Adhyaya 64

Verse 1

। सूत उवाच । चमत्कारी पुरा देवी तत्रैवास्ति द्विजोत्तमाः । चमत्कारनरेंद्रेण स्थापिता श्रद्धया पुरा

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજોત્તમો, એ જ સ્થાને ‘ચમત્કારી’ નામની દેવી વિરાજે છે. પ્રાચીન કાળે ‘ચમત્કાર’ નામના રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક તેમની સ્થાપના કરી હતી।

Verse 2

यया स महिषः पूर्वं निहतो दानवो रणे । कौमारव्रतधारिण्या मायाशतसहस्रधृक्

જેનાથી તે મહિષરૂપ દાનવ પૂર્વે યુદ્ધમાં નાશ પામ્યો—તે દેવી કૌમાર્યવ્રત ધારણ કરનારી છે અને શત-સહસ્ર માયાશક્તિઓ ધારણ કરે છે।

Verse 3

यदा तन्निर्मितं तत्र पुरं तेन महात्मना । तस्य संरक्षणार्थाय तदा सा स्थापिता द्विजाः

જ્યારે તે મહાત્માએ ત્યાં તે નગર રચ્યું, ત્યારે—હે દ્વિજોઃ—તે નગરના રક્ષણાર્થે દેવીની સ્થાપના કરવામાં આવી।

Verse 4

पुरस्य तस्य रक्षार्थं तथा तत्पुरवासिनाम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां भक्त्या भावितचेतसाम्

તે નગરના રક્ષણાર્થે તથા ત્યાંના નગરવાસીઓના હિતાર્થે—વિશેષ કરીને ભક્તિથી ભાવિત ચિત્ત ધરાવતા સર્વ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો માટે—(દેવી સ્થાપિત છે)।

Verse 5

यस्तामभ्यर्चयेत्सम्यङ्महानवमिवासरे । कृत्स्नं संवत्सरं तस्य न भयं जायते क्वचित्

જે મહા-નવમીના દિવસે તે દેવીની યોગ્ય રીતે પૂજા કરે છે, તેને આખા વર્ષમાં ક્યાંય પણ ભય ઉત્પન્ન થતો નથી.

Verse 6

भूतप्रेतपिशाचेभ्यः शत्रुतश्च विशेषतः । रोगेभ्यस्तस्करेभ्यश्च दुष्टेभ्योऽन्येभ्य एव च

ભૂત-પ્રેત-પિશાચોથી, અને વિશેષ કરીને શત્રુઓથી; રોગોથી, ચોરોથી, તથા અન્ય દુષ્ટોથી પણ (રક્ષા થાય છે).

Verse 7

यंयं काममभिध्यायञ्छुक्लाष्टम्यां नरः शुचिः । तां पूजयति सद्भक्त्या स तमाप्नोत्यसंशयम्

શુદ્ધ પુરુષ શુક્લપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે જે જે ઇચ્છાનું ધ્યાન કરીને તે દેવીની સદ્ભક્તિથી પૂજા કરે છે, તે નિઃસંદેહ તે પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 8

निष्कामः सुखमाप्नोति मोक्षं नास्त्यत्र संशयः । तस्या देव्याः प्रसादेन सत्यमेतन्मयोदितम्

નિષ્કામ ભક્ત સુખ પામે છે; અને મોક્ષ વિષે અહીં કોઈ સંશય નથી. તે દેવીના પ્રસાદથી આ સત્ય મેં કહ્યું છે.

Verse 9

तामाराध्य गताः पूर्वं सिद्धिं भूरिर्महीभुजः । ब्राह्मणाश्च तथान्येऽपि योगिनः परमेश्वरीम्

તે પરમેશ્વરી દેવીની આરાધના કરીને પૂર્વકાળમાં અનેક રાજાઓએ મહાન સિદ્ધિ મેળવી; તેમજ બ્રાહ્મણો અને અન્ય યોગીઓએ પણ (સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી).

Verse 11

तस्या आयतने पूर्वमाश्चर्यमभवन्महत् । यत्तद्वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

તે દેવીના આયતનમાં પૂર્વકાળે એક મહાન આશ્ચર્ય બન્યું હતું. તે હું તમને કહેશ—તમે સૌ સ્થિર ચિત્તે સાંભળો.

Verse 12

आसीच्चित्ररथोनाम पूर्वं पार्थिवसत्तमः । दशार्णाधिपतिः ख्यातः सर्वशत्रुनिबर्हणः

પૂર્વકાળે ચિત્રરથ નામે એક ઉત્તમ રાજા હતો. તે દશાર್ಣનો પ્રસિદ્ધ અધિપતિ હતો અને સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનાર હતો.

