Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः । हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्

Transliteration

tataḥ sa vyasanāsakto vāryamāṇo'pi sajjanaiḥ | hārayāmāsa saptāṃgaṃ rājyaṃ muktvā ca tāṃ priyām

Translation

ત્યારબાદ તે વ્યસનમાં આસક્ત થઈ, સજ્જનો રોકતા હોવા છતાં, પોતાનું સપ્તાંગ રાજ્ય હારી ગયો અને પોતાની પ્રિયાને પણ ત્યજી દીધી।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
• Form: अव्ययम्; ततोऽर्थे (thereupon/then)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• व्यसनासक्तः: addicted to vice/misfortune
• व्यसनासक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्यसन+आसक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; आ+√सञ्ज् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् 'सः'

• वार्यमाणः: being restrained
• वार्यमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √वृ (धातु; वारयति caus.) → वार्यमाण (कृदन्त; कर्मणि वर्तमानकाले शतृ/शानच्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि वर्तमानकृदन्तः (being restrained/forbidden)

• अपि: even though
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपि-भाव (even/though)

• सज्जनैः: by good people
• सज्जनैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सज्जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• हारयामास: caused to lose / lost
• हारयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हृ (धातु) caus. हारयति + आमास (परिप्रयोग)
• Form: लिट्-लकारः (Periphrastic perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त (causative)

• सप्ताङ्गम्: seven-limbed (complete)
• सप्ताङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सप्त+अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगुसमासः; विशेषणम् 'राज्यम्'

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मुक्त्वा: having abandoned
• मुक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय (conjunction)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रियाम्: beloved
• प्रियाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् 'ताम्'

Speaker

Sūta

Visual Art Cues

Scene: A poignant departure: Nala leaving the palace/city gates, stripped of royal insignia; Damayantī left behind or searching; the kingdom’s banners lowered; a sense of desolation.

Characters & Entities

• Nala
• Damayantī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ignoring wise counsel and clinging to destructive habits can dismantle prosperity, duty, and relationships—dharma requires self-restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the lead-in to the Carmamuṇḍā Devī place-māhātmya; the site’s glory is supported by the moral narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative warning illustrating the fruits of adharma.