तस्मान्मान्या मे ब्राह्मणाः सदा । मृतानपि द्विजान्सर्वानहं तानमृताश्रयात्

“અતએવ કૃપા કરીને પ્રસન્ન થાઓ; બ્રાહ્મણો મને સદા માન્ય છે. જો બધા દ્વિજ મૃત્યુ પામ્યા હોય, તો હું અમૃતના આશ્રયથી તેમને પુનર્જીવિત કરી દઈશ.”

Verse 30

पुनर्जीवितसंयुक्तान्करिष्यामि न संशयः । तथा सुनिश्चलं शैलं करिष्यामि स्वशक्तितः

નિઃસંદેહ હું તેમને ફરી જીવિત કરીશ; અને મારી પોતાની શક્તિથી આ પર્વતને સંપૂર્ણ અચળ કરી દઈશ।

Verse 31

एवमुक्त्वा समादाय तां शक्तिं रुधिरोक्षिताम् । चक्रे स्थापनमस्यास्तु रक्तशृङ्गस्य मूर्धनि

આમ કહીને તેણે રક્તથી સિંચિત તે શક્તિ (ભાલો) ઉઠાવી અને રક્તશૃંગના શિખર પર તેને સ્થાપિત કરી।

Verse 32

ततः प्रोवाच संहृष्टो देवतानां चतुष्टयम् । आंबवृद्धां तथैवाम्रां माहित्थां च चमत्करीम्

પછી આનંદિત થઈ તેણે ચાર દેવીઓના સમૂહને સંબોધ્યો—આંબવૃદ્ધા, તેમજ આમ્રા, માહિત્થા અને ચમત્કરી।

Verse 33

युष्माभिर्निश्चलः कार्यो भूयोऽयं नगसत्तमः । प्रलयेऽपि यथा स्थानाद्रक्तशृङ्गश्चलेन्नहि

તમારે આ શ્રેષ્ઠ પર્વતને ફરી દૃઢ અને અચળ કરવો, જેથી પ્રલયકાળે પણ રક્તશૃંગ પોતાના સ્થાનથી ન ખસે।

Verse 34

युष्माकं ब्राह्मणाः सर्वे पूजां दास्यंति सर्वदा

બધા બ્રાહ્મણો હંમેશાં તમને પૂજા અર્પણ કરશે।

Verse 36

बाढमित्येव ताः प्रोच्य चतुर्दिक्षु ततश्च तम् । शूलाग्रैः सुदृढं चक्रुः स्कन्दवाक्येन हर्षिताः । ततश्चामृतमादाय मृतानपि द्विजोत्तमान् । स्कन्दो जीवापयामास द्विजभक्तिपरायणः

તે દેવતાઓએ “બાઢમ્—તથાસ્તુ” એમ કહી, સ્કંદના વચનથી હર્ષિત થઈ પોતાના શૂલોના અગ્રભાગોથી તેને ચારેય દિશામાં દૃઢપણે સ્થિર કર્યું. ત્યારબાદ દ્વિજપૂજામાં પરાયણ સ્કંદે અમૃત લઈને મૃત પડેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને પણ પુનર્જીવિત કર્યા.

Verse 37

ततस्ते ब्राह्मणास्तत्र संहृष्टा वरमुत्तमम् । ददुस्तस्य स च प्राह मन्नामैतत्पुरोत्तमम् । सदैव ख्यातिमायातु एतन्मे हृदि वांछितम्

પછી ત્યાંના બ્રાહ્મણો અત્યંત પ્રસન્ન થઈ તેને ઉત્તમ વર આપ્યો. તેણે કહ્યું—“આ શ્રેષ્ઠ નગર મારા નામથી ઓળખાય; તે સદૈવ કીર્તિ પામે—આ જ મારા હૃદયની ઇચ્છા છે.”

Verse 38

ऋषय ऊचुः । एतत्स्कन्दपुरंनाम तव नाम्ना भविष्यति । चमत्कारपुरं तद्वत्सांप्रतं सुरसत्तम

ઋષિઓએ કહ્યું—“તમારા નામથી આ નગર ‘સ્કંદપુર’ કહેવાશે. તેમજ, હે દેવશ્રેષ્ઠ, હવે તે ‘ચમત્કારપુર’ નામે પણ પ્રસિદ્ધ થશે.”

Verse 39

पूजां तव करिष्यामः कृत्वा प्रासादमुत्त मम् । तथैव देवताः सर्वाश्चतस्रोऽपि त्वया धृताः

“અમે ઉત્તમ પ્રાસાદ (મંદિર) બનાવી તમારી પૂજા કરીશું. તેમજ, તમારા દ્વારા ધારિત તે ચાર સહિત સર્વ દેવતાઓની પણ પૂજા કરીશું.”

Verse 40

सर्वाः संपूजयिष्यामः सर्वकृत्येषु सादरम् । एतां चं तावकीं शक्तिं सदा सुरवरोत्तम । विशेषात्पूजयिष्यामः षष्ठ्यां श्रद्धासमन्विताः

“અમે સર્વ કર્મકાંડોમાં સૌનું આદરપૂર્વક સમ્યક્ પૂજન કરીશું. અને હે દેવવરશ્રેષ્ઠ, તમારી આ શક્તિ (શક્ત્યાયુધ)નું અમે વિશેષ કરીને ષષ્ઠીના દિવસે શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજન કરીશું.”

Verse 41

सूत उवाच । एवं स ब्राह्मणैः प्रोक्तो महासेनो महाबलः । स्थितस्तत्रैव तद्वा क्याज्ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

સૂતજી બોલ્યા—બ્રાહ્મણોએ એમ કહ્યાથી મહાબળવાન મહાસેન ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો; તેમના વચનોથી તેણે જાણ્યું કે આ ઉત્તમ પુણ્યક્ષેત્ર છે.

Verse 42

यस्तं पूजयते भक्त्या चैत्रषष्ठ्यां सुभावतः । शुक्लायां तस्य संतुष्टिं कुरुते बर्हिवाहनः

જે ચૈત્ર શુક્લપક્ષની ષષ્ઠીએ શુદ્ધ ભાવથી ભક્તિપૂર્વક તેમની પૂજા કરે છે, તેના પર બર્હિવાહન સ્કંદ પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 43

तस्यां शक्तौ नरो यश्च कुर्यात्पृष्ठिनिघर्षणम् । पूजयित्वा तु पुष्पाद्यैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स न स्याद्रोगसंयुक्तो यावत्संवत्सरं द्विजाः

હે દ્વિજોય! જે કોઈ તે શક્તિને પુષ્પાદિથી યોગ્ય રીતે પૂજીને શ્રદ્ધાસહિત પોતાની પીઠ તેને ઘસે (સ્પર્શ કરે), તે એક વર્ષ સુધી રોગથી પીડાતો નથી.

Verse 44

एवं तत्र धृता शक्तिस्तेन स्कन्देन धीमता । रक्तशृंगस्य रक्षार्थं तत्पुरस्य विशेषतः

આ રીતે ધીમાન સ્કંદે ત્યાં તે શક્તિ સ્થાપી—રક્તશૃંગની રક્ષા માટે અને વિશેષ કરીને તે નગરના સંરક્ષણ માટે.