Verse 13

शुक्लाष्टम्यां सदा भक्त्या स तस्याः श्रद्धयान्वितः । अष्टोत्तरशतं यावत्प्रचकार प्रदक्षिणाम्

શુક્લ પક્ષની અષ્ટમીએ તે સદા ભક્તિ અને શ્રદ્ધાસહિત આવી, અને તે દેવીની એકસો આઠ સુધી પ્રદક્ષિણા કરતો.

Verse 14

ततः प्रणम्य तां देवीं संप्रयाति पुनर्गृहम् । सैन्येन चतुरंगेण समंतात्परिवारितः

પછી તે દેવીને પ્રણામ કરીને ફરી પોતાના ગૃહે જાય, અને ચતુરંગ સેના દ્વારા ચારે તરફથી પરિઘેરાયેલો રહે.

Verse 15

एवं तस्य नरेंद्रस्य प्रदक्षिणरतस्य च । जगाम सुमहान्कालो देव्या भक्तिरतस्य च

આ રીતે તે નરેન્દ્રનો—જે પ્રદક્ષિણામાં રત અને દેવીભક્તિમાં લીન હતો—અતિ મહાન સમય વીતી ગયો.

Verse 16

कस्यचित्त्वथ कालस्य स राजा तत्र संगतः । अपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठान्देवीगृहसमाश्रितान्

પછી કોઈ સમયે તે રાજા ત્યાં આવ્યો અને દેવીમંદિરના પ્રાંગણમાં આશ્રય લીધેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને જોયા।

Verse 17

अग्रस्थांस्तान्द्विजान्सर्वान्नमश्चक्रे समाहितः

સમાધાન ચિત્તે તેણે અગ્રસ્થાને રહેલા તે સર્વ દ્વિજોને નમસ્કાર કર્યો।

Verse 18

ततस्तैः सहितैस्तत्र सहासीनः कथाः शुभाः । राजर्षीणां पुराणानां विप्रर्षीणां चकार ह

પછી તેમની સાથે ત્યાં બેસીને તેણે શુભ કથાઓ કરી—પ્રાચીન રાજર્ષિઓના પુરાણપ્રસંગો અને વિપ્રઋષિઓની ગાથાઓ।

Verse 19

ततः कस्मिन्कथांते स पृष्टस्तैर्द्विजसत्तमैः । कौतूहलसमोपेतैर्विनयावनतः स्थितः

પછી એક કથાના અંતે, કૌતુકથી ભરેલા તે ઉત્તમ બ્રાહ્મણોએ તેને પ્રશ્ન કર્યો; અને તે વિનયપૂર્વક નમ્ર બની ઊભો રહ્યો।

Verse 20

राजन्पृच्छामहे सर्वे त्वां वयं कौतुकान्विताः । तस्मात्कीर्तय चेद्गुह्यं न तत्तव व्यवस्थितम्

‘હે રાજન, અમે સૌ કૌતુકથી તમને પૂછીએ છીએ; તેથી જો આ વાત તમારે ગુપ્ત રાખવાની ન હોય, તો કૃપા કરીને કહો.’

Verse 21

मासिमासि सदाष्टम्यां त्वं शुक्लायां सुदूरतः । आगत्य देवतायाश्च प्रकरोषि प्रदक्षिणाम्

માસે માસે શુક્લપક્ષની અષ્ટમીએ તું બહુ દૂરથી આવીને દેવીની પ્રદક્ષિણા કરે છે.

Verse 22

यत्नेनान्याः परित्यज्य सर्वाः पूजादिकाः क्रियाः । नूनं वेत्सि फलं कृत्स्नं यत्प्रदक्षिणसंभवम्

તું પ્રયત્નપૂર્વક અન્ય સર્વ પૂજાદિ ક્રિયાઓ ત્યજી દીધી છે; તેથી પ્રદક્ષિણાથી ઉત્પન્ન થતું સંપૂર્ણ ફળ તને નિશ્ચિત જાણીતું છે.

Verse 23

राजोवाच सत्यमेतद्द्विजश्रेष्ठा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । रहस्यमपि वक्तव्यं युष्माकं सांप्रतं मया

રાજાએ કહ્યું—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તમે જે કહ્યું તે સત્ય છે. હવે તમારાં વિષયમાં એક રહસ્ય પણ હું તમને જણાવું છું.

Verse 24

अहमास शुकः पूर्वमस्मिन्नायतने शुभे । देव्याः पश्चिमदिग्भागे कुलायकृतसंश्रयः

પૂર્વે આ શુભ આયતનમાં હું શુક (પોપટ) હતો; દેવીના પશ્ચિમ ભાગે ગૂંથેલા માળામાં મારો આશ્રય હતો.

Verse 25

तत्र निर्गच्छतो नित्यं कुर्वतश्चप्रवेशनम् । प्रदक्षिणाभवद्देव्या नित्यमेव द्विजोत्तमाः

ત્યાં હું નિત્ય બહાર જતો અને ફરી પ્રવેશ કરતો; હે દ્વિજોત્તમો, તે સદાય દેવીની પ્રદક્ષિણા બની જતી.

Verse 26

ततः कालेन मे मृत्युः संजातोऽत्रैव मंदिरे । तत्प्रभावेण संजातो राजा जातिस्मरोऽत्र हि

પછી સમય આવતાં મારી મૃત્યુ આ જ મંદિરમાં થઈ. તેના પ્રભાવથી આ જ સ્થાને હું પૂર્વજન્મસ્મૃતિથી યુક્ત રાજા બનીને જન્મ્યો.

Verse 27

एतस्मात्कारणाद्दूरात्समभ्येत्य प्रदक्षिणाम् । करोम्यस्या द्विजश्रेष्ठा देवतायाः समाहितः

આ કારણથી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, હું દૂરથી પણ આવી એકાગ્રચિત્તે આ દેવતાની પ્રદક્ષિણા કરું છું.

Verse 28

पुरा भक्तिविहीनेन कुलाये वसता मया । कृता प्रदक्षिणा देव्यास्तेन जातोऽस्मि भूपतिः

પૂર્વે હું ભક્તિવિહીન હતો અને માત્ર માળામાં રહેતો હતો; છતાં મેં દેવીની પ્રદક્ષિણા કરી—તેના કારણે હું રાજા થયો.

Verse 29

अधुना श्रद्धया युक्तो यत्करोमि प्रदक्षिणाम् । किं मे भविष्यति श्रेयस्तन्न वेद्मि द्विजोत्तमाः

હવે હું શ્રદ્ધાયુક્ત થઈ પ્રદક્ષિણા કરું છું; તેથી મને કયું શ્રેય મળશે—હું જાણતો નથી, હે દ્વિજોત્તમો.

Verse 30

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा तस्य ते विप्रा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । साधुवादं तथा चक्रुस्तस्य भूपस्य हर्षिताः

સૂત બોલ્યા—તે રાજાની વાત સાંભળી તે બ્રાહ્મણો આશ્ચર્યથી આંખો ફાટી, હર્ષિત થઈ તે નૃપની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

Verse 31

ततः स पार्थिवः सर्वान्प्रणम्य द्विजसत्तमान् । अनुज्ञाप्य ययौ तूर्णं स्वगृहाय ससैनिकः

ત્યાર પછી તે રાજાએ સર્વ ઉત્તમ દ્વિજોને પ્રણામ કર્યા, તેમની અનુમતિ લઈને, સૈન્યসহ ત્વરિત પોતાના રાજભવન તરફ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 32

अधुना श्रद्धया युक्तो यः करोति प्रदक्षिणाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो लभते वांछितं फलम्

હવે જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રદક્ષિણા કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 33

ततः प्रभृति ते विप्राः सर्वे भक्तिपुरःसराः । तस्याः प्रदक्षिणां चक्रुस्तथान्ये मुक्तिहेतवे

તે સમયથી તે બધા વિપ્રો ભક્તિને અગ્રેસર રાખીને તેણીની પ્રદક્ષિણા કરવા લાગ્યા; અને અન્યોએ પણ મુક્તિહેતુ એમ જ કર્યું।

Verse 34

प्राप्ताश्च परमां सिद्धिं वांछितां तत्प्रभावतः । इह लोके परे चैव दुर्लभां त्रिदशैरपि

તેના પ્રભાવથી તેમણે ઇહલોકમાં પણ પરલોકમાં પણ ઇચ્છિત પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી; જે દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तां देवीमिह संश्रयेत् । सर्वकामप्रदां नृणां तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताम्

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી અહીં તે દેવીએ શરણ લેવી જોઈએ; તે આ ક્ષેત્રમાં સ્થિત છે અને મનુષ્યોને સર્વ કામનાઓ આપે છે।

Verse 6410

यस्तस्याः श्रद्धयोपेतः प्रकरोति प्रदक्षिणाम् । नित्यं संवत्सरं यावत्तिर्यग्योनौ न स व्रजेत्

જે ભક્ત શ્રદ્ધાસહિત એક વર્ષ સુધી નિત્ય તેની પ્રદક્ષિણા કરે છે, તે કદી તિર્યક્-યોનિ એટલે પશુજન્મને પામતો નથી।